تيرهترين پيشبينيهاي طرفداران عضويت هر چه سريعتر روسيه در سازمان تجارت جهاني جامه عمل ميپوشند. ممكن است اوكراين مانع جديدي بر سر اين راه شود چرا كه اين كشور از روسيه سبقت گرفته و مي تواند يك ماه بعد عضو سازمان شود. با توجه به اينكه روسيه در اين صورت با يك مذاكره كننده سرسخت سر و كار خواهد داشت، الحاق روسيه به سازمان تجارت جهاني به تعويق خواهد افتاد.
ويكتور يوشنكو رئيس جمهور اوكراين در جريان ديدار از اسراييل در ملاقات با اتحاديه شهروندان سابق اوكراين از پايان مذاكرات درباره عضويت اين كشور در سازمان تجارت جهاني خبر داد. به گفته وي، همه موانع رسمي رفع شده و پروتكل نهايي با قرقيزستان كه آخرين مسأله در اين زمينه بود، به امضا رسيده است. يوشنكو بر همين اساس اظهار اطمينان كرد كه در جلسه بعدي شوراي سازمان تجارت جهاني كه قرار است 20-15 دسامبر برگزار شود، اوكراين رسماً عضو سازمان خواهد شد.
از نظر قانونگذاري، هيچ مشكلي براي اوكراين وجود ندارد. دو هفته بعد گروه كاري سازمان تجارت جهاني مي تواند گزارش نهايي را منتشر كند و در ماه دسامبر مبتكر برگزاري جلسه ويژه شوراي كل سازمان براي پذيرش اوكراين شود. خوشبينان در دولت اوكراين خاطرنشان ميكنند كه پارلمان اين كشور همه قوانين لازم را تصويب كرده است. 34 سند با روي كار آمدن ويكتور يوشنكو در سال 2005 وضع شدند و 11 قانون باقي مانده در بهار سال جاري قبل از بحران سياسي تصويب شدند. تنها نكته مهم تشريفاتي باقي مانده، تصميم نهايي پارلمان درباره تمايل به عضويت در سازمان تجارت جهاني است.
نمايندگان فراكسيونهاي «نارنجي» و طرفداران ويكتور يانوكويچ حاضرند به اين تصميم رأي دهند ولي كسي نمي تواند با يقين بگويد پارلمان جديد چه زماني كار خود را شروع خواهد كرد. جلسه اول براي روز 26 نوامبر برنامهريزي شده است ولي نمايندگان طي چند هفته اول مشغول تشكيل ساختارهاي حكومتي و تصويب آئيننامه جديد كار خود خواهند بود. البته، ممكن است مسأله سازمان تجارت جهاني به صورت فوري، قبل از بررسي همه مسايل سازمان به رأي گذاشته شود.
تحليلگران اوكرايني و روس ضمن تفسير احتمال عضويت قريب الوقوع اوكراين در سازمان تجارت جهاني، نقطه نظرات متفاوتي بيان ميكنند ولي همه آنها قبول دارند كه كييف از وسيله نيرومند اعمال فشار بر مسكو برخوردار شده است كه البته مي تواند از آن استفاده بكند يا نكند. اين امر در شرايط عوض شدن دولت اوكراين و روي كار آمدن يوليا تيموشنكو اهميت دارد كه استعداد او در زمينه استخراج سود هرچه زودتر از همه شرايط بر كسي پوشيده نيست.
ولي هنوز نمي توان با يقين گفت كه روسيه يك ماه بعد با مشكلات جديد در زمينه پيوستن به سازمان تجارت جهاني روبرو خواهد شد. به گفته سرگئي كولكينسكي طراح راهبرد توسعه بانك «آلفا كاپيتال – اوكراين»، اظهارات يوشنكو بيشتر حالت سياسي دارد چرا كه اوكراين تا پايان سال جاري عضو سازمان نخواهد شد. اين كارشناس احتمال مي دهد كه اوكراين در شش ماهه دوم سال 2008 به عضويت سازمان تجارت جهاني بپيوندد ولي هيچ وقت براي روسيه موانع نخواهد تراشيد.
ولاديمير ساپريكين رئيس برنامههاي انرژتيك مركز اوكرايني مطالعات اقتصادي و سياسي (مركز رازومكوف) خاطرنشان كرد كه «عضويت روسيه در سازمان به خود روسيه بستگي دارد. فكر ميكنم كه اوكراين در چارچوب مناسبات بينالملل عمل كرده و تعهدات اعضاي سازمان تجارت جهاني را اجرا خواهد كرد».اين كارشناس خاطرنشان ميكند كه در زمان خود توافقات شفاهي بين طرفين درباره عضويت موازي در سازمان تجارت جهاني وجود داشتنند ولي اين توافقات اجرا نمي شوند. طبق اطلاعات غيررسمي، رفتار قرقيزستان در جهت ممانعت از عضويت اوكراين در سازمان توسط روسيه تشويق شده بود كه اين امر نيز بر روابط اوكرايني-روسي اثر خواهد گذاشت. ساپريكين گفت: «بيشكك با تشويق مسكو خواستهاي نامناسبي مطرح ميكرد». «وضعيت مبهم قيمتهاي گاز كه ارقام گوناگوني عنوان ميشوند، و فاجعه اخير در درياي آزوف كه معلوم نيست روسيه چطور مي خواهد خسارات چند ميليوني وارده را جبران كند،» مي تواند در مذاكرات درباره سازمان تجارت جهاني مطرح شود.
مارك ماكارتور مدير اداره تهيه تصميمات راهبردي شركت مالي «دو-كا آوديت» خاطرنشان كرد كه اوكراين و روسيه براي عضويت در سازمان تجارت جهاني زودتر از كشور همسايه اهميت زيادي قايل بودند. اين تحليلگر ميگويد: «اوكراين بعد از پيوستن به عضويت سازمان مي تواند عضو گروه كاري شود كه درباره عضويت روسيه در سازمان تصميم بگيرد. اوكراين وسيله خوبي براي اعمال فشار بر روسيه به دست خواهد آورد و به احتمال قوي، از اين وسيله به طور آشكار استفاده نخواهد كرد. به عبارت ديگر، اوكراين بر خلاف اتحاديه اروپا خواستهاي خود را به روسيه ارائه نخواهد داد. ممكن است شيوه عمل ديگري به كار گرفته شود: طرفين در جريان مذاكرات مختلف هميشه اين نكته را مد نظر خواهند داشت كه اوكراين در صورت عدم سازش روسيه وسيلهاي براي انتقام دارد».
به گفته ماكارتور، اوكراين از اين امتياز جديد خود در حل و فصل مسايل مبرم گازي استفاده خواهد كرد. ولي منافع اقتصادي آن به اينجا ختم نميشود. ممكن است اوكراين بخواهد شرايط صادرات محصولات كشاورزي خود به فدراسيون روسيه را اصلاح كند. كييف همچنين از محدوديات در زمينه صدور فرآوردههاي فلزي اوكراين به روسيه ناراضي است.
بنا براين، عضويت در سازمان تجارت جهاني قبل از روسيه، به نفع اوكراين است. كييف احتمالاً سعي خواهد كرد از اين وضع همه امتيازات لازم را بگيرد و نيز كاري خواهد كرد كه اين وضع طي مدت زيادي تغيير نكند. به گفته كارشناسان روس، عضويت سريعتر اوكراين در سازمان تجارت جهاني براي روسيه عامل منفي خواهد شد.
نیزاویسیمایا گازیتا
