دميتري مدودف رئيس جمهور فدراسيون روسيه جديداً كامل اسحاقوف را به مقام نماينده دائمي فدراسيون روسيه در سازمان کنفرانس اسلامي مستقر در جده (عربستان سعودي) منصوب كرد. اسحاقوف در اين گفتگو با خبرنگار روزنامه «روسيسكايا گازتا» به تشريح برداشتهاي خود از روند توسعه روابط بين روسيه و جهان اسلام پرداخت.
سئوال: كامل شامليويچ، انتصاب جديد را به شما تبريك ميگوييم. شما در سمتهاي مختلف با مسئوليت بالا فعاليت كردهايد ولي براي اولين بار به خدمت ديپلماتيك ميپردازيد. آيا اين دور جديد رشد حرفهاي شما است؟
اسحاقوف: واقعاً تا حالا ديپلمات نبودهايم ولي با امور بين الملل ارتباط داشتم. بيش از ده سال است كه با سازمان کنفرانس اسلامي در ارتباط هستم. قازان، زادگاه من، از سال 1994 عضو سازمان پايتختها و شهرهاي اسلامي است كه يكي از زيرمجموعههاي سازمان کنفرانس اسلامي است. من طي 17 سال شهردار قازان بودم و در اين مقام با اين بخش و ساير بخشهاي سازمان کنفرانس اسلامي روابط كاري گستردهاي برقرار كرده بودم.
هنگامي كه قازان براي برگزاري مراسم هزار سالگي خود آماده ميشد، با اكملالدين احساناوغلو دبير كل فعلي سازمان کنفرانس اسلامي آشنا شدم كه در آن زمان رئيس مركز تاريخ و فرهنگ اسلامي در استانبول بود. ما با هم همايش «اسلام در منطقه ولگا و وياتكا» را در قازان برگزار كرديم و نيز سفر علمي «راه بزرگ ولگا» را از اوسلو تا تهران ترتيب داديم. با مشاركت وي، تجديد چاپ اولين قرآن چاپ شده در يك چاپخانه قازان (سال 1803) به عمل آمد. اميدوارم كه احساناوغلو براي توسعه روابط بين روسيه و جهان اسلام تلاش هرچه بيشتري به عمل آورد.
زماني كه در قازان كار ميكردم، با بانك اسلامي توسعه، مهمترين مؤسسه مالي سازمان کنفرانس اسلامي در تماس بودم كه متأسفانه فقط با كشورهاي اسلامي عضو سازمان همكاري ميكند. به دفعات با رؤساي اين بانك ملاقات كرده و خواستم براي مردم قازان نيز امكان دريافت وامهاي بدون بهره را فراهم كنم. گفتني است كه چندي پيش در قازان با مشاركت بانك اسلامي توسعه يك گردهمايي خوب و مفيد در زمينه همكاري در زمينه مالي و سرمايهگذاري برگزار شد.
آشنايي من با سازمان کنفرانس اسلامي در دسامبر سال 2005 ادامه يافت كه ولاديمير پوتين رئيس جمهور وقت روسيه مرا به رياست هيأت نمايندگي روسي در اجلاس فوق العاده سران كشورهاي سازمان کنفرانس اسلامي در مكه منصوب كرد. ما براي اولين بار به عنوان ناظر در آن اجلاس شركت داشتيم. در همان زمان با بسياري از سران كشورهاي جهان اسلام آشنا شدم. هيأت نمايندگي ما مذاكرات مفيد و سازندهاي به عمل آورد.
سئوال: بعضي نيروهاي جهاني در تلاش هستند كه بين روسيه و جهان اسلام تفرقه بياندازند. چطور ميتوان با اين امر مقابله كرد؟
اسحاقوف: يقين دارم كه اين تلاشها محكوم به شكست است. چطور مي توان روسيه را از جهان اسلام جدا كرد در حالي كه 20 ميليون مسلمان در روسيه زندگي ميكنند؟ روسيه ميهن آنها و سرزمين اجداد آنهاست، آنها اينجا بيگانه نيستند بلكه از ديرباز در همين سرزمين زندگي كردهاند. روسيه هميشه تسامح داشته و دارد. «خدا يكي است ولي ايمان متفاوت است». مسيحيان، مسلمانان و پيروان اديان ديگر بر همين اساس در روسيه باهم همزيستي مسالمتآميز داشتهاند. در دوران سختي كه حقوق مردم متدين تضييع ميشد، مسيحيان ارتدوكس، مسلمانان و يهوديان به يكسان رنج مي بردند. خوشبختانه، آن دوران سپري شده و اميدوارم هيچ وقت بر نگردد.
