به گزارش روسیران به نقل از همشهری آنلاین، دردسر ناشی از اصلاحیه قانونی ضدروسی «جکسون-ونیک» زمانی برای آمریکایی ها هوایدا شد که بر اساس مقررات سازمان تجارت جهانی که روسیه روند پیوستن به آن را تابستان سال جاری به اتمام می رساند، اعمال محدودیت های تجاری رسمی مانند اصلاحیه یاد شده علیه کشورهای عضو این سازمان ممنوع می باشد.

 اصلاحیه جکسون – ونیک:

اصلاحیه جکسون-ونیک در سال ۱۹۷۴ در آمریکا تصویب شد و روابط تجاری-اقتصادی این کشور با شوروی سابق را به مشکل مهاجرت یهودیان از اتحاد شوروی مرتبط می ساخت. در حال حاضر این اصلاحیه در مورد کشورهای جانشین حقوقی اتحاد شوروی معتبر است.

 اصلاحیه جکسون- ونیک شامل ۴ ماده از سند تجاری سال ۱۹۷۴ در کنگره آمریکا با اتفاق آراء تصویب و در ۳ ژانویه ۱۹۷۵ با امضا جرالد فورد، رئیس جمهور وقت آمریکا تبدیل به قانون شد.

 دلیل اصلی مطرح شدن این اصلاحیه به سال ۱۹۷۲ بر می‌گشت. در این سال و در اوج جنگ سرد، که تنش بین اعراب- اسرائیل هم رو به افزایش بود، دولت برژنف طرح معروف «مالیات بر مدرک» را در مورد مهاجرانی که تحصیلات عالیه را در اتحاد جماهیر شوروی اخذ کرده بودند، مطرح کرد. طبق این قانون، کسانی که در اتحاد جماهیر شوروی تحصیل کرده بودند، اگر می‌خواستند به خارج از کشور مهاجرت کنند، باید هزینه تحصیلی خود را می‌پرداختند. این قانون بیشتر برای جلوگیری از فرار مغزها و  مهاجرت یهودیانی بود که بعد از اتمام تحصیلات از کشور خارج می‌شدند.

 گروه‌های مختلف سیاسی در آمریکا بیانیه‌ای را امضا کردند و در آن از نقض حقوق بشر در شوروی انتقاد کردند. به دنبال این اعتراضات، کرملین این قانون را لغو کرد. ولی به صورت دیگری محدودیت‌ها بر مهاجرت را با استناد به تهدید امنیت ملی افزایش داد. این لایحه هنوز هم بر روابط تجاری آمریکا و روسیه تاثیرگذار بوده و یکی از موانع عمده در گسترش روابط تجاری دو طرف محسوب می شود. طبق مفاد این اصلاحیه، لغو آن نیازمند وضع قانون در کنگره آمریکا است که هنوز اتفاق نیافتاده است.

 تحلیلگران بر این باورند هر چند اصلاحیه قانونی ضدروسی آمریکا در دو دهه پس از فروپاشی شوروی سابق در عمل به طور جدی به کار بسته نمی شد، اما با پیوستن مسکو به سازمان تجارت جهانی پس از ۱۸ سال انتظار که با چراغ سبز واشنگتن صورت گرفت، اکنون همه چیز فرق کرده است و کاخ سفید مجبور است تکلیف این اصلاحیه را برای همیشه مشخص کند.

 دردسر ناشی از اصلاحیه قانونی ضدروسی جکسون-ونیک زمانی برای آمریکایی ها هوایدا شد که بر اساس مقررات سازمان تجارت جهانی که روسیه روند پیوستن به آن را تابستان سال جاری به اتمام می رساند، اعمال محدودیت های تجاری رسمی مانند اصلاحیه یاد شده علیه کشورهای عضو این سازمان ممنوع می باشد.

 به عبارت دیگر حال آمریکایی ها یا باید برای همیشه از اصلاحیه قانونی تحریم صادرات کالا به روسیه چشم پوشی کنند و یا اینکه با اقدام متقابل روسیه در اعمال تحریم بر شرکت های آمریکایی و فشار سازمان تجارت جهانی مواجه شوند.

 اصلاحیه «جکسون-ونیک» و استفاده ابزاری از آن در انتخابات ریاست جمهوری آمریکا

 هر چند انتظار می رود اصلاحیه ضد روسی آمریکا در تابستان امسال و پس از نهایی شدن عضویت مسکو در سازمان تجارت جهانی به صورت خودکار لغو شود، ولی مقام ها و نخبگان سیاسی روس از احتمال استفاده ابزاری از این اصلاحیه در انتخابات پیش روی ریاست جمهوری آمریکا سخن می گویند.

 در همین ارتباط کنستانتین کاساچیف، معاون کمیسیون امور بین المللی دومای روسیه بر این باور است که مسکو در عمل نیازی به لغو اصلاحیه قانونی ضد روسی آمریکایی ها ندارد.

 به عقیده کاساچیف هر چند با پیوستن روسیه به سازمان تجارت جهانی این اصلاحیه ارزش قانونی خود را از دست خواهد داد، اما ممکن است این ماده قانونی در انتخابات نوامبر ریاست جمهوری آمریکا به محملی برای کارزارهای تبلیغاتی تبدیل شود.

 کارشناسان روس با اشاره به درخواست دولت اوباما از کنگره برای ابطال اصلاحیه قانونی ضدروسی جکسون-ونیک پیش بینی می کنندکه تحقق چنین چیزی قبل از انتخابات آتی ریاست جمهوری غیرممکن خواهد بود.

 در همین حال آنجلا استنت، استاد دانشگاه جورج تاون آمریکا و والری گاربوزوف، کارشناس ارشد موسسه مطالعات آمریکا و کانادای روسیه بر این باورند که جمهوریخواهان و دموکرات های آمریکایی در انتخابات پیش روی ریاست جمهوری این کشور تمام تلاش خود را برای استفاده ابزاری از اصلاحیه قانونی ضدر روسی در راستای جلب نظر رای دهندگان به کار خواهند بست.

 هر چند باراک اوباما رییس جمهوری آمریکا نیز همواره علیه اصلاحیه قانونی ضدروسی جکسون-ونیک صحبت کرده و از آن به عنوان یادگار دوران جنگ سرد یاد کرده است، اما کارشناسان امر برنداشتن گام های جدی از سوی دولت وی برای لغو این ماده قانونی در چهار سال گذشته را دال بر تلاش کاخ سفید جهت استفاده ابزاری از آن برای فشار به مسکو ارزیابی می کنند.

 از این دیدگاه، اصلاحیه قانونی ضد روسی جکسون-ونیک که در اوایل دهه ۱۹۷۰ میلادی به دنبال اقدام شوروی سابق در جلوگیری از مهاجرت یهودیان مقیم آن به کشورهای دیگر به تصویب رسید، باید بلافاصله پس از بر افتادن دیوار آهنین لغو می شد، اما آمریکایی ها با خودداری از این کار نشان دادند که کینه های به جای مانده از دوران جنگ سرد نسبت به روس ها ریشه های عمیق تری دارد.

 در همین حال مایکل مک فال، سفیر آمریکا در روسیه نیز که در سه ماه سپری شده از ماموریت اش در مسکو به دلیل مداخله در امور داخلی این کشور به سوژه داغ رسانه ها تبدیل و هدف انتقادات تند مقام های دولتی و نخبگان سیاسی روس تبدیل شده است، در اظهاراتی صوری از لغو اصلاحیه قانونی ضدروسی به عنوان یکی از اولیت های فعالیت خود در مسکو نام برد.

 نخبگان سیاسی روس با اشاره به نبود عزم جدی در میان دولتمردان آمریکا برای لغو اصلاحیه قانونی ضد روسی می گویند که دولت اوباما در صورت تمایل جدی می توانست با استفاده از قدرت لابی تجار و بازرگانان این کشور یا مذاکره یک به یک با طرفداران اصلاحیه یاد شده و تشریح مضرات آن برای مناسبات تجاری مسکو و واشنگتن نسبت به اقناع کنگره برای ابطال این ماده قانونی دوران جنگ سرد اقدام کند.

 آنان با اشاره به آزادی مهاجرت از روسیه در دوره پس از فروپاشی شوروی سابق خاطرنشان می کنند که دولتمردان آمریکایی از سال ۱۹۸۹ به این سو همواره از ضرورت لغو متمم قانونی ضدروسی ‘جکسون-ونیک’ سخن گفته اند، ولی کنگره هرگز گام عملی در این راستا برنداشته است.

 متمم قانونی ضدروسی ، ابزار کنترل تجارت با روسیه

 از سوی دیگر به نظر می رسد که کاخ سفید با در پیش گرفتن سیاست «یکی به نعل و یکی به میخ» ضمن دادن امیدهای واهی به روسیه مبنی بر تلاش برای لغو اصلاحیه قانونی ضدروسی از آن به عنوان ابزاری برای کنترل تجارت شرکت های آمریکایی با همتایان روس خود بهره می برد.

 آرسنی دباغ، تحلیلگر شرکت امنیتی «رای، من اند گور» در این خصوص می گوید: ابطال این اصلاحیه می تواند حرکت نمادین مهمی در توسعه روابط آمریکا و روسیه باشد، اما این اصلاحیه قانونی به عنوان خطر قرمز مناسبات تجاری مسکو و واشنگتن عمل می کند.

 در واقع آمریکایی ها با نگاه به پشت سر خود و حفظ رویکردهای دوران جنگ سرد، تمایل چندانی به توسعه روابط اقتصادی و تجاری با روسیه ندارند، به طوری که تحلیل آمار سازمان فدرال گمرکات روسیه نیز نشان می دهد حجم مبادلات تجاری دو کشور در سال گذشته میلادی به ۳۱ میلیارد دلار رسید و آمریکا در رتبه هشتم در بین شرکای تجاری روسیه قرار دارد.

 در واقع آمریکایی ها به خوبی می دانند که روسیه در راستای اجرای برنامه های توسعه ای و حفظ روند رو به پیشرفت خود نیازمند سرمایه و فناوری آمریکا است و به همین دلیل نیز با خودداری از لغو اصلاحیه قانونی ضد روسی’جکسون-ونیک’ در مسیر مشارکت شرکت های آمریکایی در این زمینه مانع تراشی می کنند.

 در حالی که شرکت های آمریکایی همواره علاقه مندی خود را به حضور در بازار رو به رشد ۱۴۰ میلیونی روسیه و کشورهای پیرامونی آن اعلام کرده اند، سران کاخ سفید با اتکا به اصلاحیه قانونی ضدروسی ‘جکسون- ونیک’ از تحقق این امر ممانعت می کنند.

 آریل کوهن، کارشناس برجسته بنیاد آمریکایی «هریتیج» با اذعان به تلاش آمریکایی ها برای مانع تراشی در مسیر حضور شرکت های این کشور در بازار روسیه می گوید: از دیدگاه تجارت بین المللی، روسیه بازار بکر و اشباع نشده ای برای مسکن، کالاهای مصرفی ، نفت و گاز می باشد.

 اعمال محدودیت های تجاری به اسم دفاع از حقوق بشر

تحلیلگران سیاسی با اشاره به نگرانی فزاینده آمریکا از رشد اقتصادی روسیه در سال های اخیر از روی آوردن مقام های کاخ سفید برای فشار بر کرملین و کند کردن روند پیشرفت این کشور تحت پوشش دفاع از حقوق بشر و نبودن آزادی های سیاسی سخن می گویند.

