جان بايرلي سفير جديد ايالات متحده در روسيه، اوايل ماه جولاي وارد مسكو شد كه يك ماه بعد جنگ در گرجستان شروع شد. سفير در اين مصاحبه به تشريح روابط ميان روسيه و ايالات متحده بعد از جنگ پرداخت.
سئوال: روابط بين روسيه و ايالات متحده مرحله دشواري را طي ميكند، قبل از همه به خاطر اوضاع گرجستان. ارزيابي واشنگتن از علت اين مناقشه چيست؟
پاسخ: واقعاً، ما در مرحله دشوار براي روابط روسي-آمريكايي زندگي ميكنيم. بخش عمده عمرم را به فعاليت در اين زمينه اختصاص داده و شاهد دورههاي بسيار مناسب و نيز موقعيتهاي بحراني در روابط ما بودهام. مهمترين نتيجهگيري من اين است كه دو كشورمان مسئوليت خاصي بر عهده دارند و روابط بين دو كشورمان بايد به برقراري ثبات در سراسر جهان مساعدت كند. نه تنها هستهاي بودن دو كشورمان بلكه ابعاد سرزمين و قابليت مساعدت به حل مسايلي چون عدم اشاعه سلاحهاي هستهاي، مبارزه با تروريسم بين المللي، گرم شدن هوا و فقر، مد نظر است. به همين دليل بسيار مهم است كه ما در زمان تشنج به گفتگوي خود ادامه دهيم.
در رابطه با وضعيت گرجستان به عنوان نماينده ملت آمريكا و انسان عادي از مرگ مردم و مصيبتهايي كه از هر دو طرف مناقشه مشاهده شدهاند، تأسف ميخورم. با ديدن انسانهايي كه به خاطر مرگ نزديكان خود و سربازان كشته شده گريه مي كنند، نمي توان بيتفاوت ماند. ما از همان ابتدا تأكيد ميكرديم كه اين مناقشه نمي تواند به وسيله زور حل شود. تا آخرين لحظه طرف گرجي را متقاعد ميكرديم كه به اين كار تن ندهد. و حالا به طرف روس ميگوييم كه بايد به توافقات آتش بس احترام گذاشته و نيروهاي خود را از خاك گرجستان بيرون بكشد.
سئوال: هيچ كس از شخصيتهاي اول ايالات متحده مانند جرج بوش رئيس جمهور و کندوليزا رايس وزير امور خارجه، هيچ وقت از گلولهباران شهر تسخينوالي انتقاد نكردهاند. آيا اين بدان معناست كه ايالات متحده از اين شيوه عمل پشتيباني ميكند؟
پاسخ: همين امر كه ما با اصرار زيادي طرف گرجي را متقاعد مي كرديم كه به اين كار دست نزند، نشان مي دهد كه ما نمي خواستيم كه اين اتفاق بيافتد. ما طي سالهاي زيادي همراه با گرجستان در مكانيزمهاي مختلف بين المللي مانند گروه دوستان دبير كل سازمان ملل در زمينه گرجستان در جهت حل و فصل مناقشات منجمد شده در خاك گرجستان شركت داشتيم. ما نمي خواستيم كه كار به زورگويي برس كه ايالات متحده اين موضعگيري خود را صريحاً اعلام كرده بود. مي بينيم كه نيروهاي روسي دليل داشتند كه به حمله به نيروهاي حافظ صلح فدراسيون روسيه در آستياي جنوبي پاسخ دادند. ولي بعد از آن اين نيروها وارد سرزمين گرجستان شدند و تماميت ارضي گرجستان در معرض خطر قرار گرفت.
سئوال: به عبارت ديگر، واكنش روسيه به حمله به نيروهاي حافظ صلح مشروع بود ولي خروج نيروهاي روسي از حدود منطقه مناقشه غيرقانوني بود؟
پاسخ: ما شاهد ويراني زيرساخت غيرنظامي و دعوت هاي بعضي سياستمداران روس به سرنگوني دولت دمكراتيك انتخاب شده گرجستان شديم. عدهآي تماميت ارضي گرجستان را زير علامت سئوال ميبرند. به همين دليل اعتقاد داريم كه روسيه زيادهروي كرده است. اين تنها نقطه نظر ما نيست. بسياري از اعضاي جامعه جهاني شريك اين ديدگاه هستند.
سئوال: کندوليزا رايس مي گويد كه واكنش روسيه نامتناسب بود. به نظر شما، واكنش متناسب روسيه بايستي چگونه باشد؟
پاسخ: الآن براي روسيه مهم است كه برنامه 6 مادهاي پيشنهادي رئيس جمهور فرانسه را رعايت كند كه توسط همه طرفهاي مناقشه امضا شده است. نيروهاي روسي هرچه زودتر به مواضع قبل از آغاز مناقشه عقبنشيني كنند، ما زودتر مي توانيم ناظران بين المللي و احتمالاً نيروهاي حافظ صلح بين المللي را به منطقه بفرستيم و بعد از آن به حل مناقشات بپردازيم.
