ستيون مان، سرپرست ديپلماسي انرژتيك اورآسيايي وزارت امور خارجه آمريكا از تركمنستان ديدار دو روزه به عمل آورد. وي با قربانقلي برديمحمدوف رئيس جمهور تركمنستان ملاقات كرده و در باره تداوم همكاري در زمينه اقتصاد و انرژي به بحث و گفتگو نشست.
ستيون مان بعد از انتصاب به مقام جديد وارد عشقآباد شد. وي قبل از آن مسئول كشورهاي آسياي جنوبي و مركزي وزارت امور خارجه آمريكا بود و حالا سرپرست سياست انرژتيك اورآسيايي اين نهاد شده است. اين اداره جديد بعد از اعلام محورهاي حائز اولويت وزارت امور خارجه آمريكا در سال 2008 به وجود آمد.
مهمترين هدف بخش جديد نهاد سياست خارجي امريكا، ساخت خطوط لوله جديد است. واشنگتن در سال 2008 هم به حمايت از ساخت خط لوله انتقال گاز «نابوكو» ادامه ميدهد كه براي انتقال گاز به اروپا از خارج خاك روسيه طراحي شده است. ستيون مان در مصاحبه با راديو «صداي آمريكا» در آستانه سفر به تركمنستان اظهار داشت: «واشنگتن اين پروژه را از همه شفافتر، مترقيتر و رقابتپذيرتر براي انتقال گاز به اروپا از حوزه درياي خزر محسوب ميكند». وي تأكيد كرد كه ايالات متحده سياست ضد روسي را دنبال نميكند و فقط مايل است به رفع انحصارطلبي مساعدت كند چرا كه «كشورهاي منطقه و بازارهاي انرژتيك جهاني از رقابت و شفافيت سود ميبرند».
معلوم است كه پيشبينيهايي كه در سال جديد مبارزه بر سر بازارهاي انرژتيك شدت خواهد يافت، تحقق مييابند. ديدارهاي ماه ژانويه ريچارد لوگار سناتور جمهوريخواه و ويليام فلون رئيس فرماندهي مركزي ايالات متحده از منطقه، اين واقعيت را به اثبات ميرسانند. آنها در جريان گفتگوها با رهبران آسياي مركزي بر ضرورت كاهش نفوذ انرژتيك روسيه در اروپا تأكيد كردند. اواسط ماه ژانويه سناتور لوگار ضمن اشاره به پروژه خط لوله زيردريايي خزر جهت انتقال مواد انرژتيك آسياي مركزي به آذربايجان، اظهار داشت: «به نفع ايالات متحده است كه در درياي خزر سيستم مؤثر انتقال نفت و گاز به اروپا و به بازارهاي ديگر جهت كاهش وابستگي ترانزيت به روسيه است. روسها فعلاً در اين زمينه انحصار دارند كه اين وضع نمي توان بيپايان ادامه يابد».
آستانه و عشقآباد مخالف ساخت خط لوله زيردريايي نيستند ولي به موانع موجود در اين زمينه اشاره ميكنند. پروژههاي فراگير انرژتيكي كه در منطقه درياي خزر اجرا ميشوند، نمي توانند بدون تعيين رژيم حقوقي اين دريا و حل و فصل اختلافات بين آذربايجان و تركمنستان بر سر ميدان «كپز» (به تعبير تركمني «سردار» - ذخاير آن معادل حدود 150 ميليون بشكه نفت و گاز مايع است) اجرا شوند. بعيد است كه آمريكاييها بتوانند حل و فصل اين مسايل را سرعت بخشند.
شبهات درباره ذخاير واقعي گاز طبيعي تركمنستان نيز تا كنون تا آخر برطرف نشده است. كارشناسان زيادي ارقامي را كه مقامات اين كشور اعلام مي كنند، اغراق آميز محسوب ميكنند و ميگويند كه بعد از امضاي قرارداد درباره ساخت خط لوله انتقال گاز ساحلي درياي خزر، گاز آزاد باقي نمانده است. اين خط لوله از محل گاز ميدان «كورپجه» پر خواهد شد. گاز از همانجا به ايران صادر ميشود. به گفته اژدر كورتوف كارشناس مركز مطالعات راهبردي مسكو، جنجالي كه در ماه ژانويه بين عشقآباد و تهران بروز كرد. ناشي از آن است كه طرف تركمني موفق نشد تعهدات خود را اجرا كند و خط لوله كورپجه-كردكوي (تركمنستان-ايران) را پر كند. كورتوف به «نزاويسيمايا گازتا» گفت: «مقدار كافي گاز توليد نميشود. به علاوه سرماي شديد شرايط فوقالعاده را فراهم كرده است. ولي ظاهر اين مسأله اين بود كه قطع گاز، وسيلهاي براي اعمال فشار بر ايران جهت افزايش قيمت بود. از اين نظر اظهارات برديمحمدوف مبني بر اينكه ارزيابي ذخاير گاز كشور توسط متخصصين داخلي اجرا خواهد شد، باعث اين نتيجهگيري ميشود كه ذخاير واقعي گاز تركمنستان از آنچه كه فرض ميشود، كمتر است».
عدهاي از كارشناسان بر اين عقيده هستند كه ستيون مان در حين ديدار از عشقآباد سعي خواهد كرد رئيس جمهور تركمنستان را به بازرسي ذخاير گاز توسط شركتهاي خارجي، ترجيحاً آمريكايي، متقاعد كند.
در ملاقات آنها موضوع توسعه همكاري در بخش اقتصادي هم مطرح شد. كورتوف به «نزاويسيمايا گازتا» گفت: «ايالات متحده احساس ميكند كه روسيه در بعضي زمينهها و از جمله در بخش انرژي روابط خود را با عشقآباد به طور قابل توجهي تقويت كرده است كه به همين دليل به اقدامات متقابل مبادرت ورزيده است».
نیزاویسیمایا گازیتا