 آنان برای اثبات اظهارات خود به گزارش های سالیانه سازمان های آمریکایی دفاع از حقوق بشر اشاره می کنند که از سال ۲۰۰۴ به این سو که مصادف با قدرت گیری دوباره روسیه در عرصه های مختلف بوده است، همواره نام روسیه را در فهرست کشورهای غیرآزاد قرار داده‌اند.

 آنجلا استنت، رییس مرکز مطالعات روسیه، اوراسیا و اروپای شرقی در دانشگاه جروج توان با اذعان به این واقعیت می گوید: تا زمانی که ساز و کارهای قانونی نظارت بر وضعیت حقوق بشر روسیه در آمریکا وجود داشته باشد، اصلاحیه قانونی جکسون-ونیک لغو نخواهد شد.

کارشناسان مسایل سیاسی با اشاره به بهانه جویی های آمریکا برای ممانعت از توسعه تجارت شرکت های این کشور با روسیه به پرونده موسوم به «ماگنتسکی» اشاره می کنند که وزارت خارجه آمریکا با استناد به آن اواسط سال گذشته میلادی به تهیه فهرست سیاه ۶۰ تن از مقام های روس مشمول ممنوعیت ورود به خاک این کشور اقدام کرد.

 «سرگئی ماگنیتسکی» وکیل روس بنیاد انگلیسی «هرمیتاژ» سال ۲۰۰۹ میلادی پس از دستگیری به اتهام فرار مالیاتی ۲۳۰ میلیون دلاری در یکی از بازدشتگاه های مسکو در گذشت.

 هر چندکاخ سفید در ظاهر اعلام کرده است که نباید اصلاحیه قانونی جکسون -ونیک را با مسایل دیگر مربوط به حقوق بشر در روسیه گره زد، اما جمهوریخواهان که اکثریت کنگره را در اختیار دارند به این راحتی حاضر به چشم پوشی از این ابزار فشار نیستند.

 در نهایت می توان گفت که پابرجا بودن اصلاحیه قانونی ضدروسی جکسون-ونیک پس از گذشته چهار دهه از تصویب آن در عین ایجاد دردسرهای فراوان برای کاخ سفید در تعامل با روسیه میراث شوروی سابق همچنان جایگاه خود را به عنوان ابزار فشاری علیه مسکو حفظ کرده است.

پایگاه خبری- تحلیلی «روسیران»، ۲۳ فروردین ۹۱

به گزارش روسیران به نقل از ریا نووستی، این دیپلمات آمریکایی معتقد است آغاز کار متخصصانی که قرار است جزئیات فنی برای ارتقای مناسبات دو کشور به سطج بالاتر را مورد بحث قرار دهند، می تواند به بهبود مناسبات روسیه و آمریکا مساعدت کند.

گوته مولر خاطرنشان کرد: “نوبت کارشناسان است که در مورد جزئیات فنی صحبت کنند و مقامات روسیه و آمریکا باید به آنها کمک کنند”.

یادآور می شود میت رامنی، فرماندار سابق ماساچوست و پرطرفدارترین نامزد ریاست جمهوری از طرف حزب جمهوری خواه آمریکا در انتخابات ۶ نوامبر ۲۰۱۲،  روز دوشنبه در مصاحبه با شبکه «سی ان ان» گفته بود: “اکنون، روسیه دشمن ژئوپلیتیک آمریکا است، نه ایران و کره شمالی. این کشور از بدترین ها در جهان حمایت می کند”.

پایگاه خبری- تحلیلی «روسیران»، ۱۱ فروردین ۹۱

به گزارش روسیران به نقل از ریانووستی، به گفته سخنگوی پلیس شهر پتربورگ، این گنج در عمارت “ناریشکینی” پیدا شده است. وی اظهار داشت: “در آنجا ظروف نقره ای باستانی پیدا شده است. ما حفاظت از این گنج را تامین می کنیم”.

ارزش اشیای پیدا شده اعلام نشده است.

پایگاه خبری- تحلیلی «روسیران»، ۱۱ فروردین ۹۱

در ماههای پایانی سال ۹۰، آرای وتو و موضع گیری های چین و روسیه درقبال رویکرد کشورهای شورای همکاری خلیج فارس – با هدایت عربستان و قطر در کنار ترکیه و آمریکا در شورای امنیت – در مورد تحولات، سوریه آمریکا و روسیه را رو در روی هم قرار داد.

این اتفاق پس از آن روی داد که تلاش کشورهای عرب عضو شورای همکاری خلیج فارس، برای دخالت نظامی در سوریه و وقوع اتفاقی شبیه به لیبی شکست خورد.

گرچه روسیه و چین از همان ابتدا با این قطعنامه از لحاظ حقوق بین الملل مخالفت کردند، اما رایزنی و اصلاحات متعددی که در آن صورت گرفت نیز نتوانست رضایت این دو کشور به ویژه روسیه را جلب کند.

در واقع موضوع سوریه به عرصه ای برای کشورهای قدرتمند در به رخ کشیدن قدرت و تعیین خط مشی های سیاسی تبدیل شده است که تاثیرات تعیین کننده ای را در روابط بین الملل و چینش های سیاسی به ویژه در سطح منطقه ای به همراه دارد.

روسیه برای جلوگیری از تکرار موضوع لیبی و با هدف حفظ آخرین سنگر و متحد خود در خاورمیانه به دفاع تمام قد از سوریه پرداخت. مسکو و پکن با این رای در شورای امنیت نشان دادند که گرچه تصمیم شان موجب خشم کشورهای عربی خواهد شد اما حاضر نیستند به هر نوع تحول و تغییر در منطقه حساس خاورمیانه رضایت دهند و در برابر آن مقاومت خواهند کرد.

سقوط اتحاد جماهیرشوروی در ابتدای دهه ۱۹۹۰ میلادی باعث کاهش تنش های بین المللی و آرامش نسبی میان آمریکا و بزرگترین کشور برجامانده از خاکسترهای شوروی یعنی روسیه شد واز رقابت میان قدرت های جهانی کاست. در این شرایط آمریکا خود را پیروز میدان می دانست و در سیاست گذاری ها برای تعیین آینده جهان، یکه تازی می کرد. روسیه نیز به علت مسائل متعدد برای چندین سال از تحولات بین المللی کنار کشید.

جنگ سرد دارای ویژگی های متعددی بود. یکی از عناصر اصلی این جنگ در کنار مسابقه فضایی و رقابت در زمینه های تسلیحاتی، رقابت دو بلوک شرق و غرب در چارچوب دو پیمان ورشو و ناتو بود. در این پیمان ها هر یک از دو بلوک کشورهای هم پیمان و یا متحد خود را گرد هم جمع کردند و قراردادهای متعدد نظامی و غیر نظامی را با آن ها به امضا رساندند و نسبت به تحولات در آن ها بسیار حساس بودند.

استدلال ها برای آغاز شبه جنگ سرد جدید

بعد از فروپاشی شوروی تا چند سال روسیه درگیر مسائل داخلی و اقتصادی خود بود تا اینکه در نهایت، ولادیمیر پوتین توانست این کشور را به ثبات برساند و باز هم آن را به یکی ازکشورهای مهم و تاثیرگذار جهان تبدیل کند.

با تقویت جایگاه بین المللی روسیه، برخی از کارشناسان وضعیت کنونی و گردن فرازی های سیاسی روسیه در برابر آمریکا را نمادی از جنگ سرد می دانند، زیرا هر دو طرف تلاش می کنند با تعیین حوزه های نفوذ خود، مانع از دست یافتن رقبا و یا تهدید منافع شوند و به نوعی قدرت خود را به رخ رقیب بکشند.

ادوارد لوکاس، نویسنده انگلیسی و کارشناس امور روسیه در کتاب «جنگ سرد جدید» آورده است که اولین اشتباه غرب در برابر روسیه این بود که همیشه رفتار این کشور را معمولی تفسیر می کرد. ضمن اینکه در جریان این بازی، غرب نگاه خود را از هدف اصلی که همان روند رو به رشد قدرت روسیه بود به حواشی معطوف کرد. غرب در چند سال اخیر بر روی جنگ با تروریسم تمرکز کرد و آمریکایی ها نتوانستند سیاست های روسیه در زمان پوتین را دریابند و واکنش صحیحی اتخاذ کنند.

وی در این کتاب نوشت: هنگام تیز کردن پنجه های خرسی (روسیه) که در حال بیدار شدن بود، غربی ها خوابیده بودند. اگر در جنگ سرد سنتی، تسلیحات هسته ای تهدید محسوب می شدند، جنگ سرد نوین، تمرکز ویژه ای بر روی نفت و انرژی دارد.

لوکاس اعتقاد دارد که کرملین برای زنده کردن جایگاه تاریخی شوروی در قدرت جهانی، البته با فراموش کردن دوران حکومت یلتسین و تیره ساختن وجهه غرب ناشکیب است.

روزنامه ایندیپندنت نیز در تحلیل رقابت های آمریکا و روسیه در چند سال اخیر نوشت: اقدامات ولادیمیر پوتین در روسیه و روند رو به رشدی که این کشور تحت رهبری وی طی کرد و تقریبا همان روند در زمان مدودف نیز ادامه یافت، نشان می دهد که روسیه می خواهد به جایگاهی مهم همچون گذشته برگردد.

این روزنامه می نویسد: محبوبیت پوتین در روسیه نشان می دهد که اکثریت مردم این کشور برخی از ارزش هایی را که ما به آن ها پایبند هستیم قبول ندارند و به چیز دیگری می اندیشند.

روسیه خطر را درک کرد

چندی قبل مجله تایمز به نقل از یکی از مقامات روسی عنوان کرد که سامانه دفاع موشکی ناتو در اروپا تا سال ۲۰۱۵ می تواند دفاع موشکی روسیه را از کار بیندازد. این سامانه موشکی قادر خواهد بود سیستم موشکی بالستیک مستقر در زیردریایی های روسیه را و حتی تسلیحات هسته ای این کشور را عملا ناکارآمد کند.

ادامه بی اعتمادی و مسابقه تسلیحاتی روسیه و آمریکا و یکسان نگاهداشتن زرادخانه های هسته ای دو کشور گواه ان است که روسیه چندان به دوستی با آمریکا مطمئن نیست، زیرا استقرار سپر موشکی آمریکا در قلمرو شوروی را نوعی تهدید وجودی و امنیتی احساس می کند و همین موضوع است که نگرانی های روسیه را افزایش داد و موجب انتقاد صریح روسیه از استراتژی آمریکا شد. حتی توجیهات آمریکا که این سامانه در ترکیه، لهستان، رومانی، جمهوری چک و بسیاری از اقمار شوروی مستقر کند هدفش روسیه نیست، نتوانست آن ها را راضی کند. (البته، عقل سلیم و حتی بسیاری از رسانه های غربی نیز باور نمی کند که ادعاهای آمریکا درست باشد و این سیستم گسترده و فوق پیشرفته که برخی آنرا «فرزند جنگ ستارگان ریگان» می نامند، تنها به دلیل برخی مسایل منطقه باشد) ضمن اینکه پیشنهاد روسیه برای مشارکت کارشناسان این کشور در این سامانه نیز مورد قبول آمریکا قرار نگرفت و همین موضوع وضعیت را پیچیده تر کرد و بر بدگمانی های روسیه افزود.

