آلكسي ونديكتوف، سردبير راديوي «پژواك مسكو»: روزتان بخير. امروز آقاي ويليام برنس، سفير ايالات متحده در روسيه كه به مقام معاون وزير امور خارجه ايالات متحده منصوب شده است، در برنامه مشاركت ميكند. آقاي سفير، شما براي ادامه فعاليت كاري خود به واشنگتن بر ميگرديد. سه سال قبل به مسكو آمده بوديد. آيا به نظر شما در دوره سفارت شما جهت توسعه روابط روسي-آمريكايي تصاعدي يا تنزلي بود؟
ويليام برنس: در حال حاضر روابط بين ايالات متحده و روسيه، روابط بسيار پيچيدهاي است. مي توان گفت كه رنگهاي مختلف در اين روابط آميخته شده است اعم از رقابت و همكاري. البته، كمبود اختلافات و تناقضات نيز احساس نميشود ولي همانطور كه يك ماه قبل در جريان گفتگوهاي پرزيدنت بوش و پرزيدنت پوتين در سوچي تأكيد شد، زمينههاي زيادي وجود دارند كه ما ميتوانيم در مورد مسايل راهبردي با هم همكاري داشته باشيم. چيزي وجود دارد كه حتي بيشتر از سه سال پيش كه به عنوان سفير به روسيه آمدم، به آن اعتقاد پيدا كردهام. و آن اين است كه روابط فيمابين دو كشورمان بسيار مهم است و اينكه چگونگي اداره اين روابط، خوب يا بد، براي دو كشورمان اهميت فراواني دارد.
سئوال: آيا شما براي جانشين خود ميراثي سنگينتر از آن باقي مي گذاريد كه از سفير ورشبو دريافت كرده بوديد؟
سفير آمريكا: فكر مي كنم كه دو رئيس جمهور ما يك ماه قبل در سوچي درباره شالوده خوبي كه ايجاد شده است، صحبت داشتند. ما به نداشتن اختلاف نظرها تظاهر نميكنيم. اختلاف نظرها وجود دارند. ولي ما بر زمينههاي همكاري تأكيد ميكنيم يعني همكاري در زمينه هستهاي، همكاري اقتصادي و زمينههاي مهم ديگر همكاري. با وجود همه مشكلات، برنامه مشخص پيشرفت در طول چند سال آينده به ما پيشنهاد ميشود.
سئوال: شما چندي پيش طي سخناني در مجلس سنا در جلسهاي كه به انتصاب شما اختصاص داشت، به يك سئوال سناتورها پاسخ نداديد كه من هم كه سناتور نيستم، مايلم از شما بپرسم. آيا امكان دارد كه در سال جاري يعني در دوره رياست جمهوري بوش، قرارداد درباره تسليحات استراتژيكي تهاجمي به عنوان سندي الزامآور براي هر دو طرف، به امضا برسد؟
سفير آمريكا: راستش را بخواهيد، نمي توانم بگويم اين قرارداد امضا خواهد شد يا خير. ولي ما متعهد شديم هر كار لازم را انجام دهيم كه اين قرارداد به امضا برسد. ما هر كاري خواهيم كرد كه در سال جاري بيشترين پيشرفت حاصل شود. مهلت اعتبار قرارداد استارت-2 در سال 2009 سر ميرسد و ما طبيعتاً با ضرورت امضاي قرارداد جديد مواجه ميشويم. اين قرارداد نه تنها براي ثبات راهبردي بين ايالات متحده و روسيه اهميت دارد بلكه ما از اين طريق به جهانيان نشان خواهيم داد كه با حس مسئوليت با مسأله اداره زرادخانههاي هستهاي برخورد مي كنيم و هر كار لازم را انجام مي دهيم كه جلوي اشاعه سلاحهاي هستهاي را بگيريم.
سئوال: ولي آيا طرف آمريكايي واقعاً قبول كرده است كه اين سند از نظر حقوقي الزامآور باشد؟
سفير آمريكا: بله.
