روسيه مبتكر روند همگرايي در آسياي مركزي ميشود تا از اين طريق در اقتصاد و سياست جهاني نفوذ بيشتري داشته باشد. ولي به اين منظور ابتدا بايد بسياري از اختلافات منطقهاي را رفع كرد.
به عقيده ولاديمير پوتين، همگرايي اقتصادي در فضاي شوروي سابق ضروري بوده و به نفع نه تنها جامعه مشترک المنافع بلكه اروپا و تمام جهان است.
در اين منطقه 55% ذخاير جهاني گاز طبيعي و 23% ذخاير جهاني نفت متمركز شده است. اين منابع به كشورهاي عضو سازمان همکاري شانگهاي (قزاقستان، قرقيزستان، روسيه، تاجيكستان، ازبکستان و چين) تعلق دارند. تنها قزاقستان روز 1.2 ميليون بشكه نفت توليد ميكند. تا سال 2015 حجم روزانه توليد تا 3 ميليون بشكه در روز افزايش خواهديافت كه به توليد نفت ايران نزديك است. در سال گذشته قزاقستان 52.3 ميليون تن نفت صادر كرد.
تركمنستان صاحب 2.86 تريليون ميليارد متر مکعب گاز طبيعي است كه اين ذخاير اثبات شده است. در اين كشور سالي 60 ميليارد متر مکعب گاز توليد و 50 ميليارد متر مکعب صادر ميشود. تشريك مساعي در بخش انرژتيك به اعضاي سازمان همکاري شانگهاي نفوذ اقتصادي فراواني خواهد بخشيد كه ميتواند با نفوذ اوپك قابل مقايسه باشد. به همين دليل ولاديمير پوتين در بهار سال 2007 پيشنهاد كرد در چارچوب سازمان همکاري شانگهاي «كلوپ انرژتيك» تشكيل شود. هدف آن، طراحي ساختار واحد اقتصادي و حمل و نقل براي تأمين امنيت كشورهاي عضو است.
اواخر ما ژوئن سال جاري در تاجيكستان همايش بين المللي «طرحهاي همكاري و همگرايي آسياي مركزي: مقايسه تطبيقي، امكانات و دورنماها» برگزار شد. در جريان اين همايش اشاره شد كه كشورهاي آسياي مركزي نمي خواهند فقط به «منطقه استخراج منابع طبيعي» توسط كشورهاي توسعه يافته تبديل شوند بلكه مايلاند توسعه اقتصادي مستقل خود را تأمين كنند. اين كشورها همچنين براي مسايل حق حاكميت و استقلال خود اهميت فراواني قايلاند كه دفاع مشترك بر اساس منافع اقتصادي و روابط اجتماعي و فرهنگي مي تواند به بهترين وجه اين مسأله را حل كند.
لئونيد واردومسكي رئيس مركز كشورهاي مشترك المنافع و بالتيك انستيتوي مطالعات اقتصادي و سياسي بين المللي براي سازمان همکاري شانگهاي آينده درخشاني قايل است: «اين سازمان مي تواند به گروه نيرومندي با توان عظيم نظامي تبديل شود. تا اواسط سده جاري توليد ناخالص ملي آن ميتواند به 50% اقتصاد جهاني برسد، به شرطي كه چين اقتصاد كشورهاي كمتر توسعه يافته را «نبلعد».
در اين منطقه سازمان ديگري وجود دارد كه مشغول برقراري روابط محكم اقتصادي بين كشورهاي منطقه است. اين سازمان، جامعه اقتصادي اوراسيايي است كه روسيه، قزاقستان، بلاروس، تاجيكستان، قرقيزستان و ازبکستان عضو آن هستند. در حال حاضر كشورهاي عضو اين سازمان در مراحل مختلف توسعه اقتصادي قرار دارند. براي احياي توان اقتصادي آنها، اعلام رژيم تجارت آزاد و همكاري نزديكتر با كشورهاي توسعه يافته لازم است. در حال حاضر رژيم تجارت آزاد در روسيه، بلاروس، قزاقستان، تاجيكستان و قرقيزستان اجرا ميشود. همچنين اتحاديه گمركي روسيه، بلاروس و قزاقستان تشكيل ميشود كه به تنظيم سياست تعرفهاي واحد اين كشورها خواهد پرداخت. كارشناسان مباني حقوقي اين اتحاديه را هماهنگ ميكنند كه دسترسي برابر كشورهاي عضو به منابع انرژتيك و شرايط برابر رقابتي، اساس آن را ميسر خواهد كرد. فعلاً قيمتهاي مواد انرژيزا در روسيه، قزاقستان و بلاروس با هم تفاوت زيادي دارد.
به گفته گريگوري راپوتا دبير كل جامعه اقتصادي اورآسيايي، قرار است اتحاديه گمركي از سال 2008 وارد عمل شود كه تشكيل فضاي واحد اقتصادي و ايجاد ارز واحد، مرحله بعدي توسعه خواهد بود. لئونيد واردومسكي ميگويد: «با وجود اينكه جامعه اقتصادي اورآسيايي، فعالترين سازمان در فضاي شوروي سابق است، اين سازمان به خاطر اختلاف منافع كشورهاي عضو، با مشكلات جدي روبرو ميشود. براي مثال، براي تاجيكستان مهم است كه براي شهروندان خود اشتغال پيدا كند، قزاقستان براي مسأله صدور مواد انرژتيك به بازارهاي خارجي اولويت قايل است، تاشكند مايل است از تقويت بيش از حد قزاقستان در آسياي مركزي جلوگيري كند زيرا ازبکستان در طول تاريخ كشور اصلي منطقه بوده است».
روزنامه گودوک