موضعگیری روسیه در برابر تهدیدات غرب

مساله امنیت موشکی قاره اروپا که آمریکا از آن به عنوان بهانه ای برای استقرار سامانه موشکی خود در این قاره استفاده می کند، به مهم ترین مساله مورد اختلاف مسکو و واشنگتن تبدیل شده و بر روابط دو کشور سایه انداخته است.

دمیتری مدودف، رئیس جمهوری پیشین روسیه نسبت به عواقب استقرار این سامانه موشکی به آمریکا هشدار داده بود: در صورت بروز وضعیت نامساعد در زمینه سامانه موشکی آمریکا در قاره اروپا، از برداشتن گام های بعدی در زمینه خلع سلاح و کنترل تسلیحات خودداری می کنیم.

ژنرال نیکلای ماکاروف، رئیس ستاد کل نیروهای مسلح روسیه در دیدار با وابسته های نظامی کشورهای مختلف در مسکو خاطرنشان کرد: تسلیحات پدافند موشکی آمریکا در قاره اروپا،حتی درحال حاضر بر نیروی هسته ای راهبردی روسیه تاثیر می گذارد و تهدید محسوب می شود.

وی با اشاره به بروز مشکلات در روابط روسیه و پیمان ناتو گفت: ایده ایجاد پدافند موشکی بدون تردید بر همکاری های ما تاثیر خواهد گذاشت.

مسکو نیز در واکنش به این اقدامات اعلام کرد موشک های کوتاه برد بالستیک اسکندر را در استان کالنینگراد روسیه (بخش جدا از خاک روسیه واقع در کرانه دریای بالتیک، بین لهستان و بلاروس ) مستقر می کند.

پاول گریک رابرتز، کارشناس موسسه گلوبال ریسرچ دراین زمینه معتقد است: مسابقه تسلیحاتی که از چند سال قبل میان آمریکا و روسیه آغاز شده ،خود آغازی دوباره برای جنگ سرد جدید است.

در واقع این از همان تبعات رخنه آمریکا به حوزه های نفوذ شوروی بود که روسیه در سال های پس از فروپاشی شوروی نتوانست آن حوزه ها را حفظ کند. همین مناطق اکنون به پاشنه آشیل روسیه تبدیل شده اند. حتی چند سال قبل، مایک مولن هنگامی که رئیس ستاد ارتش آمریکا بود، در سفر به لیتوانی، به این کشور تضمین داد که در صورت دخالت روسیه، ناتو از این کشور حمایت می کند. این موضوع تکرار دوباره ای در تاریخ است. بریتانیا در سال ۱۹۳۹ به لهستان تضمین مشابهی داد که در نهایت موجب تشدید جنگ جهانی دوم شد.

منافع روسیه در خاورمیانه

در دوران جنگ سرد، خاورمیانه اهمیت ویژه ای از نظر ژئوپلتیک و امنیتی و سیاسی و اقتصادی برای روسیه داشت. در سال های اخیر، گرچه از اهمیت این منطقه برای روسیه کاسته شده است، اما این به معنی بی تفاوتی این کشور در مورد تحولات منطقه نیست.

مجله Middle East Quarterly در مورد منافع روسیه در خاورمیانه نوشت: در سال ۲۰۰۰ گزارش وزارت خارجه روسیه خطوط اصلی سیاست خارجی این کشور را اعلام کرد و خاورمیانه را از اولویت های سیاست پوتین دانست و بر محکم سازی جایگاه و ارتقای موقیعت روسیه در این منطقه به ویژه در حوزه های اقتصادی تاکید کرد.

موسسه کارنگی نیز در تحلیلی از سیاست خاورمیانه ای روسیه گزارشی منتشر کرد که بر مبنای آن «روسیه از اواسط دهه ۲۰۰۰ میلادی از بحران های داخلی رهایی یافت و اهدافی جهانی را برای خود تعیین کرد. منطقه خاورمیانه که از موقعیت استراتژیک ویژه ای برخوردار است برای روسیه اهمیت دوچندان پیدا کرد و این کشور روابطی جدید را با کشورهای منطقه همچون ترکیه، الجزیره و لیبی و به ویژه سوریه به راه انداخت.»

یکاترینا استپانوا، کارشناس موسسه روابط بین المللی و اقتصاد جهان در مسکو در تبیین سیاست خاورمیانه ای روسیه معقتد است: سال هاست که نقش روسیه در خاورمیانه در چارچوب روابط این کشور با ایران و عراق و به طور سنتی با سوریه ارزیابی می شود. اما سیاست خاورمیانه ای روسیه را دارای چند محور اصلی است. در واقع روسیه می خواهد با تحرک در خاورمیانه نشان دهد که می تواند با همه طرف های مطرح در مسائل سیاسی منطقه تعامل کند و خود را بازیگری مهم در تحولات منطقه نشان دهد.

جایگاه سوریه در سیاست خارجی روسیه

عملکرد کرملین در عدم مخالفت با قطعنامه ۱۹۷۳ در موضوع لیبی بلافاصله باعث بروز مشکلات عدیده داخلی و خارجی برای روسیه شد. بنابراین مسکو با بهره گیری از تجربه لیبی از تصویب قطعنامه در موارد سوریه و ساحل عاج در شورای امنیت جلوگیری کرد، چنانکه در خصوص سوریه مانع صدور بیانیه مطبوعاتی نیز در محکومیت دولت سوریه در شورای امنیت شد.

به اعتقاد کارشناسان بعد از جنگ سرد روسیه به سوریه نگاهی راهبردی دارد و آن را مهمترین کانال ارتباطی خود در خاورمیانه می داند لذا از دست دادن دولت کنونی سوریه و به وی‍ژه پایگاه دریای روسیه در سواحل مدیترانه ای سوریه را یک شکست و ضربه استراتژیک برای سیاست خارجی خود در خاورمیانه محسوب می‌کند. زیرا روی کارآمدن یک دولت غرب‌گرا در سوریه به ضرر منافع بلند مدت روسیه در خاورمیانه ارزیابی می‌شود و به همین خاطر روسیه در حمایت از دولت اسد جدی به نظر می‌رسد.

دمیتری مدودف رئیس جمهور روسیه در سال ۲۰۱۰ به سوریه سفر و در دمشق با بشار اسد، رئیس‌جمهور این کشور دیدار و گفتگو کرد. مدودوف، اولین رئیس‌جمهور روسیه بود که به سوریه سفر کرد. این امر نشان داد که روسیه در پی ایفای نقش فعال‌تری در منطقه ایفا است.

لیبی از جمله متحدین سنتی مسکو در زمان جنگ سرد بود که روابط نزدیک سیاسی و اقتصادی و نظامی بین دو طرف برقرار بود. روسیه در قضیه لیبی بر خلاف رویه گذشته خود، نه تنها هیچگونه مخالفتی با قطعنامه ۱۹۷۳ پیشنهادی اروپائیان نکرد، بلکه مدودف رئیس جمهور روسیه با توجیه نگرانی نسبت به جنایات احتمالی حکومت قذافی و احتمال تبدیل شدن خشونت‌های جاری در لیبی به (جنایت علیه بشریت) ضمن ابراز مخالفت با تحریم اقتصادی لیبی (بواسطه منافع اقتصادی ملموس روسیه در این کشور) فرمان رای ممتنع روسیه به قطعنامه شورای امنیت دائر بر تحریم قذافی و ایجاد منطقه پرواز ممنوع بر فراز لیبی را صادر کرد. اتخاذ این رویکرد اعتراض توام با نگرانی ۳۵۰ نماینده دومای روسیه را مطرح کرد . این نمایندگان مخاطرات رویه شدن قضیه لیبی و خدشه وارد آمدن به استقلال و تمامیت ارضی کشورها و باز شدن راه‌های مداخله خارجی در امور داخلی کشورها به بهانه‌های انسان دوستانه را از دلایل اعتراض خود عنوان کردند.

شروط روسیه برای غرب

روسیه بارها برای مقابله با غرب در برابر پیشنهادها و حتی پیش نویس قطعنامه ها مقاومت کرد و کشورهای عربی و غربی را وادار به تعدیل قطعنامه های پیشنهادی خود ساخت. شواهد حاکی از آن است که روسیه چندان به غرب اعتماد ندارد و برای تغییر وضع موجود با آن مقابله می کند.

مجله Eurasia Review در تحلیل واکنش روسیه به قطعنامه علیه سوریه نوشت: روسیه قبل از پشتیبانی از قطعنامه شورای امنیت چهار درخواست یا پیش شرط هایی را مطرح کرد: قطعنامه ها نباید باعث تغییر حکومت در سوریه شوند، نباید مجوز حمله نظامی داده شود، نباید مانع فروش تسلیحات به سوریه شوند و در نهایت دولت سوریه نباید به تنهایی به عنوان عامل خشونت ها محکوم شود.

این خطوط قرمز سیاست روسیه عملا نشان داد که مسکو با هر اقدامی علیه دمشق مخالف است. به گزارش برخی منابع خبری روس، برخی کشورهای عربی مانند عربستان سعودی در حال تامین مالی گروه های تندرو سوریه از طریق مرزهای لبنان و ترکیه است.

 تشدید شیب منفی روابط آمریکا و روسیه

همانگونه که در سال ۲۰۰۷ زیبگینیو برژینسکی، معاون سابق امنیت ملی آمریکا درباره روابط آمریکا و روسیه در مقاله ای با عنوان «چگونه از یک جنگ سرد جدید جلوگیری کنیم» اعلام کرد روابط آمریکا با روسیه یک شیب منفی را طی می‌کند.

به نظر وی موضوع سامانه موشکی و پاسخ های روسیه به آن و دوستی ظاهری بوش با پوتین هم کمک چندانی به حل مشکل موجود میان دو کشور نکرده است.

اما این موضوع با حمایت روسیه از سوریه بعلاوه حوادث بعد از انتخابات در این کشور که نشانه هایی از دخالت آمریکا در آن وجود داشت در کنار پیروزی مجدد پوتین در انتخابات ریاست جمهوری، که دیدگاهی ملی گرایانه تر دارد موجب تحلیل هایی مبنی بر این موضوع شد که رودررویی آمریکا با روسیه همزمان با افزایش قدرت مسکو گسترده تر شده و دوباره نوعی جنگ سرد تداعی شد.

در زمان جنگ سرد سنتی، جنگ تبلیغاتی و رسانه ای و حمایت کامل دو ابرقدرت از متحدین و یا به نوعی اقمار در عرصه بین الملل مطرح بود، اما این پشتیبانی به گونه ای مدیریت می شد تا منجر به درگیری مستقیم دو کشور نشود. در همه چالش هایی که در این دوران به وجود آمد شوروی و آمریکا جنگ نیابتی را به اجرا در می آوردند به گونه ای که این دو ابرقدرت در تنش های بین المللی، گروه ها و کشورهای وابسته به خود را به جنگ رقیب قدرتمند خود و یا گروه ها و کشورهای وابسته به آن تجهیز و ترغیب می کردند و هیچگاه این تنش به منازعه رودرروی آنها نیانجامید.

