روبرت لگوولد استاد علوم سياسي دانشگاه كلمبيا، كارشناس معروف تاريخ و سياست خارجي روسيه، در اين مصاحبه وضعيت كنوني و چشمانداز روابط ميان مسكو و واشنگتن را مورد تجزيه و تحليل قرار داده است.
سئوال: آيا شما كه مسايل سياست خارجي دوران جنگ سرد را مطالعه كرديد، شريك اين نقطه نظر هستيد كه روابط بين مسكو و واشنگتن بيش از پيش به آن مرحله شباهت پيدا ميكند؟ دورنماي توسعه اين روابط را چگونه ميبينيد؟
جواب: ضمن ارزيابي روابط روسي-آمريكايي بايد از ديدگاههاي اغراقآميز اجتناب كرد. دو گزينه ميبينم و گزينه اول بدان معناست كه با وجود اختلاف منافع، زمينههايي براي همكاري و بهبود بخشيدن روابط خود پيدا كنيم. گزينه دوم اين است كه تشنجات و اختلافات جاري باز هم بيشتر شدت خواهد يافت. لذا سئوال پر اهميت واقعي اين است كه كدام برخورد برنده خواهد شد. به نظر من، تحولات در زمينه مسايل كليدي ايران، كوزوو و استقرار عناصر پدافند ضد موشكي صحنه عمليات جنگي ايالات متحده در لهستان و چك در اين زمينه تعيين كننده خواهد بود. واكنش غرب به تحولات در داخل روسيه هم اهميت معيني خواهد داشت.
منظورم اين نيست كه غرب با خودباوري روسيه و اثبات آن به عنوان كشور جديد و داراي اعتماد به نفس سازش نمي كند. نگرانيهاي روسها از اينكه ايالات متحده قصد دارد به روسيه لطمه بزند، روسيه را تجزيه كند يا نظام سياسي آن را متزلزل كند. اين حرفها به مسايل روانشناختي و عاطفي مربوط ميشود. در حقيقت امر، مسايل مهمي كه عنوان كردم، جهت حركت بعدي ما را تعيين خواهند كرد.
سئوال: آيا راه حل اين مسايل، احتمالاً بر اساس سازش را مشاهده ميكنيد؟
جواب: فكر ميكنم كه امكان پيشرفت در دو زمينه وجود دارد. واشنگتن و مسكو سعي ميكنند در زمينه پدافند ضد موشكي با هم تعامل داشته باشند. آنها تلاش ميكنند كشف كنند كه آيا ما مي توانيم بدون اينكه مواضع همديگر را ناديده بگيريم، راه حلي پيدا كنيم. درست است كه رسيدن به سازش كار سادهاي نيست. با اين حال، ما از طريق مذاكرات، تعامل و تبادل اطلاعات ويژه درباره خطر ايران از وخامت بيشتري مناسبات دوجانبه اجتناب ميكنيم.
در زمينه مسأله ايران، سئوال اساسي اين نيست كه ما هدف مشترك نداشته باشيم. فكر مي كنم كه اين هدف وجود دارد و آن اين است كه روسيه و ايالات متحده ظهور ايران هستهاي را نميخواهند. ولي در دو زمينه حسن تفاهم مشاهده نميشود. اولاً، ما در مورد چارچوبهاي زماني به توافق نرسيده و نميدانيم تا زمان بروز خطر چه فرصتي داريم. ثانياً، برخورد ما با تاكتيك اقدامات نسبت به ايران يكسان نيست. به ويژه در زمينه تلفيق «چوب» و «هويج». ايالات متحده به استفاده از چوب تمايل بيشتري دارد يا اينكه زودتر از روسها حاضر است از اين وسيله بهره بگيرد.