احساس خوشي و شادي مردم قازان را به خاطر ميآورم كه ما در قازان به احياي كليساهاي ارتدوكس، مساجد و كنيسهها پرداختيم. جا براي همه كافي بود و در صورت بروز مشكلات، همه مسايل بدون مناقشات و با احترام متقابل حل ميشدند. كرملين قازان مي تواند يكي از مظاهر تسامح ديني و تكثر مذهبي روسيه محسوب شود چرا كه آنجا كنار همديگر مجسد احيا شده قلشريف و كليساي جامع «بلاگوشنسكي» كنار هم با غرور سر به آسمان كشيدهاند. كمتر كسي ميداند كه 120 سال قبل از غسل تعميد رسمي روسيه، در دولت بلغارستان ولگا طي تصميم قسطنطنيه حوزه اسقفي ارتدوكس ايجاد شده بود. در اين مورد سندي وجود دارد كه توسط بخش علمي كليساي ارتدوكس روسيه رسماً منتشر شد.
در روسيه خصومتهاي بين مذهبي وجود ندارد، همه مذاهب به نفع همه مردم متدين و تمام كشور با هم همزيستي خوبي دارند. مسلمانان روسيه، شهروندان برابر حقوق روسيه و بخش تمام عيار جهان اسلام هستند. دولت روسيه و مسلمانان روسيه هرگز اجازه نداده و نخواهند داد كه روابط حسنه روسيه با جهان اسلام بر هم زده يا تيره شود.
سئوال: احتمالاً تحكيم روابط با سازمان بانفوذي چون سازمان کنفرانس اسلامي ميتواند در اين زمينه مفيد باشد؟
اسحاقوف: درست است. بعد از فروپاشي اتحاد شوروي مواضع بين المللي روسيه از جمله در جهان اسلام تضعيف شد. سالها لازم شد كه اين وضع اصلاح شود و اعتبار و نفوذ سابق به روسيه اعاده شود. سخنان ولاديمير پوتين در اجلاس سران سازمان کنفرانس اسلامي كه در سال 2003 در كوالا لامپور پايتخت مالزي برگزار شد، از نظر روابط روسيه با جهان اسلام رويداد كليدي بود. رئيس جمهور منافع و اولويتهاي ما را مشخص كرد و زمينههايي را عنوان كرد كه روسيه حاضر است و ميتواند با سازمان کنفرانس اسلامي همكاري كند. استدلالات او به قدري قانع كننده بود و فعاليت عملي مسكو به قدري مورد اعتماد قرار گرفته بود كه روسيه مدت كوتاهي بعد از آن توانست از سازمان کنفرانس اسلامي تقاضاي عضويت ناظر را بخواهد كه در سال 2005 اين خواهش مسكو به بركت اكملالدين احساناوغلو دبير كل سازمان، ارضا شد. و حالا گام جديد برداشته ميشود و آن ايجاد نمايندگي دائمي در جده، مقر استقرار سازمان کنفرانس اسلامي است.
هدف ما، اصلاح پيگيرانه روابط هم با سازمان کنفرانس اسلامي و هم با هر 57 كشور عضو آن است. بايد همكاري در زمينه سياست، اقتصاد و فرهنگ را افزايش دهيم. مواضع ما مشتركات فراواني دارد. روسيه در زمينههاي حساسي براي كشورهاي اسلامي طرف جهان اسلام را ميگيرد. ما در زمينه مسايل فلسطين، عراق و ايران نقطه نظرات يكسان يا شبيهي داريم. ما براي برنامه ده ساله اعمال كه در اجلاس اضطراري سازمان کنفرانس اسلامي در مكه تصويب شد، ارزش زيادي قايليم. اين برنامه دربرگيرنده نظريه توسعه اقتصاد و تجارت بين كشورهاي عضو، امور اجتماعي، مسايل حقوق بشر، اصلاحات سياسي، جامعه مدني و مبارزه با فساد اداري و مالي است. امحاي بيسوادي و فقر به عنوان مهمترين هدف اجتماعي مطرح شده است. به همين منظور بنياد چندين ميليارد دلاري تأسيس شد. اعتلاي آموزش، علم و بهداشت جزو اهداف مهم راهبردي شناخته شده است.
سئوال: آيا روسيه مي تواند در آينده عضو سازمان کنفرانس اسلامي شود؟
اسحاقوف: نمي توانم در اين مورد حدس بزنم. حتي مفهوم دولت ناظر جديداً در اساسنامه سازمان کنفرانس اسلامی گنجانده شده است. تا كنون مقررات تنظيم كننده روابط بين نهادها و مؤسسات مختلف سازمان و ناظران وجود ندارد. اساسنامه سازمان كه در سال 1970 طراحي شده بود، امكان ظهور كشورهاي ناظر و ساير واقعيات امروز را پيشبيني نكرده بود. مدتهاست كه جنگ سرد به پايان رسيده و روندهاي جهاني شدن شروع شدهاند. 57 كشور در قارههاي مختلف عضو سازمان کنفرانس اسلامي شدهاند. در داخل سازمان شبكه گسترده نهادها و زيرمجموعهها ايجاد شده است. در حال حاضر طراحي اساسنامه جديد به پايان رسيده است و اين سند جديداً در اجلاس سران كشورهاي عضو سازمان کنفرانس اسلامي كه در داكار، پايتخت سنگال برگزار شد، تصويب گرديد.