البته، گرچه جنگ سرد دارای برخی ویژگی ها بود که نمی توان آن را در موضوع سوریه شاهد بود اما می توان برخی از نشانه های آن دوران را در تحولات اخیر به وضوح مشاهده کرد. به عنوان مثال دو قطب در جنگ سرد دارای دو ایدئولوژی متفاوت بودند و کشورهای عضو دو بلوک رقیب می بایست یا دیدگاه کمونیستی داشته باشند و یا از ایدئولوژی لیبرال و اقتصاد آزاد به رهبری آمریکا حمایت کنند. مورد دیگر استفاده از بازدارندگی هسته ای در تنش های جنگ سردی است. البته اکنون دو طرف بیشتر تمایل دارند که به جای استفاده از ادبیات تهدید رایج در دوران جنگ سرد، چالش ها را با مذاکره و چانه زنی حل و فصل کنند.

جنگ نیابتی در سوریه

یکی از نمادهای مهم دوران جنگ سرد، حمایت از جنگ های نیابتی بود. در جنگ سرد و در وقایعی همچون کره، ویتنام، مجارستان و حتی کوبا یکی از دو ابرقدرت با هم پیمانان طرف مقابل که به صورت آشکار از طرف ابرقدرت تحت حمایت مالی سیاسی، نظامی و تسلیحاتی قرارمی گرفت، روبرو بود. به نظر می رسد که در موضوع سوریه نیز رسانه ها و حتی اندیشکده های آمریکایی که چارچوب کلی و حتی راه های دستیابی به اهداف سیاسی را برای دولت آمریکا طراحی و حتی زمینه سازی می کنند نیز دست بکار شده اند و به صورت صریح سخن از حمایت مالی و تسلیحاتی آمریکا از گروه های نظامی معترض سوریه را به میان می آورند.

الیوت آبرامز از کارشناسان برجسته شورای روابط خارجی آمریکا در گفت وگو با شبکه سی.ان.ان. اعتقاد دارد که آمریکا باید به صورت آشکار به حمایت مالی و کمک تسلیحاتی به مخالفان در آمریکا بپردازد.

همنوا با این موضعگیری، بسیاری از روزنامه ها، مجلات و تحلیلگران به این موضوع پرداختند و بهانه دموکراسی و کمک های بشر دوستانه و حمایت از مردم سوریه را بهانه قرار دادند تا از یک طرف افکار عمومی را آماده کنند و از طرف دیگر به دولت آمریکا فشار آورند که انجام این کار لازم است.

به عنوان نمونه روزنامه واشنگتن پست در همین رابطه نوشت: آبرامز تاکید دارد که حمایت های آمریکا از مخالفان اسد در سوریه باید از حد حرف خارج شود و آمریکا عملا وارد عرصه شود. بهتر است که آمریکا این کار را با کمک ترکیه، عربستان و کشورهای شورای همکاری خلیج فارس انجام دهد.

این روزنامه تاکید دارد که مخالفان در سوریه به حملات هوایی آمریکا نیاز ندارند اما باید حمایت های آمریکا از آن ها ادامه داشته باشد . آنها اسلحه دارند ما نباید کنار بنشینیم زیرا آن ها نیازمند پشتیبانی های عینی آمریکا هستند.

نتیجه گیری

گرچه مخالفت های چین و روسیه با قطعنامه پیشنهادی آمریکا و حمایت عربستان و برخی کشورهای منطقه در شورای امنیت علیه حکومت سوریه موجی از انتقاد رسانه های غربی از این دو کشور را برانگیخت، اما اگر این تصمیم گیری در چارچوب بزرگتر منافع این دو کشور به ویژه رقابت با ایالات متحده بررسی شود، اقدام روسیه در وتوی این قطعنامه در کنار چین منطقی و حاوی پیام هایی شبیه به دوران جنگ سرد است.

روسیه از سیاست های آمریکا در خاورمیانه و شرق اروپا مخصوصا در قالب گسترش ناتو نگران شده است. گسترش ناتو به شرق تا مرزهای روسیه، گرایش کشورهای متحد شوروی در زمان جنگ سرد به آمریکا، سپر موشکی آمریکا در اروپا، ترس از دست دادن انحصار صادرات انرژی به اروپا و سقوط رژیم متمایل به روسیه در لیبی موجب شد که کرملین خطر آمریکا را بیش از پیش احساس کند. در واقع، رای روسیه در مورد سوریه موجب علنی شدند تضاد سیاسی میان مسکو و واشنگتن و در نهایت، پایان دوران ظاهرا خوش میان این دو قدرت گردید.

منبع: ایرنا

رامنی روز گذشته در مصاحبه با شبکه «سی.ان.ان» در تفسیر ملاقات باراک اوباما و دمیتری مدودیف، روسای‌جمهوری آمریکا و روسیه در حاشیه نشست سران امنیت هسته‌ای در سئول (پایتخت کره جنوبی) گفت: در حال حاضر روسیه، ایران و کره شمالی دشمنان راهبردی و شماره یک برای ایالات متحده محسوب می‌شوند. روسیه از این جهت در جمع این کشورهاست که همواره از بدترین‌ها در جهان حمایت کرده است.

این نامزد پست ریاست‌جمهوری آمریکا با ابراز نگرانی از اظهارات اوباما در این خصوص که بعد از انتخابات ریاست‌جمهوری نرمی بیشتری در زمان مذاکرات مربوط به سامانه دفاع ضد موشکی اروپایی نشان خواهد داد، تاکید کرد: روسیه کشور دوستی در عرصه جهانی به شمار نمی‌رود و آنچه رئیس‌جمهوری کنونی آمریکا در خصوص نرمی مواضع در مورد سپر موشکی وعده داده، علامت بسیار نگران کنندهای است و من بسیار بسیار نگران این سخنان هستم، چرا که روسیه بدون تردید دشمن راهبردی و شماره یک ما است.

رامنی افزود: این کشور در یک طرف با بدترین کشورها در عرصه جهانی قرار دارد و مسلما با اهمیت‌ترین دشمن برای آمریکاست. ایران و کره شمالی که دارای قدرت هسته‌ای شده‌اند هم مسلما مشکل ساز هستند، ولی این رژیم خطرناک راه خود را طی می‌کنند و ما در سازمان ملل متحد درصدد متوقف کردن آنها هستیم.

وی همچنین مدعی شد: زمانی که رژیم بشار اسد مردم سوریه را قتل عام می کند، ما به سازمان ملل روی می‌آوریم و چه کشوری همواره در آنجا از این بدترین رژیم‌ها حمایت می‌کند؟ این روسیه است و متاسفانه غالبا هم این کار با حمایت چین صورت می‌گیرد.

منبع: فارس

مدودف هم در پاسخ به وی، به انگلیسی اظهار داشت: « I understand. I will transmit this information to Vladimir

من درک می‌کنم. من پیغام شما را به ولادیمیر خواهم رساند.»

Obama: On all these issues, but particularly missile defense, this, this can be solved but it’s important for him to give me space.

Medvedev: Yeah, I understand. I understand your message about space. Space for you…

Obama: This is my last election. After my election I have more flexibility.

Medvedev: I understand. I will transmit this information to Vladimir.

این اظهارات اوباما نشان می‌دهد که علی‌رغم اظهارات علنی مقامات دو کشور در خصوص نزدیکی هرچه بیشتر مواضع در چارچوب طرح موسوم به «reset» آمریکا برای ازسرگیری روابط، همچنان مساله سپر دفاع موشکی یکی از جدی‌ترین اختلافات مسکو- واشنگتن است.

همچنین، انتظار می‌رود که این اظهارات اوباما دستاویزی شود برای مخالفان او به ویژه نامزدهای جمهوری خواه در انتخابات ریاست جمهوری آمریکا.

پایگاه خبری- تحلیلی «روسیران»، ۹ فروردین ۹۱

بحث گسترش ناتو به شرق، انتقال و کوچ امنیتی آمریکا به شرق و جنوب شرق آسیا که بخش های وسیعی از اوراسیا را نشانه رفته، بحث استقرار سامانه دفاع موشکی ناتو و آمریکا در غرب روسیه و تحولات خاورمیانه مهمترین تمرکز اختلاف های سیاسی روسیه جدید با غرب در عرصه بین المللی خواهد بود. مسکو پس از اینکه در تحولات خاورمیانه بویژه در کشور لیبی از غرب پشت پا خورد، سعی کرده که برای حفظ متحدانش بیش از این مماشات نکند که حمایت از سوریه تنها یکی از این نمونه ها است.

روسیه در عصر جدید چنین تقابل هایی را در مناطق شرق و جنوب آسیا، آفریقا و آمریکای لاتین نیز ادامه خواهد داد. به این دلیل که متوجه شده برای حفظ، کسب و افزایش قدرتش در حوزه بین الملل نباید در برابر غرب کوتاه بیاید. از این رو آینده نظام بین الملل با توجه به حضور پوتین در کاخ کرملین بیشتر به سمت امنیتی و تقابلی شدن بین آمریکا و روسیه پیش خواهد رفت که حضور چین در کنار روسیه می تواند کفه ترازو را به سمت شرق سنگین کند.

در این خصوص پایگاه برهان در مقاله ای تحت عنوان «واکاوی تغییرات سیاست‏‌های روسیه با بازگشت پوتین به پست ریاست‏‌‌جمهوری؛مرد یخی و چالش‌های پیش رو» به قلم سعید شکوهی به بررسی علل افزایش محبوبیت پوتین در سالهای گذشته و همچنین به بررسی چالشهای داخلی و خارجی پیش روی روسیه می پردازد.

«ولادیمیر پوتین» بار دیگر از پشت پرده به درآمد و مجدد صحنه‌گردان اصلی قدرت و سیاست در روسیه شد. مردی که در سال‌های اخیر دارای جایگاه و شأن بلامنازعی در کاخ «کرملین» بوده و کم‌‌تر کسی را در کشورهای غربی هم می‌توان یافت که دارای چنین محبوبیت و قدرتی باشد.

رأی بالای مردم روسیه به پوتین در انتخابات چند روز گذشته نشان دهنده‌‌ی‌ اعتماد مردم این کشور به او و سیاست‌‌های اوست. شعارهایی که پوتین برای رقابت در انتخابات برگزیده بود، یادآور مجد و عظمت گذشته برای مردم این کشور بود و با سیاست‌‌های برآمده از قدرت و اعتماد به نفس، توانسته‌است محبوبیت خود را در بین مردم کشورش به اوج رساند. وی قبل از این، ۸ سال رییس جمهور روسیه بود و به تازگی‌هم به مدت ۴ سال نخست‌‌وزیر این کشور بود و هم‌اکنون برای ۶ سال دیگر به عنوان رییس‌جمهور روسیه، برگزیده شده‌است. این تداوم حضور در قدرت به طور حتم دارای عناصر و مؤلفه‌های بسیاری است و دلایل متعددی برای محبوبیت وی وجود دارد.

