بعد از سخنان دميتري مدودف در كراسنويارسك، دستيار يكي از پولدارترين مردان روسيه به من گفت: «رئيس من همينطور به من گفت: چقدر ميتوان با پول خود به خارج دويد؟ بايد بالاخره در كشور خود كار كنيم و پول خود را همين جا به كار ببريم». اين تصميم سران بخش تجاري روسيه در مجمع اقتصادي كراسنويارسك بود.
بسيار مهم و معنيدار است كه دميتري مدودف معاون اول نخست وزير روسيه راهبرد توسعه روسيه تا سال 2020 را در پنجمين مجمع اقتصادي كراسنويارسك معرفي كرد. روسيه هميشه از مناطق خود قدرت ميگرفت كه مرحله كنوني از اين قاعده مستثني نيست. شركت كنندگان در اين مجمع انتظار داشتند كه وزارت توسعه اقتصادي برنامه تقريبي تقسيم روسيه به حوزههاي اقتصادي را معرفي كند كه برنامههاي بخش تجاري تا سال 2020 به همين تقسيمات بستگي دارد. ولي اين طرح هنوز تهيه نشده است. تدوين اين برنامه به سال 2010 موكول شد. در عوض، در آينده نزديك براي مناطق منابع جديد تأمين مالي تعيين خواهند شد، از جمله بنياد سرمايهگذاري.
سخنان دميتري مدودف كه فعاليت مجمع با آن شروع شد، در طول روز دوم كار مجمع مورد بحث و بررسي گستردهاي قرار گرفت. بعضي رهبران بخش تجاري روسيه بعد از آن سخنراني گفتند كه «مي خواهند تمام زندگي خود را تغيير دهند». عده زيادي از آنها به اين نتيجه رسيدند كه بايد سعي كنند هر چه بيشتر در داخل كشور سرمايهگذاري كنند و پول خود را كمتر به خارج ببرند.
سرمايهگذاران خارجي هم گزارش دميتري مدودف را پسنديدند. آنها ابتدا از اختلاف ساعت، سرما و مشكلات حمل و نقل (هواپيماها پر از مسافران بودند و بعضي علاقهمندان نتوانسته بودند به موقع خود را به كراسنويارسك برسانند) رنج برده بودند ولي بعد از شنيدن سخنراني دميتري مدودف الهام گرفته و به ما گفتند كه تصميم گرفتند در سيبري باقي بمانند و به توسعه پروژههاي خود ادامه دهند. در مجموع، هر لايه بخش تجاري در سخنان دميتري مدودف چيزي را شنيد كه ميخواست بشنود.
ولي چرا تأخير در زمينه برنامههاي منطقهاي رخ داد؟ به گفته كوزاك وزير توسعه منطقهاي، همه قوانين براي تقسيمبندي جديد اقتصادي كشور آماده است ولي برنامههاي توسعه آماده نيستند. ولي بر اساس همين برنامهها است كه ميتوان تركيب مشخص حوزههاي اقتصادي را تعيين كرد. در حالي كه اين برنامهها در سطح شهري به ميزان 12% آماده هستند، در سطح استاني به ميزان 8 درصد و در سطح فدرال به ميزان صفر درصد. وزير گفت كه طرح واحد برنامهريزي منطقهاي وجود ندارد كه اين كار بايد سرعت يابد. تا سال 2010 مركز برنامههاي خود را تكميل خواهد كرد.
ولي بخش تجاري در انتظار محورهاي فعاليت بيقرار است. مساله اساسي، رفع محدوديات زيربنايي است. با وجود اينكه مقامات فدرال هر سال 700 ميليارد روبل خرج ميكنند، كارآيي اين هزينهها چندان بالا نيست. كوزاك پيشنهاد ميكند برنامههاي منطقهاي توسعه بررسي شوند و واحدهاي فرآوري مواد خام به مناطق توليد كننده مواد خام نزديكتر شوند.