سئوال: به عبارت ديگر، حضور نيروهاي حافظ صلح بين المللي در آستياي جنوبي ضروري است؟
پاسخ: ورود آنها ميتواند در مرحله بعدي صورت بگيرد. در حال حاضر سازمان امنيت و همکاري اروپا اعزام 20 ناظر اول به منطقه را كه بايد در اسرع وقت صورت بگيرد، هماهنگ كرده است. اميدواريم كه بزودي 100-80 نفر ناظر بين المللي به آنها ملحق شوند. قرائن نشان ميدهد كه براي حل اين مناقشه تلاشهاي بين المللي لازم است.
سئوال: برداشت ايالات متحده از نحوه اجراي بند 6 طرح مدودف- ساركوزي چيست؟ روسيه تاكيد ميكند كه امنيت آبخازستان و آستياي جنوبي ميتواند تنها از طريق تغييرات در رژيم حقوقي آنها تأمين شود.
پاسخ: اين روند بايد از شناسايي رسمي تماميت ارضي گرجستان در دود مرزهاي بين المللي آن شروع شود. اين تصميم همچنين بايد اصل تعيين سرنوشت ملتها را در نظر بگيرد. گفتگو با مشاركت روسيه، گرجستان و نيز ايالات متحده، اتحاديه اروپا و مقامات آبخازستان و آستياي جنوبي بايد از همينجا شروع شود. همه ما بايد اين واقعيت را در نظر بگيريم كه تماميت ارضي گرجستان به وسيله حقوق بين المللي شناخته شده است.
سئوال: دو اصلي كه شما ذكر كرديد، با هم به تضاد در ميآيند.
پاسخ: ناگفته پيداست كه بعد از اين مناقشه احساسات خيلي شديد شده است. شروع اين روند و به پايان بردن آن، كار سادهاينيست ولي ما بايد حل و فصل مناقشات را به عنوان هدفي قابل دسترسي و امكانپذير تلقي كنيم.
سئوال: آيا روند حل و فصل اين مسأله مي تواند مطابق با الگوي صربستان و كوزوو ادامه يابد؟
پاسخ: مواضع ما اين است كه كوزوو، مورد خاصي است كه نميتواند سابقه ايجاد كند. سرشت و ترتيب رويدادهايي كه به استقلال كوزوو منجر شدند، بيسابقه بودند. كوزوو طي 9 سال توسط سازمان ملل اداره ميشد. طي اين مدت قابليت خودگرداني اين منطقه تا سطح امروزي ارتقا يافته بود. كار تحت سرپرستي سازمان ملل در جهت دفاع از اقليتهاي قومي و حفظ ميراث فرهنگي دو سال ادامه داشت. طي سالهاي زيادي تلاش براي پيدا كردن راه حل قابل قبول طرفين ادامه داشت ولي بعد از 11 سال مذاكرات فشرده همه امكانات ته كشيد. استقلال كوزوو بلافاصله توسط كشورهاي زيادي به رسميت شناخته شد كه تا كنون حدود 50 كشور و اكثريت قريب به اتفاق اعضاي اتحاديه اروپا اين كار را كردهاند. ولي در آستياي جنوبي زورگويي تازه به پايان رسيده و احساسات هنوز سرد نشده است.
سئوال: بعد از قتل عام در كوزوو، تماميت ارضي صربستان، نقطه مبدأ مذاكرات نبود. چرا الآن اين اصل بايد در صدر برنامه مذاكرات گذاشته شود؟
پاسخ: فكر نميكنم كه شما بتوانيد نمونههاي كاملاً مستند تصفيههاي قومي بر اثر فعاليتهاي رژيم ميلوشويچ را به آنچه كه در آستياي جنوبي و آبخازستان رخ داد، تشبيه كنيد. درست است كه حوادث اوايل سالهاي1990 و زمان اخير در اين دو منطقه، فاجعه بزرگي بود. بايد تحقيقات كاملاً فعاليتهاي طرفين را به عمل آورد. به همين دليل مداخله بين المللي لازم است. ولي فكر نميكنم كه اين دو موقعيت با هم قابل مقايسه باشند.
سئوال: آيا مناقشه در آستياي جنوبي بر تصميمات اجلاس ماه دسامبر شوراي ناتو درباره خواهش گرجستان مبني بر واگذاري برنامه آمادگي براي عضويت در ناتو بررسي خواهد شد، اثر خواهد گذاشت؟
پاسخ: فعلاً زود است كه در اين مورد صحبت كنيم. فكر ميكنم كه احترام روسيه به وعدههاي خود و عقبنشيني نيروهاي روسي بر اين مسأله اثر مهمي خواهد گذاشت. اجراي تعهدات طرف گرجي هم بيتأثير نخواهد بود. در جريان نشست ناتو در بروكسل، ايالات متحده بيانيهاي را امضا كرد كه در آن صريحاً اعلام شده است كه همه اعضاي پيمان از تمايل گرجستان به الحاق به برنامه آمادگي براي عضويت پشتيباني ميكنند و اينكه ما و متحدان ما در ناتو مايليم در ماه دسامبر مايليم اين مسأله را جدي بررسي كنيم. طبيعتاً همه تحولات از امروز تا ملاقات ماه دسامبر در نظر گرفته خواهد شد.