در ابتدا این دلایل را بررسی کرده و سپس به چالش‌‌های داخلی و خارجی پوتین در سال‌‌های آینده خواهیم‌ پرداخت:

الف) محبوبیت پوتین

بر اساس آخرین آمارهای اعلام شده، میزان محبوبیت ولادیمیر پوتین در هفته‌‌ی ‌گذشته با ۴ درصد افزایش، به ۵۲ درصد رسید.[۱] بسیاری از تحلیل‌‌گران و کارشناسان بر محبوبیت زیاد پوتین در روسیه اذعان دارند و دلیل آن را هم بالا بردن استاندارد زندگی و افزایش رفاه اقتصادی مردم در این کشور می‌‌دانند. هرچند  مؤلفه‌‌ی اقتصادی از مهم‌‌ترین فاکتورهای تأثیرگذار بر میزان محبوبیت پوتین بوده اما به طور قطع تنها‌ترین عامل نبوده و موارد دیگری را هم شامل می‌‌شود که در این بخش به آن‌‌ها پرداخته می‌‌شود:

۱-بازگرداندن اقتدار به روسیه

زمانی که پوتین در روسیه به قدرت رسید، کشوری را از «یلتسین» تحویل گرفت که هنوز از شوک ناشی از فروپاشی شوروی در اغما بود و تمام زیرساخت‌های اقتصادی، سیاسی و نظامی این کشور تحلیل رفته بود و کشور هم به دلیل از دست دادن قدرت در تمامی ابعاد آن از یک ابرقدرت جهانی به یک قدرت متوسط منطقه‌ای تبدیل شده بود. مردم این کشور هنوز دوران باشکوه گذشته را با حسرت یاد می کردند. به قدرت رسیدن پوتین باعث گردید این اوضاع تا حدود زیادی تغییر پیدا کند. شخصیت کاریزماتیک و اقتدارمآبانه‌ی او همراه با سیاست‌های داخلی و خارجی اقتدارآمیز، باعث گردید جایگاه و وزن بین‌المللی روسیه دست‌خوش دگرگونی بسیاری شود.[۲]

روسیه از یک کشور دنباله‌روی غرب و آمریکا به کشوری تبدیل شد که در برخی موارد حتی رو در روی آمریکا ایستاد و مخالفت پوتین با سیاست‌های یک‌جانبه گرایانه‌ی آمریکا باعث گردید که صاحب نظران از این دوران به عنوان دوران جنگ سرد جدید یاد کنند که نمونه‌ی آن، سخنرانی آتشین پوتین در کنفرانس بین‌المللی «مونیخ» آلمان بود که غرب را دچار شوک کرد[۳] و توجه همگان را به خرس خفته ای جلب نمود که دیگر در حال بیدار شدن از خواب رخوت است.[۴]

مخالفت سرسختانه‌ی پوتین با آغاز حمله‌ی نظامی آمریکا به عراق در سال ۲۰۰۳م. جلوه‌ی دیگری از این رویارویی سنتی بود که باعث گردید مردم این کشور به سیاست اقتدارآمیز رییس جمهورشان افتخار کنند و میزان محبوبیت او به یک باره روند تصاعدی به خود بگیرد. اخطارهای مکرر پوتین به سران آمریکا به خصوص «جرج بوش» در خصوص عواقب و تبعات یک‌جانبه گرایی این کشور و سپس حمله‌ی این کشور به «گرجستان» را می‌توان از عوامل دیگری برشمرد که باعث گردید مردم این کشور حس شکوهمند دوران گذشته را به یادآورند.

در پایان دوران ریاست جمهوری پوتین در سال ۲۰۰۸م.، روسیه تبدیل به قدرت منطقه‌ای مقتدری شده بود که دیگر دوران رکود و رخوت را پشت سر گذاشته بود و برای تعیین دستور کار جهانی مورد مشورت قرار می‌گرفت و نظر این کشور برای دیگر بازیگران از اهمیت فوق العاده‌ای برخوردار بود. دقیقاً به همین دلیل بود که «اوباما» بعد از رسیدن به قدرت سیاست «باز تعریف روابط با روسیه» را در دستور کار خود قرار داد.[۵]

۲-بهبود اوضاع اقتصادی و سطح رفاه مردم

روسیه به لحاظ اقتصادی کشوری متوسط است و دارای مردم فقیر زیادی است. بعد از آشفتگی‌های اقتصادی و اجتماعی دهه‌ی ۱۹۹۰م.، اقتصاد این کشور فلج شد و سطح رفاه و آسایش در این کشور به شدت افت کرد و میزان درآمد سرانه‌ی این کشور کاهش بسیار شدیدی یافت. اما به قدرت رسیدن پوتین مصادف شد با افزایش بی‌سابقه‌ی قیمت نفت و گاز. این مورد یادآور جمله‌ی معروف «ناپلئون» است که گفت: «من فرمانده‌ی توانا نمی‌خواهم بلکه فرمانده‌ی خوش شانس می‌خواهم.»[۶]

این تقارن باعث گردید دست پوتین بازتر شود و بتواند سیاست‌های اصلاحی مدنظر خویش را به اجرا درآورد. در نتیجه میزان درآمد سرانه‌ی روس‌ها افزایش یافت و در نتیجه‌ی آن هم میزان رفاه و آسایش مردم هم بهبود پیدا کرد. مردم صاحب خانه‌های بزرگ‌تر و سود و درآمد بیش‌تر شدند و میزان رضایتمندی آن‌ها از عملکرد دولت مردان خود به ویژه پوتین به اوج خود رسید.[۷]

هر چند که سیستم اقتصادی روسیه بیمار بود و هنوز هم هست اما افزایش درآمد و سطح رفاه باعث گردید مردم موارد دیگر را به فراموشی بسپارند. اما علی‌رغم این محبوبیت باید اشاره داشت که فاکتور اقتصادی تنها عامل تعیین کننده‌ی تأیید مردم نیست و باید موارد دیگری را هم مد نظر داشت.

۳-بازگردان ثبات داخلی به روسیه

یکی از مهم‌ترین ایرادهایی که منتقدان پوتین به او وارد می‌کنند این است که سیستم حکومتی او فردی، اقتدارمآبانه و یا حتی دیکتاتوری است. طوری که «گری کاسپارف» قهرمان سابق شطرنج جهان و یکی از مهم‌ترین مخالفان پوتین در این خصوص اظهار داشته است: «در دهه‌ی ۱۹۹۰م. کم‌تر کسی می‌توانست تصور کند که ۱۰ سال دیگر در روسیه کسی حکومت خواهد کرد که مأمور «کا.گ.ب» بوده و یک سیستم دیکتاتوری و امنیتی را در این کشور حاکم خواهد کرد.»[۸]

هر چند که پوتین اعتقاد چندانی به دموکراسی ندارد و می‌توان ادعا نمود که به صورت اقتدارآمیز بر روسیه حکومت می‌کند، اما همین امر هم یکی دیگر از عوامل محبوبیت اوست. موافقان و طرفداران پوتین در سوی دیگر بر این عقیده‌اند با توجه به آشفتگی‌های دهه‌ی ۱۹۹۰م.، بهترین سیستمی که می‌توانست روسیه را نجات دهد، سیستم فردی به رهبری شخصی کاریزماتیک و توانمند هم‌چون پوتین بود که توانست ثبات را به این کشور بازگرداند. با توجه به همین ظرفیت تأثیرگذاری ایجاد ثبات بود که بار دیگر پوتین در رقابت انتخاباتی شعارهایی را برگزید که بیش‌تر ناظر بر همین حوزه بودند: «ما به کسی اجازه نخواهیم داد تا در امور داخلی روسیه دخالت کند»، «ما نمی‌خواهیم کسی اراده‌ی خود را بر ما تحمیل کند» و «ما اراده‌ی خود را داریم که همیشه ما را پیروز ساخته است.»[۹]

به اذعان شبکه‌ی «سی.ان.ان» آمریکا، پوتین به این دلیل در روسیه محبوبیت و مقبولیت دارد که توانسته است آرامش و ثبات را به روسیه‌ی پساشوروی بازگرداند و برای ملت خود مایه‌ی غرور و افتخار باشد. وی هم‌چنین نماد اعتماد به نفس و پیشرفت برای ملت روسیه است.[۱۰]

ب) چالش‌های داخلی

با وجود محبوبیتها و توانمندی‌های زیادی که برای پوتین باید قائل شد اما شرایط داخلی و بین‌المللی روسیه دچار تغییرات زیادی شده و او در دور جدید ریاست جمهوری، خود را با چالش‌های جدّی و جدیدی مواجه می‌بیند که باید در صدد مرتفع کردن آن‌ها باشد. این چالش‌ها هم در حوزه‌ی داخلی و هم در سطح بین‌المللی او را به چالش خواهند طلبید. در این قسمت به چالش‌های داخلی او در روسیه خواهیم پرداخت:

۱-باز تعریف مناسبات سنتی میان جامعه و دولت

با گذر اعصار و رشد آگاهی‌ها و مطالبات مردمی در جوامع مختلف، دولت‌ها برای حفظ قدرت و مشروعیت خود ناگزیر از گوش دادن به خواست‌ها و مطالبات مردم خود هستند. به طور قطع مردم روسیه نیز از این امر مستثنی نیستند و خواستار ایجاد دگرگونی‌هایی در سیستم سیاسی این کشور هستند. در بخش پیشین ملاحظه شد که در دهه‌ی گذشته مردم این کشور خواستار رهبری قدرتمند و کاریزماتیک بودند تا با سیستم اقتدارمآبانه‌ی خود به آشفته بازار جامعه‌ی این کشور سر و سامان دهد.

اما با مرور آمارهای سال‌های اخیر و رفته رفته می‌بینیم که مطالبات مردمی دچار تغییر شده است و از تمایل مردم برای داشتن سیستم پاتریمونیالی کاسته شده و آنان به مانند دیگر جوامع خواستار مشارکت بیش‌تر مردم، گروه ها و احزاب در فرآیند سیاسی این کشور هستند و تک روی و خودکامگی هیچ فرد یا گروهی را بر نمی‌تابند. با افزایش ارتباطات بین‌المللی، جوانان این کشور با دیگر کشورها در ارتباط هستند و سطح زندگی، آسایش، حقوق و آزادی‌های شهروندان دیگر کشورها را می‌بینند و آن را با اوضاع کنونی این کشور مقایسه کرده و در نتیجه خواستار احقاق حقوق خود هستند و از دولت انتظار دارند میزان تصدی‌گری سنتی خود را رفته رفته کاهش دهد و به حقوق و آزادی‌های فردی مردم بیش از پیش احترام گذارد.

از طرف دیگر، طرفداری مردم این کشور از پوتین این نتیجه را در پی دارد که انتظارها و خواسته‌های آنان نیز باید مدنظر تصمیم سازان این کشور قرار گیرد. خود مردم نیز خواهان آن هستند که مشارکت بیش‌تری در تصمیم سازی‌ها و سیاست گذاری‌ها داشته باشند. بنابراین تعریف مجدد رابطه بین دولت و مردم این کشور از وظایف اصلی و چالش برانگیز پوتین در سال‌های آینده خواهد بود. این موضوع هم‌چون شمشیری دو لبه برای او خواهد بود:

از یک طرف اگر از میزان اقتدار و یک‌جانبه‌گرایی و تصدی‌گری دولت خویش نکاهد و مردم را در فرآیند سیاست گذاری و تصمیم سازی دخالت ندهد و به حقوق و آزادی‌های آنان احترام نگذارد، باعث خواهد شد حمایت مردمی را از دست بدهد و مشروعیت سیستم وی زیر سؤال برود و برای آینده‌ی سیاسی خود باید برنامه‌ی دیگری داشته باشد و امیدوار برای انتخاب شدن مجدد نباشد.

