«گازپروم» فرصت نكرده بود از موفقيت خود با امضاي موافقتنامه با بلغارستان درباره ساخت خط لوله انتقال گاز «جريان جنوبي» لذت ببرد كه از تهران گزارشي درباره آمادگي ايران براي حمايت از پروژه جايگزين «نابوكو» واصل گرديد.
منوچهر متكي وزير امور خارجه جمهوري اسلامي ايران روز سهشنبه در صوفيه اظهار داشت كه كشور متبوع وي حاضر است سوخت را از طريق خط لوله «نابوكو» صادر كند كه با «جريان جنوبي» بر سر بازارهاي مواد خام و فروش رقابت ميكند. كارشناسان بعيد نمي دانند كه تصميم مسكو مبني بر حمايت از پيشنويس قطعنامه جديد ضد ايراني شوراي امنيت سازمان ملل متحد باعث اين حركت مسئولان ايراني شود. ولي ساخت خط لوله «نابوكو» و رقيب روسي آن هنوز آغاز نشده است. انتظار ميرود كه اولين صادرات گاز از كشورهاي منطقه خزر و آسياي مركزي به اروپا، خارج از خاك روسيه از طريق خط لوله «نابوكو» در سال 2012 شروع شود.
وزير ايراني يادآوري كرد كه ايران دارنده دومين ذخاير بزرگ گاز طبيعي جهان بعد از روسيه است. متكي گفت: «هر دو كشور به داشتن بازارهاي وسيع تمايل دارند. ولي انتخاب صادر كننده به خود اروپا بستگي دارد».
پروژه نابوكو كه ظرفيت آن معادل 31 ميليارد متر مکعب گاز در سال برآورد ميشود، رقيب مستقيم پروژه روسي «جريان جنوبي» است كه 18 ژانويه در صوفيه موافقتنامه درباره ساخت آن در جريان سفر ولاديمير پوتين رئيس جمهور فدراسيون روسيه به صوفيه امضا شد. نمايندگان «گازپروم» ضمن تفسير امضاي اين موافقتنامه با شتاب اعلام كردند كه خط لوله آنها كه در سال 2013 به بهرهبرداري ميرسد، مي تواند تقاضاي كشورهاي اروپاي مركزي و جنوبي براي گاز را تماماً ارضا كند و بدين وسيله پروژههاي جايگزين مانند «نابوكو» را از بازارهاي فروش محروم كند.
به عقيده كارشناساني كه در گفتگو با «نزاويسيمايا گازتا» اظهار نظر كردند، اظهارات اخير روسيه و ايران جنبه آشكار سياسي دارند. ساميوئل چيژوك تحليلگر شركت مشورتي «گلوبال اينسايت» لندن، معتقد است كه يكي از علل حمايت روسيه از تحريمات عليه ايران اين است كه اين كشور را به عنوان رقيب بالقوه خود در زمينه عبور گاز تركمني تلقي ميكند. اين كارشناس گفت: «هدف پروژه نابوكو، كاهش وابستگي اروپا به مواد انرژيزاي روسي است. ايران مي خواهد بخشي از بازار اروپايي را به خود اختصاص دهد. معلوم است كه اين امر به نفع روسيه نيست». ولي اين كارشناس معتقد است كه براي ايران دشوار خواهد بود كه هم گاز طبيعي را صادر كند و هم نيازهاي داخلي به اين سوخت را ارضا كند. تحليلگر لندن ضمن اشاره به مشكلات اخير با قطع صادرات گازي تركمني به ايران گفت: «فعلاً منابع قابل استفاده گاز طبيعي ايران بسيار محدود بوده و حتي براي مصرف داخلي در فصل زمستان كفايت نمي كند. ولي براي راهاندازي ميادين گازي جديد سرمايهگذاريهاي عظيمي لازم است». علاوه بر آن، در داخل ايران درباره صادرات گاز نقطه نظر واحدي وجود ندارد. بعضي نيروها معتقدند كه بهتر است كه بازار داخلي از گاز اشباع شود و از آن براي افزايش تولدي و صدور نفت استفاده شود. ولي گروههاي ديگر، صادرات گاز را منبع درآمدهاي جديد و وسيله برقراري روابط مشاركت با كشورهاي ديگر و ازجمله با اروپا مي دانند.
همچنين معلوم شد كه تهران درصدد است تهديدات اخير خود را اجرا كرده و در همكاري انرژتيك با تركمنستان به خاطر قطع صادرات گاز در ماههاي دسامبر-ژانويه تجديد نظر مي كند.
عبادالله قنبري سخنگوي رسمي شركت ملي گاز ايران اعلام كرد كه «تركمنستان نشان داده است كه نمي توان به اين كشور اعتماد كرد. ايران در روابط بازرگاني خود با تركمنستان، حد اقل در بخش انرژتيك بازنگري خواهد كرد».
به عقيده مارك ماكارتور مدير اداره تهيه تصميمات راهبردي شركت «2 ك آوديت»، بيانيه اخير ايران بر امتيازات خط لوله اروپايي ميافزايد ولي خطرات اقتصادي مربوط به پروژه «نابوكو» در نتيجه اين اظهارات تا اندازه چندان زيادي كاهش نيافته است. اين كارشناس يادآوري ميكند: «اين پروژه ناظر بر ايجاد مسير انتقال گاز آسياي مركزي به اروپا بود كه تحويلات گاز ايراني فقط به عنوان عامل مكمل اين پروژه تلقي ميشد. ولي اتحاديه اروپا فعلاً با كشورهاي آسياي مركزي توافقات پايدار ندارد. در اين شرايط ايران واقعا مي تواند اين پروژه اروپايي را نجات دهد ولي تشنجات سياسي سالهاي اخير پيرامون تهران براي اروپا تحويلات امن را تضمين نمي كند». به علت كمبود گاز در داخل ايران بعيد است كه قيمت صادراتي آن از گاز روي پايينتر باشد. اروپا با اتكا بر ايران ميتواند به گاز ايراني وابسته شود كه با توجه به تشنجات پيرامون تهران، اين وابستگي از وابستگي انرژتيك به روسيه خطرناكتر خواهد بود. لذا جاي بحث دارد كه اتحاديه اروپا، ايران را به عنوان تأمين كننده اساسي گاز براي پروژه نابوكو انتخاب كند».