سئوال: آيا توافق درباره استقرار ضد موشكهاي آمريكايي در لهستان، پاسخي به بحراني گرجستان شده است؟
پاسخ: قبل از همه بايد گفت كه تأسيسات پدافند ضد موشكي بايد از اروپا در برابر خطر از سوي خاورميانه و كشورهايي مانند ايران دفاع كنند. اين سيستم عليه روسيه ساخته نميشود. ما نگرانيهاي روسيه را مبني بر اينكه اين تأسيسات ميتوانند بخشي از شبكه جهاني عليه روسيه را تشكيل دهند، دقيقاً ميشنويم. اين ادعا درست نيست ولي ما نگرانيهاي شما را در نظر ميگيريم. اين بود كه گفتگويي براي بررسي بعضي مسايل شفافيت برقرار شد كه اميدواريم نگرانهاي روسيه را برطرف كند. مي دانم كه دولت روسيه مايل است اين مذاكرات را از سر بگيرد و اميدوارم كه در آينده بسيار نزديك اين كار را بكنيم. ما به روسيه پيشنهاد كرديم كه شريك ما در زمينه ايجاد پدافند ضد موشكي جهاني شود كه اين امر در بيانيه سوچي دقيقاً منعكس شد.
سئوال: در رابطه با خطرات از سوي خاورميانه، آيا واشنگتن معتقد است كه گفتگو بين روسيه و ايالات متحده بر سر ايران ميتواند در نتيجه حوادث اخير لطمه بخورد؟
پاسخ: روسيه، شريك بسيار ارزندهاي در روند مذاكرات پيرامون مسأله هستهاي ايران است. اين امر به ويژه ارزش دارد كه مسكو با رياست ايران روابط خوبي دارد. ولي اين چيزي مانند منت از سوي روسيه نيست. روسيه از منافع ملي خود دفاع ميكند چرا كه به مسلح شدن ايران به بمب هستهاي علاقهمند نيست.
سئوال: آيا مناقشه در گرجستان بر روابط اقتصاد روسيه با ايالات متحده و دورنماي الحاق روسيه به سازمان تجارت جهاني اثر خواهد گذاشت؟
پاسخ: ايالات متحده صريحاً از عضويت روسيه در سازمان تجارت جهاني طرفداري مي كند. اعتقاد داريم كه اين امر جوابگوي منافع روسيه و سراسر جهان است. توسعه سريع روابط اقتصادي بين روسيه و ايالات متحده ميتواند در شرايط نابسامانيهاي سياسي بين مسكو و واشنگتن نقش برقگير را بازي كند. ولي اكنون سرمايهگذاران امريكايي با نگراني به اوضاع روسيه مينگرند و سئوالاتي مطرح ميكنند.
سئوال: اين بار اول نيست كه شما به روسيه آمدهايد و كشورمان را خوب ميشناسيد. آيا در ايالات متحده اين نگراني وجود دارد كه روسيه تحت فشار غرب به انزواطلبي دست بزند؟
پاسخ: واقعاً بخش عمده فعاليت حرفهاي من با روسيه و اتحاد شوروي سابق ارتباط دارد. سفير بود، افتخار بزرگي است ولي براي من انجام خدمت ديپلماتيك در روسيه همچنين امتياز بزرگي به حساب ميآيد. پدرم تنها سرباز امريكاييبود كه در زمان جنگ جهاني دوم طي مدتي در ارتش شوروي خدمت كرده بود. او عضو نيروهايي بود كه در سال 1944 در نورماندي پياده شده بودند ولي بعد از آن به اسارت آلمانيها افتاد. پدرم اوايل سال 1945 از محل حبس خود در لهستان امروزي فرار كرد. يك واحد ارتشي او را با خود برد و او در چارچوب اين واحد جنگيد تا بالاخره مجروح شد. پدرم را به بيمارستان نظامي فرستادند كه او آنجا موفق به آشنايي با مارشال ژوكوف شد كه به او كمك كرد از طريق مسكو به ايالات متحده برگردد.
همانطور كه اشاره كردم، از تجربه كار در شرايط بحراني و در مواضع تشنجات در مناسبات بين دو كشورمان برخوردارم. از سوي ديگر، شاهد همكاري تنگاتنگ بين دو كشورمان شدهام. ما همكاري با روسيه را ضروري ميدانيم زيرا در شرايطي كه روسيه شريك آمريكا باشد، آمريكا آسانتر مي تواند به اهداف خود برسد و مسايل خود را حل كند. ايالات متحده و روسيه بايد روابط خود را بر همين اساس برقرار كنند زيرا ثبات نه تنها دو كشورمان بلكه سراسر جهان به روابط ما بستگي دارد. ما نميخواهيم كه روسيه خود را از مابقي جهان منزوي كند. تاريخ مراحل انزواي روسيه را ميشناسد كه براي جهان عواقب خوبي نداشت.