از طرف دیگر انجام این اصلاحات به طور قطع باعث خواهد شد از میزان اقتدار و توانمندی خود او و دولتش کاسته شود و نتواند هم‌چون دو دوره‌ی قبل شایستگی‌های خود را نشان دهد و بنابراین باز هم ممکن است نتواند پاسخ‌گوی مطالبات و خواسته‌ی مردم باشد و انتظارهای آن‌ها را برآورده نماید. بنابراین باید این شرایط را طوری مدیریت نماید که علاوه بر این که کارایی خود را حفظ می‌کند، از طرف دیگر پاسخ‌گوی نیازهای روز جامعه‌ی روس نیز باشد.

۲-وضعیت اصلاحات سیاسی-اقتصادی آغاز شده در زمان مدودف

«مدودف» پس از رسیدن به قدرت، انجام اصلاحات سیاسی، اجتماعی و اقتصادی را در رأس برنامه‌های خود قرار داد و تلاش کرد تا جامعه‌ی رخوت زده‌ی روس را با برنامه‌ریزی سیاسی، اجتماعی و اقتصادی دچار تحول کند. این برنامه در حوزه‌های سیاسی شامل اعطای آزادی‌های بیش‌تر به مردم، حق انتخاب مستقیم فرمانداران توسط مردم، حق تشکیل حزب، ادامه‌ی روند دموکراتیک سازی و …. می‌شود.[۱۱]

در حوزه‌ی اقتصادی هم مهم‌ترین برنامه‌ی وی کاستن از میزان تصدی‌گری دولت در این کشور و حمایت از خصوصی سازی، کاستن از قدرت کارتل‌ها و الیگارشی‌های حاکم بر این حوزه، بهبود شرایط زندگی و رفاه مردم و حمایت از مصرف کنندگان بود. در حوزه‌ی اجتماعی نیز به دنبال اعطای اختیارات بیش‌تر به مردم برای اداره‌ی امور عمومی، تقویت جامعه‌ی مدنی؛ کاهش کنترل دولت بر رسانه‌ها و ایجاد شبکه‌های تلویزیونی مردمی و تغییر و تعدیل مجازات‌های جرم و جنایت در روسیه بود.[۱۲]

با پیروز شدن پوتین در انتخابات ریاست جمهوری روسیه، این بحث‌ها قوت گرفته است که سیاست‌های مصالحه جویانه‌ی مدودف در روسیه با سیاست مشت آهنین پوتین جایگزین خواهد شد و وی برنامه‌های قبلی را به کناری خواهد نهاد و مجدد به سیستم قبلی سنتی خویش در زمان ریاست جمهوریش بازخواهد گشت. اما باید گفت که این ادعا چندان قابل قبول نیست و شواهدی وجود دارد که نشان می‌دهد، قسمت عمده‌ی این اصلاحات ادامه پیدا خواهد کرد.

نخست، این که صحبت از برنامه‌های شخص مدودف برای انجام اصلاحات در روسیه کاملاً‌ اشتباه است. چرا که این اجماع در بین صاحب‌نظران وجود دارد که روسیه در طی ۴ سال ریاست جمهوری مدودف به صورت مشترک و با همفکری و حتی گاهی اوقات با نظر مستقیم پوتین اداره می‌شده است و اگر برنامه‌ای هم برای اصلاحات وجود داشته این برنامه‌ها بعد از رایزنی و مشورت دو تن به اجرا گذاشته شده است[۱۳] و بنابراین ادعای عدم تداوم آن‌ها نمی‌تواند ادعای چندان درستی باشد.

دوم، با بروز اعتراض‌های مردمی در کشورهای مختلف دنیا، پوتین به اندازه‌ی کافی عاقل است که از سیاست‌های سنتی و ناکارآمد گذشته فاصله گرفته و به سمت اصلاحاتی که مطلوب مردم است حرکت کند. با توجه به این که وی مصمم است تا سال ۲۰۲۴م. هم‌چنان رییس جمهور روسیه باقی بماند، بنابراین انعطاف بیش‌تر و ادامه‌ی راه اصلاحات در این کشور معقول‌ترین راه برای رسیدن به این هدف است.

سوم، این که خود پوتین نیز در مصاحبه‌های قبل و بعد از انتخابات به کرات اشاره کرده است که با پیروز شدن وی در انتخابات، جریان اصلاحات اقتصادی، اجتماعی و سیاسی در این کشور قطع نخواهد شد چرا که این برنامه‌ها مورد حمایت او هم بوده است و بنابراین تغییری در این روند ایجاد نخواهد شد.[۱۴]

البته نباید انتظار داشته باشیم که شیوه‌ی اجرای این اصلاحات در زمان پوتین همانند مدودف باشد چرا که این دو راه و روش خاص خود را دارند و احتمال دارد که سرعت آن در دوره‌ی پوتین قدری آهسته‌تر شود اما به هر حال روند اصلاحات در این کشور آغاز شده و توقف ناپذیر است.

۳-نوع برخورد پوتین با معترضان

از چالش‌های دیگر پوتین در دوره‌ی ریاست جمهوری خود در کاخ کرملین، نحوه‌ی تعامل او با معترضان است. طی روزهای گذشته مخالفان او در اعتراض به نحوه‌ی برگزاری انتخابات و صحت نتایج آن در خیابان‌های اصلی شهرهای مهم این کشور از جمله «مسکو» و «سن پترزبورگ» به خیابان‌ها آمده و تظاهرات کردند. نحوه‌ی واکنش پوتین به این اعتراض‌ها طی روزهای گذشته مورد توجه محافل رسانه‌ای و سیاسی بوده است.[۱۵]

وی در واکنش به این تظاهرات اعلام کرده است که تخلف مهمی در انتخابات صورت نگرفته که بتواند نتیجه‌ی آن را تغییر دهد. وی هم‌چنین مخالفان را متهم کرد که توانایی ارایه‌ی برنامه‌ی مفید و منسجم برای آینده‌ی سیاسی کشور را ندارند و به همین دلیل نتوانسته‌اند اعتماد مردم این کشور را جلب کنند و از این روست که به تظاهرات و آشوب در این کشور روی آورده‌اند. ناظران با توجه به واکنش‌های تند پوتین طی روزهای گذشته بر این عقیده‌اند وی از در مصالحه جویی درنخواهد آمد و معترضان با مشت آهنین هم‌چون دوره‌ی شوروی سابق روبه‌رو خواهند شد و دولت پوتین اجازه‌ی تحرک بیش‌تر به آن‌ها نخواهد داد و شروع به سرکوب و بازداشت معترضان خواهد نمود.[۱۶]

اما واقعیت چیز دیگری است. با توجه به تحولاتی که در نظام بین‌الملل در حال رخ دادن است و مردم در کشورهای مختلف برضد سیاست‌های نادرست حکومت‌ها و قدرت مردان خود به پا خواسته‌اند، نمی‌توان با قاطعیت اظهار داشت که پوتین به سرکوب مخالفان خود ادامه خواهد داد. خواستن از مخالفان برای تشکیل حزب قانونی و ارایه‌ی برنامه‌ی منسجم در قالب این احزاب خود از نشانه‌های مستدلی است که نشان می‌دهد او، عمل‌گراتر از آن است که بخواهد با سیاست سرکوب سنتی اعتراض‌های مردمی را خاموش نماید.

همان طور که پیش‌تر نیز گفته شد، پوتین در پی آن است که تا آنجا که ممکن است در روسیه حکومت کند و این چشم انداز برای او فعلاً تا سال ۲۰۲۴م. امکان عملی شدن دارد. بنابراین برای این که بتواند در سال ۲۰۱۸م. دوباره رأی اعتماد مردم را برای دوره‌ی ۶ ساله‌ی دیگر جلب کند، ناگزیر از آن است که سیاستی متعادل¬تر در مقابل مخالفان را در پیش گیرد و همراه با تلاش برای فرونشاندن این اعتراض‌ها، به گفت‌وگو با آنان نیز تن در دهد و تلاش نماید که مخالفت‌ها را مدیریت کند تا ریشه در بطن جامعه ندواند.[۱۷] در مجموع می‌توان چنین نتیجه‌گیری کرد که روش پوتین برای مقابله با اعتراض‌ها و جلوگیری از ریشه‌دار شدن آن، ترکیبی از سرکوب و گفت‌وگو خواهد بود.

پ)چالش‌های پوتین در روابط خارجی

شاید بتوان ادعا کرد که مهم‌ترین تأثیر انتخاب مجدد پوتین در صحنه‌ی نظام بین‌الملل و سیاست خارجی این کشور، تجلی خواهد یافت. چرا که وی همواره در پی آن بوده است که روسیه را به کشوری قدرتمند در صحنه‌ی نظام بین‌الملل تبدیل نماید و همین امر باعث می‌شود منافع ملی این کشور در تلاقی با منافع دیگر قدرت‌های بزرگ از جمله آمریکا قرار بگیرد.

به اعتقاد متخصصان مسایل روسیه، مهم‌ترین تغییر در روسیه در ابعاد مختلف سیاست خارجی این کشور خواهد بود چرا که این اعتقاد وجود داشت که مدودف فردی متمایل به غرب و به خصوص آمریکا بود و در پی آن بود که روابط دو کشور بهبود پیدا کرده و مشکلات و اختلاف نظرها در بین دو ابرقدرت سابق جهان به حداقل برسد. اما پوتین در این اعتقاد به مدودف همراه نیست و این سیاست را باعث ضعف و عقب ماندگی بیش از پیش روسیه در نظام بین‌الملل تلقی می‌کند. به هر حال سیاست خارجی پوتین در سال‌های آینده مختصات خاص خود را خواهد داشت که به برخی از موارد مهم آن در این بخش می‌پردازیم:

۱-برنامه‌ی پوتین برای باز تعریف روابط با آمریکا

اگر اذعان کنیم که مهم‌ترین چالش پیش روی پوتین در صحنه‌ینظام بین‌الملل چگونگی تعامل با آمریکاست، زیاد به بیراهه نرفته‌ایم. دو ابرقدرت سابق و دو قطب قدرت رقیب سال‌های پس از جنگ دوم جهانی هم اکنون با مشکلی به نام چگونگی مدیریت روابط دوجانبه با یک‌دیگر روبه‌رو هستند و این موضوع در روسیه نمود بیش‌تری دارد. روابط روسیه و آمریکا پس از حوادث ۱۱ سپتامبر قدری بهتر شد و دو کشور در مبارزه‌یبین‌المللی برضد تروریسم همکاری زیادی با هم داشتند و روابط دو جانبه‌ی آن‌ها هم بهبود یافت. اما این روزهای خوش زیاد نپایید و با پیش آمدن مسأله‌ای به نام حمله‌ی آمریکا به عراق در سال ۲۰۰۳م. دوباره روابط دوجانبه روند نزولی را در برابر خود دید.[۱۸]

انتقادهای مکرر پوتین از رهبران آمریکایی به خصوص‌جرج بوش و سیاست یک‌جانبه‌گرایی او هر روز بر دامنه‌ی این اختلاف‌ها می‌افزود و اوج آن را در کنفرانس امنیتی مونیخ آلمان مشاهده کردیم که سخنرانی آتشین پوتین در انتقاد از آمریکا ناظران را ناخودآگاه به یاد جنگ سرد دو کشور انداخت.[۱۹]

