به نظر ميآيد كه غرب با شكست پروژه نابوكو كه براي تأمين گاز براي اروپا خارج از خاك روسيه طراحي شده بود، سازش كرده است. اواخر هفته گذشته زينو باران مدير سياست اورآسيايي انستيتوي هادسون (و همسر متيو برايزا مسئول قفقاز جنوبي در وزارت امور خارجه آمريكا)، طي مقالهاي كه در روزنامه «وال استريت جورنل» منتشر شد، نوشت: «اروپا قطعاً قادر نيست انديشه نابوكو را با هدف واحد و با تشريك مساعي پيش ببرد ولو اينكه اين پروژه در اروپا حائز اولويت محسوب ميشود. اتحاديه اروپا به جاي آن به اعضاي خود و نيز به صربستان كه مايل است عضو آن شود، اجازه ميدهد برنامههاي ساخت اين خط لوله را مختل كنند».
صربستان جاي خود دارد ولي شديدترين ضربه به نابوكو از طرف شركت دولتي انرژتيك OMV اتريش، يكي از اعضاي اساسي پروژه وارد آمد كه با گازپروم قراردادي درباره واگذاري بيش از 50% سهام انبار بزرگ گاز خود در «باومگارتن» امضا كرد.
غرب اين اقدام را تقريباً به عنوان خيانت تلقي كرد. به ويژه بعد از آنكه مارتين بارتنشتاين وزير اقتصاد اتريش پيشنهاد كرد كه نابوكو و «جريان جنوبي» كه از روي بستر درياي سياه، روسيه را با اروپا متصل خواهد كرد، به يك پروژه واحد تبديل شوند. خانم باران در مقاله خود مينويسد: «بديهي است كه در صورت همگرايي اين دو پروژه ساخت خط نابوكو كاملاً بي معني ميشود چرا كه هدف اين پروژه، تكثر مسيرها و كاهش وابستگي به روسيه است. ولي در نهايت امر، اين مسأله اروپايي است كه بايد توسط اروپا حل شود. اگر اتحاديه اروپا بخواهد خود را به عنوان بازيگر واحد جهاني حفظ كند، بايد در زمينه امنيت انرژتيك همبستگي و نه تفرقه از خود نشان دهد».
اين سرزنشها به چند دستگي در حق كشورهاي اروپايي در واقع مي تواند به همه اعضاي بالفعل و بالقوه پروژه نابوكو اطلاقشوند. آنها ظرف مدت چند روز سازشناپذيري و در عين حال اصولشناسي عجيبي در زمينه دفاع از منافع خود از خود نشان دادند.
اواخر ژانويه سال جاري در باكو مذاكرات بين تركمنستان و آذربايجان با شكست روبرو شد. هر چند كه طرفين بعد از پايان مذاكرات از نزديك شدن مواضع خود در زمينه تحديد حدود بخشهاي ملي خزر و بعضي مسايل ديگر اطلاع دادند، مسأله اساسي لاينحل باقي مانده است. چند ميدان نفتي و گاز مهم مانند سابق توجه باكو و عشقآباد را به خود جلب كردهاند كه هيچ يك از طرفين حاضر نيست به گذشتهاي جدي در اين زمينه تن دهد.
بعد از آن تركمنستان يك بار ديگر صدور گاز طبيعي به ايران را محدود كرد در حالي كه ايران چندي پيش تمايل به شركت در پروژه نابوكو را اعلام كرد. اظهارات ناگهاني تهران غرب را متحير ساخت. از يك سو، الحاق ايران گازخيز به اين پروژه مي تواند براي لوله جديد گاز كافي فراهم كند و مسأله مبرم بررسي ذخاير واقعي گاز تركمنستان را به تعويق بياندازد. ولي از سوي ديگر، همكاري با يك رژيم بدنام به ارزشهاي دمكراتيك غرب لطمه شديدي وارد خواهد كرد. بنا بر اين، مطلبي كه تهران اعلام كرد، در حالت ابهام باقي ماند. در همان حال ايران كه گاز تركمني را از دست داد، صدور گاز به تركيه، عضو بالقوه ديگر پروژه نابوكو را قطع كرد. هفته گذشته تركيه هم دسته گلي به آب داد. اين كشور از الحاق شركت «گاز دفرانس» به پروژه نابوكو ممانعت كرد. اين امر دليل سياسي دارد. اولاً، پاريس مخالف عضويت تركيه در اتحاديه اروپا است و ثانياً، فرانسه در زمينه قتل عامل سال 1915 ارامنه در امپراطوري عثماني طرف ارامنه را گرفته است. شركت گازي فرانسه بعد از دريافت پاسخ منفي به درخواست عضويد در پروژه نابوكو، اعلام كرد كه در زمينه تحكميم امنيت تأمين گاز براي فرانسه دستش آزاد است و مايل است به پروژه «جريان جنوبي» ملحق شود. با توجه به اينكه بلغارستان، عضو بالقوه ديگر نابوكو، در پروژه جريان جنوبي شركت ميكند و مجارستان و روماني هم مخالف همكاري با گازپروم نيستند، معلوم ميشود كه پروژه گازي مورد حمايت ايالات متحده با هزينه 5 ميليارد دلار با خطر شكست روبرو ميشود. الحاق رسمي شركت آلماني RWE به نابوكو مي تواند فقط تا اندازه ناچيزي اين ناكامي را شيرين كند.
با اين وجود، هفته گذشته ماتيو برايزا نماينده وزارت امور خارجه آمريكا اعلام كرد كه براي كاهش وابستگي انرژتيك اروپا به روسيه هر كاري انجام خواهد داد. وي كفت: «با وجود اينكه ايالات متحده اين گاز را مصرف نخواهدكرد، به نفع امنيت ملي ماست كه متحدان اروپايي با مواد انرژتيك مشكلي نداشته باشند و استقلال اقتصادي داشته باشند». معلوم نيست در شرايطي كه حجم واقعي گاز مورد نياز براي خط لوله مشخص نشده و خود انديشه نابوكو با انبوهي از مسايل روبرو شده است، چگونه ميتوان به اين هدف نايل آمد. پاسخ اين پرسش در مقاله مذكور «وال استريت جورنل» وجود دارد.
زينو باران مينويسد: «ممكن است زمان آن رسيده باشد كه مسايل امنيت انرژتيك با قرارداد ناتو مرتبط شوند. اين پيشنهاد در نوامبر سال 2006 در اجلاس سران ناتو توسط سناتور ريچارد لوگار اعلام شده بود. بالاخره بايد مسايل انرژتيك را در دستور روز گفتگوي ناتو-روسيه گنجاند. اين مسايل بايد همچنين در اجلاس ماه آوريل سران كشورهاي عضو ناتو در بخارست مورد بحث و بررسي قرار گيرند».
نیزاویسمایا گازیتا