سئوال: شما ششمين سفيري هستيد كه از او يك سئوال ميكنم و مي ترسم كه دوباره همان پاسخ را بشنوم: اصلاحيه جكسون-ونيك چه زماني لغو خواهد شد؟
سفير آمريكا: اولاً، جاي تأسف است كه شما مجبور ميشويد هميشه اين سئوال را مطرح كنيد چرا كه واقعاً لغو اصلاحيه جكسون-ونيك مدتهاست كه ضروري شده است. علت اوليه صدور 30 سال پيش اين اصلاحيه خود به خود برطرف شده است. ولي اعتقاد دارم كه به موازات پيوستن روسيه به عضويت سازمان تجارت جهاني – و من ميخواهم كه اين كار تا پايان سال 2008 انجام شود و مهمتر از همه اين است كه ايالات متحده از اين كار حمايت فعالي ميكند – روسيه با الحاق خود به اين سازمان ضرورت لغو اين اصلاحيه را نمايان خواهد كرد. در اين صورت معلوم خواهد شد كه لغو اين اصلاحيه به نفع شركتهاي آمريكايي است.
سئوال: از قرار معلوم، گرجستان يكي از كشورهايي است كه مانع از عضويت روسيه در سازمان تجارت جهاني ميشود. همانطور كه شما اطلاع داريد، هم اكنون خانم بورجانادزه رئيس مجلس گرجستان در ايالات متحده به سرميبرد. او خواستار كمك ايالات متحده عليه روسيه يا براي حل مسايل با روسيه شد. مواضع واشنگتن در زمينه روابط پيچيده تاريخي روسي-گرجي و مسأله آبخازستان چيست؟
سفير آمريكا: همانطور كه شما اشاره كرديد، اوضاع واقعاً پيچيده است. ايالات متحده صريحاً اعلام كرده است كه از تماميت ارضي گرجستان حمايت ميكند. ما همچنين بدون رودربايستي نگراني خود را از گامهاي اخير روسيه كه تماميت ارضي گرجستان را زير علامت سئوال ميبرند، اظهار نگراني كرديم. از سوي ديگر ايالات متحده با دقت اعلام كرد كه مناقشه بين گرجستان و آبخازستان راه حل نظامي ندارد. ما به هر دو طرف اين موضوع را اعلام ميكنيم. يقين داريم كه راه حل ديپلماتيك اين مسأله با در نظر گرفتن همه ديدگاهها و مواضع بايد پيدا شود. ما نهايت تلاشهاي خود را به عمل خواهيم آورد كه همراه با همه طرفهاي مناقشه اعم از اتحاديه اروپا، روسيه و گرجستان، اوضاع را در راستاي عادي برگردانده و تماميت ارضي گرجستان را حفظ كنيم.
سئوال: نقطه نظري كه از جمله توسط ميخاييل ساهاكاشويلي رئيس جمهور گرجستان اعلام شد، اين است كه نيروهاي حافظ صلح روسي در آبخازستان بايد عوض شوند چرا كه به يكي از طرفين مناقشه تبديل شدهاند. آيا واشنگتن در اين زمينه موضعگيري كرده است؟
سفير آمريكا: همانطور كه اشاره كردم، نقطه نظر ما نسبتاً مشخص و يكجانبه است: همه طرفهاي مناقشه بايد براي كاهش تشنجات در منطقه تلاش هرچه بيشتري بكنند. بعضي مكانيزمهاي ديپلماتيك امكان حل و فصل مناقشات آبخازستان و آستياي جنوبي را مي دهند. ما معتقديم كه بايد در اين زمينه تمركز كنيم.
سئوال: شما مرا به ياد كالين پاول وزير سابق امور خارجه آمريكا انداختيد كه در اين استوديو حضور يافته بود و وقتي كه از او خواهش كردم كه نه به عنوان ديپلمات بلكه به عنوان ژنرال پاسخ بدهد، گفت: «و حالا فقط مثل يك ديپلمات پاسخ ميدهم».
سفير آمريكا: من براي كالين پاول احترام زيادي قايلم و در دستگاه او كاركردم.
سئوال: شما مي دانيد كه نمايندگان رسانهها از طفره رفتن ديپلماتيك از سئوالات چه تنفري داريم.
سفير آمريكا: من از مهارتهاي رسانهاي شما شگفتزده هستم.