با به قدرت رسیدن مدودف در روسیه، سیاست «باز تعریف» رابطه با آمریکا در پیش گرفته شد و با توجه به تمایلات غرب‌گرایانه‌ی مدودف، روابط دو کشور تلخی سال‌های گذشته را به فراموشی می‌سپرد. اما گویی این فراز و فرود در روابط دو کشورسیکلی تکرار شونده است چرا که با انتخاب مجدد پوتین این اعتقاد شدت گرفته سیاست باز تعریف روابط باید کنار گذاشته شود چرا که رویارویی روسیه و آمریکا بار دیگر به روزهای آتشین گذشته برخواهد گشت.[۲۰]

۲-آینده‌ی نقش روسیه در آسیای مرکزی و قفقاز

«آسیای مرکزی» و «قفقاز»، حیات خلوت روسیه پس از فروپاشی شوروی محسوب می‌شود و از آن به عنوان «خارج نزدیک» در ادبیات سیاسی این کشور یاد می‌گردد. روسیه این منطقه را جزو قلمرو انحصاری سیاست خارجی خود می‌دانست و با توجه به کاهش شدید میزان قدرت خود در صحنه‌ی نظام بین‌الملل، نفوذ و قدرت خود را در این منطقه متمرکز کرده بود و از نفوذ و دخالت دیگر قدرت‌ها در این منطقه به خصوص آمریکا به شدت نگران بود. با رشد نفوذ آمریکا در منطقه و حضور دیگر بازیگران منطقه‌ای و فرا منطقه‌ای در این حوزه رقابت سختی در بین این بازیگران در گرفته بود و از آن به عنوان «بازی بزرگ» یاد می‌شد.[۲۱]

آمریکا برای تضعیف هر چه بیش‌تر قدرت روسیه در منطقه سعی داشت این کشورها را از اردوگاه مسکو دور کند و سیاستمداران دست نشانده‌ی خود را در این کشورها بر سرکار آورد که نمونه‌ی آن را در انقلاب‌های رنگی این منطقه می‌توان، ملاحظه کرد. از طرف دیگر روسیه نیز در جبهه‌ی دیگر سعی داشت این کشورها را از افتادن در دامن غرب و آمریکا برحذر دارد و تمام تلاش خویش را برای حفظ نفوذ و قدرت خود در این منطقه به کار می‌بست. اوج این سیاست‌ها را می‌توان در ماجرای انقلاب رنگین در گرجستان و روی کار آمدن دولت متمایل به آمریکا و سپس حمله‌ی روسیه به این کشور برای اعاده‌ی قدرت خود دید.

واقعیت این است که منطقه‌ی آسیای مرکزی و قفقاز تنها جایی است که روسیه به خوبی می‌تواند از اهرم نفوذ و قدرت خود استفاده کند بنابراین این منطقه از اولویت و حساسیت زیادی در سیاست خارجی مسکو برخوردار است. این حساسیت و اهمیت برای پوتین که سودای رسیدن به دوران شکوهمند گذشته را در سر دارد، بسیار بیش‌تر از مدودف است. به نظر می‌رسد با به قدرت رسیدن مجدد پوتین در روسیه، آسیای مرکزی و قفقاز مجدد کانون اصلی توجه قدرت مردان کاخ کرملین باشد و این کشور بخواهد جا پای خود را در منطقه مستحکم‌تر کند.

تشکیل سازمان شانگ‌های، نمونه‌ای از این سیاست بود که سعی دارد محوریت مسکو در تعاملات سیاسی، اقتصادی و امنیتی منطقه را حفظ نماید. چیزی که در این ارتباط در ماه‌های اخیر خبرساز شده، طرحی است که پوتین برای تشکیل «اتحادیه‌ی اوراسیا» (Eurasian Union) مطرح کرده است. برخی از کارشناسان این امر را نشانه‌ی علاقه‌ی پوتین به بازگشت به دوران شوروی و تحت کنترل درآوردن کشورهای سابق آن خوانده‌اند و برخی دیگر آن را گامی دیگر از سوی پوتین در راستای مقابله با آمریکا، چین و یا هرقدرت نوظهور دیگر دانسته‌اند[۲۲] که در صورت عملی شدن می‌تواند، منشأ بسیاری از تحولات جدید باشد.

فارغ از نتیجه‌ی خوب یا بد آن، طرح پوتین برای ادغام کشورهای منطقه در قالب یک اتحادیه به رهبری خود می‌تواند، باعث تشدید رقابت‌ها با آمریکا، اتحادیه‌ی اروپا و یا کشورهای قدرتمند در حال ظهور شود و مسأله‌ای مربوط به نظم جهانی است که می‌تواند سر منشأ شکل‌گیری نظم چند قطبی باشد. به دلیل همین حساسیت‌هاست که به محض مطرح شدن طرح پوتین، غوغایی در رسانه‌های جهان در محکومیت و یا تأیید آن شکل گرفت.[۲۳]

اعلام اولویت سیاست خارجی پوتین و تمرکز بر این منطقه نشان دهنده‌ی آن است که این منطقه از اهمیت بسیاری برای مسکو برخوردار است و سال‌های آینده صحنه‌ی درگیری و مباحثات زیادی خواهد بود.[۲۴]

۳-آینده‌ی روابط روسیه با ایران و سایر هم‌پیمانانش در خاورمیانه

از مهم‌ترین متغیرهای تأثیرگذار بر سیاست و روابط خارجی دولت پوتین، به خصوص در ارتباط با آمریکا، مسأله‌یایران و برخی دیگر از هم‌پیمانان روسیه از جمله سوریه است. شورای روابط خارجی آمریکا هم در یادداشتی به این موضوع اذعان داشته است که سیاست خارجی پوتین نسبت به ایران و سوریه بر آینده‌یروابط این کشور با آمریکا تأثیرگذار خواهد بود.[۲۵]

طی ماه گذشته روسیه همراه با چین قطعنامه‌یشورای امنیت سازمان ملل بر ضد سوریه را وتو کرد و نشان داد که سوریه و اقدام نظامی بر ضد آن، خط قرمز روسیه محسوب می‌شود. از طرف دیگر در خصوص ایران هم روسیه مخالف اقدام نظامی برضد آن بوده و بر مذاکره و دیپلماسی برای یافتن راه حل در خصوص مسأله‌یهسته‌ای ایران تأکید دارد. بنابراین اقدام نظامی برضد هم‌پیمانان روسیه در منطقه را می‌توان خط قرمز این کشور محسوب داشت.

برای این که بتوان ارزیابی مناسبی از منطق سیاست خارجی روسیه نسبت به این کشورها به دست داد باید توجه داشت که روسیه با توجه به توانمندی‌های ملی و قدرت این کشور در سطح نظام بین‌الملل تنها تا جایی در مقابل آمریکا و دیگر قدرت‌ها توان ایستادن دارد که قدرت ملی آن تعیین می‌کند و منافعش در خطر قرار نمی‌گیرد. اما وقتی پای منافع در میان باشد پا پس می‌کشد. در این راه یک استثنا وجود دارد و آن به خطر افتادن امنیت ملی این کشور است که تنها در این صورت حاضر به معامله و مصالحه نیست.

یکی از خط قرمزهای روسیه، اقدام نظامی در ایران و سوریه و یا سایر هم‌پیمانان مسکو در منطقه است و دلیل اصلی آن ترس مسکو از حضور نظامی آمریکا در مرزهای این کشور و به هم خوردن توازن قدرت استراتژیک در این منطقه به ضرر روسیه است که امنیت ملی این کشور را در خطر قرار می‌دهد.

ایران و سوریه دو بازیگر قدرتمند منطقه‌ای هستند که در خارج از حوزه‌ینفوذ و قدرت آمریکا در منطقه قرار دارند و به لحاظ ژئوپلیتیکی دارای جایگاه استراتژیکی هستند و بنابراین حفظ نفوذ در این کشورها از اهمیت وافری برخوردار است. بنابراین تمام تلاش مسکو در این است که در عین تلاش برای حفظ روابط مناسب با آمریکا، مانع از حضور و نفوذ واشنگتن در این کشورها شده و بتواند منافع استراتژیک ملی خود را حفظ کند.

پایگاه خبری- تحلیلی «روسیران»،۷ فروردین ۹۱

به گزارش روسیران به نقل از ریانوستی، بانک مرکزی روسیه اعلام کرد: میزان ذخایر بین المللی ارز و طلای این کشور تا ۱۶ مارس ۲۰۱۲ میلادی به کمتر از  ۵۰۴/۴ میلیارد دلار رسیده که در مقایسه با ۹ مارس ۲/۳ میلیارد دلار یا ۰/۴۵ درصد کاهش یافته است.

یک هفته قبل یعنی در دوره بین روزهای ۲ تا ۹ مارس نیز ذخایر بین المللی روسیه به میزان ۳/۹ میلیارد یا ۰/۷۶  درصد کاهش یافته بود.

این ذخایر در ماه ژانویه به میزان ۶/۷ میلیارد دلار و در ماه فوریه به میزان ۸/۶ میلیارد دلار افزایش یافته بود.

این گزارش حاکی است که ذخایر بین المللی ارز و طلای روسیه در اوایل ماه آگوست ۲۰۰۸ به بالاترین حد خود یعنی ۵۹۸ میلیارد دلار رسید اما در دوران بحران مالی و اقتصادی به شدت کاهش یافت و به ۳۷۶ میلیارد دلار تنزل کرد اما دوباره به تدریج افزایش یافته است.

گفتنی است روسیه سومین ذخایر ارزی بزرگ جهان پس از چین و ژاپن را در اختیار دارد.

پایگاه خبری- تحلیلی «روسیران»، ۶ فروردین ۹۱

به گزارش روسیران به نقل از ایرنا، مارگلوف در یک نشست خبری اظهار داشت: «ظرف یک سال گذشته به عنوان نماینده ویژه رئیس جمهوری روسیه از دهها کشور آفریقایی دیدن کردم و در همه جا دعوت از روسیه به ازسرگیری روابط دوستانه و همکاری را شنیدم.»

وی افزود: مردم آفریقا تاریخ روابط با روسیه را درخاطر خود حفظ کرده اند و به همین دلیل ما قصد داریم با اجرای برنامه های ویژه، همکاری های متقابل و سودمند با کشورهای آفریقایی را از سر گیریم.

این مقام ارشد روس اضافه کرد: چشم انداز همکاری های مشترک روسیه و کشورهای آفریقایی بسیار متنوع بوده و طیفی از زمینه های مختلف از استخراج معادن گرفته تا ساخت جاده ها را در بر می گیرد.

وی با اشاره به افتتاح مرکز فرهنگ آفریقا در مسکو در هفته جاری یادآور شد: این مرکز میزبان برگزاری گردهمایی هایی در ارتباط با توان های آفریقا برای توسعه روابط با روسیه خواهد بود.

کارشناسان مسایل سیاسی با اشاره به رکود ۲۰ ساله پس از فروپاشی شوروی سابق در روابط روسیه و کشورهای آفریقایی از برنامه مسکو برای احیای جایگاه خود در قاره سیاه در راستای رقابت با قدرت های غربی سخن می گویند.

در همین راستا، نخستین همایش تجاری روسیه – آفریقا ۱۶ دسامبر سال گذشته در شهر آدیس آبابا، پایتخت اتیوپبی برگزار شد که نمایندگان بیش از ۲۰ کشور جهان در آن حضور یافتند.