در هر حال، شركت كنندگان در مجمع اقتصادي از اينكه بايد تا سال 2010 صبر كنند، كمي نوميد شدند. ولي تجار برنامههاي كوزاك را پسنديدند، به خصوص در زمينه استفاده از بنياد سرمايهگذاري كه وزير بر تقسيم آن با توجه به «بينش بخش تجاري» تأكيد كرد. وزير اظهار داشت كه مايل است بر تقويت جنبه منطقهاي در كاربرد بنياد تأكيد كند تا هر منطقهاي ميتواند با اولين درخواست براي طرحهاي محلي حدوداً يك ميليارد روبل دريافت كند. وي افزود كه بين نيازها و مبالغ دريافت شده هيچ تناسبي وجود ندارد.
مبلغ يك ميليارد روبل براي يك منطقه، ميانگين رقم در سراسر روسيه است. ولي وزير براي مناطق خاور دور هديه خاصي تهيه كرده است. اگر اين «هديه» در كار نباشد، روسيه ميتواند «نظارت سياسي» بر اين منطقه را از دست بدهد كه براي حفظ اين نظارت بايد هزينه كند. كوزاك گفت كه مناطق ويژه بايد در قسمت شرقي كشور توسعه يابند. معلوم نيست وزارت توسعه منطقهاي چه زماني و چطور پول تقسيم خواهد كرد ولي كوزاك هم اكنون بر مسئوليت گيرندگان اين كمكهاي مالي تأكيد ميكند. مركز از سرپرستي پروژههاي مشخص خودداري مي كند چرا كه در اين صورت نمي تواند از كسي جواب نتيجه را بخواهد. به جاي آن مايل است جو سرمايهگذاري در مناطق را كنترل كند و سيستم ارزيابي جو سرمايهگذاري را با توجه به رفتار مقامات محلي طراحي كند. به اين منظور اختيارات اقتصادي استانداران گسترش خواهد يافت و سيستم تشويق و تنبيه مناطق معرفي خواهد گرديد. ممكن است حتي مسئوليت شخصي در نظر گفته شود ولو اينكه وزير از تأكيد براين نكته خودداري كرد. وي افزود كه تركيب معيارهاي سنجش فعاليت مناطق، امر باريكي است كه در اين مورد هنوز تصميم نهايي گرفته نشده است. وزير به كاهش شكاف بين مناطق به عنوان هدف كليدي اشاره كرد چرا كه اكنون اين شكاف به 53 برابر رسيده است در حالي كه دو برابر هم زياد است.
نمايندگان بخش تجاري مي خواستند در مورد ماليات هم اطلاعات بيشتري كسب كنند. كاهش ماليات بر ارزش افزوده تا 10% با استقبال آنها روبرو شد ولي نمايندگان صنايع استخراجي كه در پروژههاي سيبري نقش اساسي را بازي خواهند كرد، آواز خود را مي خوانند. به گفته سرگئي بوگدانچيكوف رئيس شركت «روسنفت»، در سال 2007 ماليات جمعي براين بخش برابر 60% بود كه زياده از حد است. ميانگين رقم جهاني 30% است.
آلكساندر خلوپونين، استاندار كراسنويارسك:
- بايد در اسرع وقت چند مورد تناقض را برطرف كرد. اولاً، با وجود اينكه بودجه فدرال پول دارد، اختصاصات مالي به سختي در اختيار مناطق گذاشته ميشود. ثانياً، وضعيت سازمانهاي طراحي بحراني است. درست است كه شركتهاي خصوصي ميتوانند كارخانهاي را طراحي كنند كه به فرآوري مواد خام بپردازد ولي بايد همچنين جادههاي، تقسيم زمين و زيرساخت را طراحي كرد ولي سازمانهاي طراحي با كمبود يا فقدان كارشناسان روبرو شدهاند.
ثالثاً، ظرفيتهاي ساختماني آمادگي ندارند. هر موقعي كه پروژههايي با بهاي جمعي بيش از 500 ميليارد دلار مورد بحث قرار ميگيرند، من هميشه سئوال ميكنم كه ما امكانات ساختماني را از كجا پيدا كنيم؟ يك مسأله مهم ديگر، تأمين نيروي كار است. هم اكنون بايد نظام آموزش حرفهاي و عالي را بازسازي كرد. در غير اين صورت همه شركتهاي ما مجبور خواهند شد متخصصين غربي را وارد كنند.
راسیسکایا گازیتا