سئوال: سرگئي لاوروف وزير امور خارجه روسيه در پي ملاقات در سوچي در مصاحبه با راديوي ما اظهار داشت كه روسيه نهايت تلاشهاي خود را به عمل خواهد آورد كه از الحاق گرجستان و اوكراين به ناتو ممانعت كند. اين نكته اولي است كه مي خواهم آن را تفسير كنيد. دوم اينكه اكثريت مردم روسيه نمي فهمند چرا شما به قول سرگئي لاوروف، اوكراين و گرجستان را به ناتو ميكشانيد؟ ايالات متحده آمريكا با چه هدفي اين كار را ميكند؟
سفير آمريكا: شكي ندارم كه در روسيه با چه قدرت اعتقاد درباره الحاق گرجستان و اوكراين به ناتو و توسعه عمومي ناتو بحث ميكنند. ما در اين زمينه اختلافات آشكاري داريم. مواضع پيمان ناتو و نه تنها ايالات متحده اين است كه امكان حركت گرجستان و اوكراين در مسير عضويت در ناتو بايد وجود داشته باشد. اين تصميم در اجلاس سران ناتو در بخارست اتخاذ شد. هيچ تصميم مشخصي درباره گامهايي كه گرجستان و اوكراين بايد بردارند يعني برنامه عضويت، اتخاذ نشده است. اين كشورها عضو برنامه عضويت نشدند. روند عضويت در ناتو، روند بسياري طولاني و نسبتاً پيچيدهاي است. گامهايي كه يك كشور بايد براي عضويت در ناتو بردارد، نسبتاً پيچيده است و به حمايت مردم اين كشور از برنامه عضويت بستگي دارد. همچنين تصميم خود پيمان آتلانتيك شمالي مهم است. ولي ناتو معتقد است كه امكان حركت در مسير الحاق گرجستان و اوكراين به ناتو بايد وجود داشته باشد. اين همان زمينه است كه بين ايالات متحده و روسيه و نيز بين ناتو و روسيه اختلاف نظر وجود دارد.
سئوال: آيا شما معتقديد كه در اجلاس سران ناتو در استراسبورگ و كله، گرجستان و اوكراين دعوت به شركت در برنامه عضويت در ناتو را دريافت خواهند كرد؟
سفير آمريكا: اين را نمي دانم. ولي ميدانم كه ايالات متحده نقطه نظر خود را درباره ضرورت راه الحاق ابراز كرده است ولي نمي دانم پيمان آتلانتيك شمالي چه تصميمي خواهد گرفت.
سئوال: امروز هيأت نمايندگي آمريكايي براي انجام مذاكرات درباره استقرار سيستم پدافند ضد موشكي وارد لهستان ميشود كه اين يك جنبه ديگر اختلافات بين روسيه و ايالات متحده است. ولي در كرملين به من گفتند كه ايالات متحده پيشنهادهايي در مورد شفافيت و راههاي رفع نگراني روسيه از عدم شفافيت استقرار اين سيستم تهيه كرده است. آقاي سفير، ممكن است پيشنهادهاي ايالات متحده براي طرف روس را تشريح كنيد؟
سفير آمريكا: مي توانم در مجموع اين پيشنهادها را تفسير كنم. ما مشغول همكاري فشرده با طرف روس در جهت كاهش نگرانيهاي روسيه هستيم. اولاً، هر كار لازم را انجام مي دهيم تا در مورد برنامههايي كه در اين كشورها اجرا خواهند شد، ضمانتهاي ارائه دهيم. ما تلاش ميكنيم كه دروازهها براي ادامه همكاري و همكاري كستردهتر با روسيه و اروپا در مورد پدافند ضد موشكي باز بماند. پيشنهادهاي ما در مورد شفافيت و اقدامات اعتماد به قرار ذيل است: افسران و كارمندان معيني به طور دائمي كار كرده و با كشورهاي خود ارتباط دائمي خواهند داشت. آنها در تأسيسات جديد حضور خواهند داشت. همچنين يك سري روشهاي فني در نظر گرفته ميشوند كه در مورد تحولات در اين تأسيسات ضمانت بدهند. همچنين اين موضوع بررسي خواهد شد كه ضد موشكها در آن مرحله كه خطر واقعي از سوي موشكهاي باليستيكي دوربرد از طرف ايران بروز كند، چگونه پرواز خواهند شد. طبيعي است كه اين گامها درصورت موافقت دو قدرت مورد نظر يعني چك و لهستان برداشته خواهند شد. قبل از اينكه اين برنامه اجرا شود، انبوه جزئيات بايد هماهنگ شوند. ولي فكر ميكنم كه امكان رسيدن به توافق وجود دارد و نسبتاً جدي است. در اين صورت مي توان نگرانيهاي روسيه را كاهش داد.