هنگامي كه خبرنگاران از روساي سازمان درباره احتمال عضويت «كامل» روسيه سئوال ميكنند، پاسخ مي دهند كه روابط روسيه با سازمان کنفرانس اسلامي آينده بزرگي دارد. من با اين نقطه نظر موافقم و تلاش هر چه بيشتري خواهيم كرد كه اين آينده درخشان زودتر فرا رسد.
سئوال: در كشورهاي زيادي و به خصوص در كشورهايي كه مهاجران مسلمان زيادي وارد آنها ميشوند، بياعتمادي و خصومت نسبت به اسلام و مسلمانان احساس ميشود. اين احساسات منفي هم در سطح معيشتي بروز ميكند و هم در سطح سياسي. آنچه كه بيشتر باعث تاسف ميشود، اين است كه در سالهاي اخير اسلام و به خصوص پديدههاي افراطي آن، تروريسم را تداعي كرده است. اين نگرانيها گاهي بي اساس نيست.
اسحاقوف: همه اديان خير و نيكي، صلح، توافق، دوستي و عشق را تبليغ ميكنند. اسلام از اين قاعده مستثني نبوده و يك دين خير و نيكي است. عدم اعتماد خصومت نسبت به اسلام اكثراً از ناداني، عدم درد و پيشداوري سياسي سرچشمه ميگيرد. پديده ناآشنا به پديدهاي بيگانه و منفي تبديل ميشود. ولي در واقع درگيريها و جنگهاي مذهبي هرگز حقيقتاً مذهبي نبودهاند. مردم تحت پوشش دين در راه هر چيزي جز دين ناب اعم از زمين، منابع معدني، امكانات مالي، دارايي و قدرت، ميجنگيدند.
در مورد تروريسم «اسلامي» بايد گفت كه در هر دين و هر فرهنگي انسانهاي ملحد و حاشيهنشين، افراطي و راديكال وجود دارند. اكثريت مطلق مسلمانان جهان كه حدود 1.5 ميليارد نفر هستند، تروريسم را با اكراه رد ميكنند. گفتني است كه سازمان کنفرانس اسلامي و كشورهاي عضو سازمان بيش از پيش خطرات ناشي از افراط را درك كرده و بر تبليغ خويشتنداري و تسامح تأكيد ميكنند.
يك نمونه الهامبخش اخير اين است كه در مادريد همايش معتبر بين المذاهب مسيحيان، مسلمانان، يهوديان، بوديستها و پيروان اديان ديگر برگزار شد. ملك عبدالله پادشاه عربستان سعودي تأمين مالي اين همايش را بر عهده داشت. و اين در حالي است كه عربستان سعودي پيرو وهابيت، يكي از محافظهكارترين جريانهاي اسلام است و در سرزمين عربستان اداي فرايض اديان ديگر ممنوع است. پادشاه عربستان در مراسم افتتاحيه همايش اظهار داشت: «همه ما به يك خدا ايمان داريم. ادياني كه خداوند بر موجودات انساني نازل كرد، بايد براي انسان خوشبختي به ارمغان آورند. ما بايد به جهانيان بگوييم كه تفاوتها نبايد به رويارويي منجر شوند. فجايعي كه پشت سر گذاشتيم. نتيجه نه اديان بلكه افراط بعضي پيروان آنها و نيز اعتقادات سياسي بودند».
اين همايش رهبران مذهبي اسلامي، مسيحي و يهودي را به امضاي پيمان ضد تروريستي دعوت كرد. آنها طي پيام ويژهاي به سازمان ملل پيشنهاد كردند مجمع خاصي را در زمينه گفتگوي بين فرهنگها و پيشگيري از «نزاع تمدنها» تشكيل دهند. در سند پاياني كنفرانس آمده است كه تروريسم، پديدهاي است جهاني كه همه ملتها بايد جهت مبارزه با آن تشريك مساعي بكنند. اين امر مستلزم «انعقاد موافقتنامه بين المللي است كه ريشهها و علل آن را كشف كرده و بدين وسيله به برقراري عدالت و ثبات در جهان كمك كند».
سئوال: آيا شما متدين هستيد؟
اسحاقوف: بله، من متدين هستم. براي من اين مد سياسي نيست. عدهاي به دنبال رؤساي خود وارد معبد ميشوند، صليب ميكشند يا سجود ميكنند و به همين امر بسنده ميكنند. من در زندگي خود ديندار هستم. نسلهاي زيادي از اجداد من اينطور زندگي ميكردند. ريشههاي من به دولت بلغارستان ولگا بر مي گردد كه در قرون وسطي دولتي اسلامي بوده و طبق احكام شرعي زندگي ميكرد. جد مادري من عامل نامدار اسلامي، مفسر قرآن و شركت كننده در بحثهاي مذهبي بود. از طرف پدرم نيز انسانهاي ديندار و علماي اسلامي بودند. مسلمانان تاتارستان و سراسر روسيه پدرم را ميشناسند چرا كه او رئيس جمعيت مسلمان قازان است و مسجد شهر «قازان نوري» را اداره ميكند. من بيش از 10 سال پيش اولين سفر حج خود را انجام دادم و از آن موقع بارها همراه با عثمان حضرت مفتي تاتارستان به مكه رفتهام.