چنانکه از مباحث مطرح شده در این همایش بر می آمد، علاقه مندی روسیه به محکم کردن جای پای خود در قاره آفریقا در منافع اقتصادی خلاصه می شود، زیرا روس ها به خوبی می دانند که این قاره سرشار از منابع طبیعی به ویژه وانادیوم، کروم و کبالت است؛ ضمن اینکه مسکو علاقمند به بازار الماس، اورانیوم و پلاتین آفریقا است.

از سوی دیگر، حضور در بخش نفت و گاز آفریقا نیز از اهمیت زیادی برای روسیه برخوردار است و به زودی آفریقا یک چهارم تولیدات نفت و گاز جهان را تأمین خواهد کرد.

پایگاه خبری- تحلیلی «روسیران»، ۶ فروردین ۹۱

گئورگ وارطانیان ۱۷ فوریه ۱۹۲۴ در شهر راستوف روسیه در یک خانواده ایرانی ـ ارمنی متولد شد. شاید بتوان گفت با توجه به سابقه پدرش بود که گئورگ نیز وارد این حرفه شد، چرا که پدر او نیز جاسوس شوروی بود.

به دستور سازمان جاسوسی شوروی (ک.گ.ب) در اوایل سال ۱۹۳۰ راهی ایران شد و تا اواسط دهه ۵۰ میلادی با ظاهر یک تاجر ثروتمند، جاسوسی می‌کرد.

گئورگ سال ۱۹۴۰ در حالی که تنها ۱۶ سال داشت، فعالیت خود را آغاز کرد. در خلال جنگ جهانی دوم سازمان جاسوسی انگلیس یک مدرسه جاسوسی در تهران تاسیس کرده بود که گئورگ نیز به مدت شش ماه در آن مدرسه آموزش دید.

در آن زمان شوروی متفق انگلیس بود، اما با وجود این تعدادی از فارغ‌التحصیلان این مدرسه برای فعالیت علیه شوروی به قفقاز جنوبی و آسیای مرکزی فرستاده شدند. یکی از اقدامات مشخص گئورگ در آن زمان شناسایی این افراد و اطلاع‌رسانی به مسکو بود.

البته گئورگ وارطانیان در کنار فرا گرفتن اصول کاری خود، آموزش‌های فراوانی را به دیگر افراد می‌داد. یکی از شاگردان او دختری ارمنی به نام گوهر بود که از ۱۳سالگی او را می‌شناخت.

این آشنایی باعث شد گئورگ او را به استخدام سازمان جاسوسی شوروی در آورد و در نهایت سال ۱۹۴۶ با یکدیگر ازدواج کنند. این زوج جاسوس تا سال ۱۹۵۱ به فعالیت خود در تهران ادامه دادند و سپس برای کسب مدارک دانشگاهی راهی ارمنستان شدند.

گئورگ سال ۱۹۵۵ از موسسه زبان‌های خارجی در ایروان ارمنستان فارغ‌التحصیل شد و به شوروی بازگشت. وی در آن زمان قادر بود براحتی به هشت زبان مختلف صحبت کند.

وی پس از آن شوروی را ترک کرد و به جاسوسی برای شوروی در دیگر کشورها پرداخت که هنوز بسیاری از آنها به صورت محرمانه و طبقه‌بندی شده باقی‌مانده است.

وی سال ۱۹۸۶ به شوروی بازگشت و تا سال ۱۹۹۲ از جمله استادان موسسه آموزشی زیر نظر سازمان اطلاعات و امنیت روسیه بود.

گئورگ وارطانیان در دوران فعالیت خود در سازمان اطلاعات و امنیت شوروی و بعدها روسیه نشان ستاره طلایی قهرمان اتحاد جماهیر شوروی، نشان لنین و تعداد زیادی از نشان‌های افتخار ملی این کشور را کسب کرد.

البته وارطانیان با مقامات ارمنستانی نیز رابطه خوبی داشت و مشاوره‌های فراوانی در مورد اصول امنیتی و اطلاعاتی به آنها می‌داد.

یکی از مواردی که خود وارطانیان سال ۲۰۰۷ در مصاحبه‌ای به آن اشاره کرد، متقاعد کردن لوون‌ ترپتروسیان، رییس ‌جمهور سابق ارمنستان در منحل نکردن سرویس امنیتی این کشور و همچنین شاخه اطلاعات خارجی آن بود.

گئورگ این ماجرا را این‌گونه تعریف می‌کند: «رئیس اطلاعات خارجی از من خواست با رئیس‌جمهور صحبت کرده و به او بگویم نباید دست به چنین کاری بزند. من در دیدار با رییس‌جمهور به او گفتم: بزودی رهبر یکی از کشورهای همسایه با شما دیدار خواهد داشت. آیا دوست دارید بدانید به چه دلیل این سفر را انجام می‌دهد و چه سوالاتی از شما خواهد پرسید؟ جواب این سوالات تنها از طریق یک سرویس اطلاعاتی میسر است. به این ترتیب بود که این واحد امنیتی ارمنستان از خطر انحلال نجات پیدا کرد.»

وی سال ۲۰۰۹ نیز نشان افتخار ملی ارمنستان را کسب کرد. گئورگ وارطانیان در روز ۱۰ ژانویه ۲۰۱۲ (۲۱ دی ۹۰) پس از ماه‌ها مبارزه با بیماری سرطان در ۸۷ سالگی در بیمارستانی در مسکو درگذشت و برای تشییع و خاکسپاری به ارمنستان فرستاده شد.

علاوه بر مدودف، ولادیمیر پوتین، نخست‌وزیر روسیه و سرگئی سرکیسیان، رئیس‌جمهور ارمنستان در پیام‌هایی جداگانه ضمن تسلیت مرگ او، اقدامات و فعالیت‌هایش را تحسین کردند.

نجات جان سه رهبر بزرگ

طی تمام این سال‌ها وارطانیان در عملیات‌های سری مختلفی نقش داشت، اما بی‌شک مهم‌ترین دستاورد او در حرفه‌اش در سال ۱۹۴۳ رقم خورد.

طبق پیمان‌دوستی که بین ایران و شوروی در سال ۱۹۲۱ منعقد شده بود، نیروهای شوروی در آگوست ۱۹۴۱ وارد شمال ایران شدند تا عملیات نیروهای آلمانی را تحت کنترل خود داشته باشند.

در این میان، انگلیس نیز نیروهای خود را به جنوب فرستاده بود تا به جریان ارسال تجهیزات انگلیسی ـ آمریکایی به شوروی از طریق خلیج‌فارس نظارت کند.

گئورگ اوضاع آن روزهای تهران را این‌گونه توصیف می‌کند: «شهر پر از پناهجویان ثروتمند اروپایی بود که از ترس جنگ به تهران آمده بودند. حدود ۳۰ هزار آلمانی در ایران بودند و عوامل جاسوسی نازی در میان آنها پنهان شده بودند. آنها توانستند با کمک یکی از عوامل قدرتمند و کارکشته خود به نام فرانس مییر، در تهران پایگاهی ایجاد کنند.»

گئورگ که در آن روزها نام مستعار امیر را برای خود انتخاب کرده بود، رهبری یک تیم جاسوسی هفت نفره با‌ نام «سواره نظام کوچک» را به عهده داشت. علت این نامگذاری این بود که اعضای گروه برای طی مسافت خود بیشتر از دوچرخه استفاده می‌کردند.

بین سال‌های ۱۹۴۰ تا ۱۹۴۱ این تیم هفت نفره حدود ۴۰۰ عامل نفوذی نازی در ایران را شناسایی کرد که همگی‌شان توسط نیروهای نظامی شوروی دستگیر شدند. با دستگیری این تعداد افراد، مییر مخفی شد و مدت زمان زیادی طول کشید که نیروهای شوروی توانستند او را دستگیر کنند.

مییر در زمان دستگیری با پوشش و ظاهری کاملا متفاوت در یکی از قبرستان‌های ارمنستان به کار قبرکنی مشغول بود.

سال ۱۹۴۳ اواسط جنگ جهانی دوم بود و نیروهای متفقین در حال نبرد با نازی‌های آلمانی بودند. جوزف استالین رهبر شوروی، تئودور روزولت رئیس‌جمهور ایالات متحده و وینستون چرچیل نخست‌وزیر انگلیس تصمیم گرفتند برای هماهنگی هر چه بیشتر راهکارهایشان در مبارزه با نازی‌ها، نشستی در پایتخت ایران برگزار کنند.

تاریخ تعیین شده از طرف آنها، ۲۸ نوامبر بود. این نشست کاملا محرمانه بود، اما یکی از افسران جاسوسی آلمان به‌نام آبوهر چند ماه پیشتر از زمان و مکان آن اطلاع پیدا کرد و به رهبران برلین خبر داد.

هیتلر به یکی از افسران جاسوسی باسابقه خود به نام اوتو اسکورزنی دستور داد تا نقشه ترور این سه نفر را طرح‌ریزی کند.

نکته جالب در این نقشه تقابل اسکورزنی با گئورگ بود، چرا که آنها رقبای سرسخت خود در سازمان‌های جاسوسی کشورهای متبوعشان بودند.

اسکورزنی چند ماه پیش نیز توانسته بود موسولینی را از ایتالیا فراری دهد. گئورگ وارطانیان سال ۲۰۰۷ در مصاحبه خبرگزاری ریا نووستی چگونگی خنثی کردن عملیات «پرش بلند» را این‌گونه شرح داد:

«برنامه عوامل نازی کنترل کردن رودخانه‌ای زیرزمینی بود که از نزدیکی قبرستان ارمنی‌ها می‌گذشت و به سمت سفارت انگلیس می‌رفت.

در زمان نشست سال ۱۹۴۳، سفارت انگلیس که چرچیل در آن اقامت داشت از طریق یک دالان کاملا محافظت شده با سفارت شوروی ارتباط داشت که استالین و روزولت هر دو در آنجا مستقر بودند.

تیم ما یک گروه شش نفره عوامل رادیویی نازی را در مسیر حرکت به شهر قم شناسایی کرد. آنها را تا تهران تعقیب کردیم و متوجه شدیم ویلایی را برای محل استقرار خود انتخاب کرده‌اند.

آنها با شتر مسافرت می‌کردند و همواره سلاح به همراه داشتند. آنها را تحت نظر داشتیم و متوجه شدیم از طریق رادیو با برلین در تماس هستند؛ در نتیجه پیام‌های رادیویی آنها را ضبط کردیم. از طریق این پیام‌‌ها متوجه شدیم قرار است گروه دومی برای انجام این ترور عازم تهران شود.

به احتمال فراوان رهبری گروه دوم به‌عهده اسکورزنی بود. تمامی اعضای گروه نخست دستگیر شدند. بسیار دوست داشتیم که خود اسکورزنی هم به تهران بیاید و او را نیز دستگیر کنیم، اما زمان نشست نزدیک بود و نمی‌توانستیم ریسک کنیم.

در نتیجه اعضای دستگیر شده گروه نخست را مجبور کردیم تا از طریق پیام‌های رادیویی، شکست عملیات «پرش بلند» را اعلام کنند. رهبران برلین نیز تصمیم گرفتند دیگر گروه دوم خود را اعزام نکنند.»

به این ترتیب طرح تروری که در صورت اجرا می‌توانست مسیر تاریخ را عوض کند، به دست این گروه هفت نفره جوان خنثی شد.

منبع: جام جم آنلاین