سئوال: پرزيدنت بوش در زمان خود درباره ابتكار ولاديمير پوتين درباره ايجاد يك چارچوب مشترك امنيت كه شامل رادار گابالا در آذربايجان و رادار آرماوير باشد، اظهار نظر مثبتي كرده بود. ما نمي دانيم ولي آيا اين پيشنهاد توسط طرف آمريكايي پذيرفته نشد يا اينكه اين يك پيشنهاد جداگانه است؟
سفير آمريكا: رئيس جمهور پوتين در تابستان گذشته ضمن بازديد از كنبانكپورت در ايالت «من» در مورد همكاري گستردهتر در زمينه پدافند ضد موشكي پيشنهادهاي جالبي مطرح كرد. در ماه گذشته در سوچي دو رئيس جمهور در بيانيه خود يك بار ديگر به ادامه علاقه به همكاري گستردهتر بين اروپا، روسيه و ايالات متحده در زمينه پدافند ضد موشكي اشاره كردند. فكر ميكنم كه ما ميتوانيم از همه نيروها و وسايلي كه داريم استفاده كنيم تا خطرات مشترك ناشي از موشكهاي دوربرد را دفع كنيم. ولي الآن ما در وسايلي تمركز ميكنيم كه مي توانند حل اين مسايل را تسهيل كنند و نيز به فكر نگرانيهاي روسيه از كاربرد تأسيسات در لهستان و جمهوري چك هستيم.
سئوال: يعني جواب منفي داده شد؟
سفير آمريكا: نخير، اين ادعا درست نيست. پاسخ ما چنين است: ما اميدواريم كه از همه امكانات، نيروها و وسايل موجود در دو كشورمان براي دفع خطر مشترك استفاده كنيم.
سئوال: دو موضوع ديگر. شما ايران را ذكر كرديد. ارزيابي شما از همكاري بين روسيه و ايالات متحده در زمينه مسأله هستهاي ايران در پايان اقامت شما در مسكو به عنوان سفير و در پايان دوره رياست جمهوري پوتين و بوش چيست؟
سفير آمريكا: فكر ميكنم كه اعتقاد دارم كه ايالات متحده و روسيه در مشاركت با كشورهاي اروپايي و چين در زمينه برنامه هستهاي ايران كار نسبتاً فشردهاي انجام دادهاند. البته، اين مسأله كماكان پيچيده است. گاهي در مورد راهحلهاي مشخص بعضي مسايل دچار اختلاف نظر تاكتيكي ميشويم. ولي من معتقدم كه ما شريك يك هدف راهبردي هستيم و معتقديم كه ايران بايد تعهدات خود را در برابر آژانس بينالمللي انرژي اتمي اجرا كند و اينكه آنها (ايرانيان) از اين طريق ميتوانند به همه سئوالاتي كه آژانس دارد، پاسخ بدهند. ايران ميتواند و بايد به سئوالات مطرح شده از سوي شوراي امنيت سازمان ملل متحد پاسخ دهد. روسيه و ايالات متحده در دو محور همكاري داشتند. محور اول شامل عواقبي است كه براي ايران در صورت عدم اجراي تعهدات اين كشور نسبت به جامعه جهاني ايجاد خواهند شد. محور دوم امكاناتي را كه ايران دارد مشخص ميكند. ايران مي تواند بفهمد كه اگر تعهدات خود را در برابر جامعه جهاني اجرا كند، مي تواند برنده شود.
سئوال: آيا وقوع جنگ در سال جاري امكان دارد؟
سفير آمريكا: ايالات متحده با صراحت تمام بر پايبندي خود به راه حل ديپلماتيك اين مسأله تأكيد كرده است. ما مي خواهيم هر تلاشي بكنيم كه با روسيه، اتحاديه اروپا و چين همكاري كنيم كه راه حل اين مسأله پيدا شود.
سئوال: آخرين موضوع اين مصاحبه. آيا روابط بين روسيه و ايالات متحده طي 8 سال اخير بيشتر بر اشتراك منافع كشورها يا روابط حسنه بين دو رئيس جمهور پوتين و بوش استوار بوده است؟ مي خواهم كه به موضوع عوض شدن دو رئيس جمهور برسيم.