سئوال واقعي اين است كه آيا مسكو و واشنگتن مي توانند به شريك بودن در اهداف مشترك بسنده كنند. مابايد روشي پيدا كنيم كه از تبديل اختلافات تاكتيكي فعلي به تشديد وخامت روابط جلوگيري كنيم. اين كار ساده نيست ولي فكر ميكنم كه بخش اجرايي دولت بوش و از جمله کندوليزا رايس وزير امور خارجه و روبرت گيتس وزير دفاع، تمايل به فعاليت در اين جهت را از خود نشان مي دهند. احساس مي كنم كه طرف روس نيز همين تمايل را از خود نشان مي دهد.
سئوال: آيا اختلاف نظر ما بر سر كوزوو عميق است؟
جواب: پيچيدگي اوضاع عبارت از آن است كه نيروهاي گوناگوني در اين روند شركت ميكنند كه ايالات متحده و روسيه نمي توانند به طور كامل آنها را تحت تأثير قرار دهند. اين مسأله براي اتحاديه اروپا و آلمان اهميت دارد. جمعيت آلبانيتبار كوزوو نقش مستقل خود را بازي كرده و هميشه بر اعطاي استقلال پافشاري كرده است. نظر صربها با ديدگاه مسكو فرق ميكند. در اين شرايط مشكل بتوان راهي براي سازش پيدا كرد. اگر بعد از 10 دسامبر استقلال كوزوو اعلام شود و ايالات متحده و اروپاي غربي استقلال كوزوو را به رسميت بشناسند ولي مسكو از اين كار امتناع كند، اوضاع وخيمتر خواهد شد. در اين صورت ما شاهد تيرگي بيشتر روابط خواهيم شد.
سئوال: آيا انتخابات قريب الوقوع در روسيه و ايالات متحده مي تواند بر روابط ما اثر بگذارد؟
جواب: اين رويدادهاي مهم قطعاً اثري خواهند گذاشت. بايد گفت كه رسانه هاي گروهي آمريكا بر روند انتخاباتي در روسيه نظارت دقيقي ميكنند. حتي مسايل كوچكي چون محدود كردن فعاليت ناظران سازمان امنيت و همکاري اروپا در مركز توجه عمومي قرار گرفته و به پروندههاي ليتويننكو، پوليتكوفسكايا و غيره اضافه ميشوند.
انتخابات، توجه سياستمداران را از مسايل سياست خارجي منحرف ميكند چرا كه سياستمداران براي مسايل خارجي اولويت قايل نيستند. خطر فصل انتخاباتي همين است كه سياست خارجي ناديده گرفته ميشود.
در مورد اوضاع بعد از انتخابات بايد گفت كه اصل كار اين است كه رياست جديد روسيه چه زماني به كارهاي عملي خواهد پرداخت. اطمينان ندارم كه امور خارجي در مركز توجه آنها قرار بگيرد. در ايالات متحده انحراف توجه از امور خارجي، امر مسلمي است.
سئوال: اگر يك سياستمدار دمكرات به رياست جمهوري ايالات متحده انتخاب شود، آيا مسكو و واشنگتن مي توانند بعد از پايان مرحله انتخاباتي سريعهاً گفتگوي خود را از سر گيرند؟
سئوال: اگر نماينده حزب دمكرات رئيس جمهور ايالات متحده شود، ممكن است روابط روسي-آمريكايي براي او ارجحيت نداشته باشد. ولي در مجموع تغييرات در راهكارهاي عمومي واشنگتن بر اين روابط اثر خواهد گذاشت. دولت دمكراتها به همكاري چند جانبه در صحنه جهاني توجه بيشتري خواهد كرد. خط مشي دولت در زمينه جنگ عراق تغيير كرده و همكاري با قدرتهاي ديگر در زمينههايي چون سلاحهاي هستهاي كره شمالي بيشتر خواهد شد. همين امر كه ايالات متحده به مشاركت با كشورهاي ديگر در امور خارجي توجه بيشتري خواهد كرد، مي تواند به توسعه روابط روسي-آمريكايي كمك كند.
نیزاویسیمایا گازیتا
