موضوعات اساسي مورد اختلاف زمان اخير بين ايالات متحده و روسيه شامل برنامههاي استقرار قسمتهاي سيستم پدافند ضد موشكي آمريكايي در نزديكي مرزهاي ما در اروپا شرقي و آينده كوزوو هستند. جالب توجه است كه هيچ يك از اين مسايل براي ايالات متحده اهميت حياتي ندارد ولي براي روسيه اهميت دارد. اين مسايل، نشاندهنده تشنجات در روابط آمريكايي-روسي در مرحلهاي شده است كه واشنگتن اصولاً به همكاري نزديكتر با مسكو براي حل و فصل يك سري مناقشات علاقهمند است. براي ايالات متحده و تمام جامعه جهاني حل اين مناقشات به مراتب مهمتر از مسايل ياد شده است. منظورم وضعيت عراق، افغانستان، پاكستان، ايران و روابط بين فلسطينيها و اسراييل است.
چهار سال بعد از آغاز عمليات نظامي آمريكايي كه عراق را به ورطه هرج و مرج و جنگ داخلي انداخت و در آستانه تجزيه سرزمين قرار دارد، جرج بوش «راهبرد جديد» خود را اعلام كرده و اظهار داشت كه اصلاح ريشهاي اوضاع عراق در ماه سپتامبر حاصل خواهد شد. راهبرد جديد به ارسال نيروهاي مكمل آمريكايي به عراق براي تشديد عمليات عليه نيروهاي اشغالگر در بغداد و در شهرستانها ختم شد. دو ماه قبل از اواسط ماه سپتامبر معلوم ميشود كه تأكيد بر توسعه كاربرد نيروهاي مسلح در عراق نتيجهاي نخواهد داد. تلفات آمريكاييها رشد كرده ولي ثبات در عراق برقرار نشده است.
در اين شرايط جلال طالباني رئيس جمهور عراق از ايالات متحده دعوت كرد ايران و سوريه را به روند حل و فصل اوضاع جلب كند. چند ماه پيش همين پيشنهاد در گزارش كميسيون بيكر-هاميلتون مطرح شده بود. تأكيد بر جلب اين دو كشور به روند حل اوضاع با توجه به نفوذ جدي آنها در سازمانهاي شيعه و سني عراق و نيز اعلام زمان خروج نيروهاي آمريكايي از عراق(پيشنهاد ديگر كميسيون كنگره) ميتوانست راهي براي خروج از بنبست عراق نشان دهد. ايران و سوريه به برقراري تماسها با ايالات متحده علاقه از خود نشان ميدهند. امتناع واشنگتن از اعلام تاريخ خروج نيروها تا كنون باعث تضعيف دولت نوري المالكي، شريك اصلي آمريكا در عراق شده است. روسيه با توجه به روابط تنگاتنگ با سوريه و ايران مي توانست براي رفع شرايط بحراني جاري در عراق مفيد باشد.
عمليات ضد تروريستي ناتو در افغانستان نيز پيش نميرود. طالبان مانند سابق در قسمت جنوبي كشور احساس راحتي كامل ميكند. چندي پيش حامد كرزاي رئيس جمهور افغانستان، نظاميان امريكا و ناتو را به فقدان هماهنگي و «گلولهبارانهاي بيمعين تروريستها از فاصله 37 كيلومتري كه در نتيجه آن مردم بيگناه كشته ميشوند»، متهم كرد. در افغانستان بيش از 50 هزار نفر نظامي ناتو فعاليت ميكنند ولي هدف شكست دادن طالبان و القاعده، دستگيري يا بازداشت سران تروريستها به اندازه زمان آغاز عمليات دور و دستنيافتني است. اوضاع افغانستان رو به وخامت گذاشته است زيرا نه تنها طالبان بلكه نيروهايي كه قبلاً طرفدار كرزاي بودند، مخالفت خود را با دولت مركزي توسعه مي دهند.
روسيه با توجه به تجربه فراموش نشده حضور نيروهاي شوروي در افغانستان، احتمالاً به ارسال نيروهاي خود به اين كشور تن نخواهد داد. ولي مگر مي توان نقش روسيه را دست كم گرفت كه به جرج بوش رئيس جمهور آمريكا در زمينه آغاز عمليات ضد تروريستي در افغانستان كمك كرده بود؟ مگر نيروهاي آمريكا و ناتو و نه افغانيهاي شمالي كه به مسكو، دوشنبه و تاشكند ارتباط نزديك داشتند، طالبان را از كابل بيرون انداختند؟ مگر نمي توان در مبارزه فعلي با تروريستها از تجربه افغاني مسكو استفاده كرد؟
و حالا درباره پاكستان صحبت كنيم. به نظر ميآيد كه واشنگتن در گرماگرم استقرار واحدهاي نظامي و عناصر سيستم پدافند ضد موشكي در سرزمين اعضاي جديد ناتو، ميتواند از توسعه اوضاع پاكستان عقب بماند. در پاكستان سه نيرو با هم مبارزه ميكنند يعني گروه حاكم نظامي به رياست پرويز مشرف، جنبش مدني تحت رياست بينظير بوتو نخست وزير سابق و اسلامگرايان راديكال. اين مبارزه به بيثباتي فزاينده اوضاع منجر ميشود. نبايد فراموش كرد كه پاكستان از سلاحهاي هستهاي برخوردار است كه ممكن است به دست اسلامگرايان افراطي بيافتد. در مقايسه با اين دورنما حتي امكان دستيابي ايران به سلاحهاي هستهاي «در حالت نطفه» بعد از گذشت تعداد نامشخص سالها، رنگ ميبازد. در هفتهاي اخير ايران علامتهاي دال بر علاقه به همكاري داده و ايالات متحده كه ابتدا ايران را با توسل به زور تهديد ميكرد، اكنون به پذيرش مواضع روسيه متمايل ميشود كه بر حل و فصل مسأله به صورت سياسي تأكيد ميكند. شايد زمان آن رسيده باشد كه ايالات متحده با روسيه، هند و چين به رايزنيهايي درباره توسعه بالقوه اوضاع پاكستان بپردازد؟
در رابطه با وضعيت كنوني مناسبات اسراييلي-فلسطيني، به نظر ميرسد كه ايالات متحده به انديشه انحصاري كردن روند صلح بر ميگردد در حالي كه براي گروه چهارگانه خاور ميانه نقش «همراه» تكنوازي آمريكايي در نظر گرفته شده است. بعيد است كه اين شيوه عمل نتيجه مطلوبي بدهد.
يك سري مسايل مبرم و حياتي نيازمند حل و فصل هستند. مسايلي كه حتي اگر تصنعي نباشند، از اهميت ثانوي برخوردارند، نبايد توجه عمومي را منحرف كنند.
اخبار مسکو