سفير آمريكا: همانطور كه در فوق اشاره كردم، فكر ميكنم كه روابط ما با روسيه بر دو اصل همكاري و رقابت استوار است. با وجود اختلاف نظر معيني، فكر ميكنم كه روابط بين دو رئيس جمهور ما واقعاً خوب بود كه اين امر بسيار مثبتي است. ولي لازم است كه روابط بين دو كشورمان بيشتر حالت سازمان يافته و ساختار بندي شدهاي داشته باشد. در سالهاي 1990 به اصطلاح كميسيون گور-چرنوميردين وجود داشت كه به صورت منظم يك سري مسايل مربوط به اقتصاد. سياسيت، امنيت و امور ديپلماتيك را بررسي مي كرد. پيشنهاد من اين نيست كه ما چيزي شبيه به آن كميسيون را از نو تشكيل دهيم. ولي معتقدم كه دولتهاي جديدي كه در روسيه و ايالات متحده روي كار ميآيند، بايد براي ازسرگيري روابط منظم و ساختاري بين دولتين روسيه و ايالات متحده تلاش هر چه بيشتري بكنند.
سئوال: به عبارت ديگر، از طرف روسيه نخست وزير پوتين رئيس اين كميسيون خواهد شد و از طرف ايالات متحده، معاون رئيس جمهور و شايد حتي ال گور؟
سفير آمريكا: فكر نمي كنم كه ما بتوانيم اين كميسيون را از نو تشكيل دهيم. ولي سعي ميكنيم كار ديگري بكنيم يعني ظرف چند سال آينده ساختاري شبيه به آن ايجاد كنيم. براي مثال، مكانيزم «2 به اضافه 2» وجود دارد كه وزيران دفاع و امور خارجه دو كشورمان با هم ملاقات ميكنند. آنها در زمان اخير دو ملاقات داشتند. جديداً در واشنگتن گفتگوي اقتصادي پايهگذاري شد. اين گونه مكانيزمها به هر دو كشور كمك خواهند كرد.
سئوال: در ايالات متحده و روسيه حكومت رياست جمهوري وجود دارد. برداشت دولت و كنگره ايالات متحده از انتخابشدن دميتري مدودف چطور بود؟ به عبارت ديگر، شما از رياست جمهوري دميتري مدودف چه انتظاري داريد؟
سفير آمريكا: اولاً همانطور كه ولاديمير پوتين تأكيد كرده بود، طبق قانون اساسي روسيه، سياست خارجي در حدود اختيارات رئيس جمهور قرار دارد . رئيس جمهور بوش در انتظار همكاري با رئيس جمهور مدودف است. همانطور كه در بيانيه در باره چارچوبهاي راهبردي اشاره شده بود، ما نهايت تلاشهاي خود را به عمل خواهيم آورد تا پايههاي مشترك روابط فيمابين را گستردهتر و محكمتر كنيم و اختلاف نظرها بين دو كشور را تنظيم كنيم. دو كشورمان مسايل بسيار مهمي در پيش دارند و لذا كار دائمي لازم است كه نبايد ضمن انتقال قدرت به دولت جديد از حركت باز ايستد.
سئوال: ما مراقب مبارزه انتخاباتي بر سر مقام رياست جمهوري ايالات متحده هستيم و ميبينيم كه هر سه نامزد اصلي اين مقام يعني خانم هيلاري كلينتون، آقاي باراك اوباما و آقاي جان ماككين، در مورد روابط با روسيه و سياست خارجي فدراسيون روسيه مطالب شديدي بيان ميكنند. آيا اين بدان معناست كه هر رئيس جمهور انتخاب شده ايالات متحده نسبت به روسيه سياستي شديدتر از سياست بوش دنبال خواهد كرد؟
سفير آمريكا: واقعاً در واشنگتن سئوالات و نگرانيهاي معيني در مورد روابط با روسيه وجود دارد. ولي واقعيت اين است كه صرف نظر از اينكه چه كسي رئيس جمهور شود، همه اهميت روابط بين دو كشورمان را درك ميكنند. روسيه تنها قدرت هستهاي جهان است كه توان هستهاي آن با ايالات متحده قابل مقايسه است. روسيه بزرگترين توليد كننده نفت و گاز در حال حاضر و نيز عضو دائمي شوراي امنيت سازمان ملل متحد است. ما نمي توانيم به خود اجازه دهيم همديگر را ناديده بگيريم. به نظر ميآيد كه در سالهاي آينده ما روابط نسبتاً پيچيدهاي خواهيم داشت ولي اين روابط بسيار مهم بوده و شايان توجه و تلاش زيادي است.
