طبق اطلاعات موثق از منابع كرملين، ولاديمير پوتين از انتخاب سرگئي ايوانوف به مقام رئيس جمهور روسيه حمايت خواهد كرد در حالي كه دميتري مدودف نخست وزير روسيه خواهد شد. آينده ولاديمير پوتين نيز روشنتر ميشود: او به رياست شوراي امنيت روسيه منصوب خواهد شد. روي مدودف، نويسنده و تاريخداني كه از مدتها پيش مشغول مطالعه حرفهاي مكانيزمهاي قدرت دولتي در روسيه بوده است، اين مطالب را در مصاحبه با «ترود» بيان كرد.
سئوال: چند روز پيش دميتري مدودف معاون اول نخست وزير مطلب جالبي بر زبان آورد. وي گفت: «رئيس جمهور گفته بود كه در زمان خود نظر خود را مشخص خواهد كرد. پاييز، زمان اوجگيري نبردهاي سياسي و دور انتخاباتي جديد است. لذا همه رويدادهاي اساسي با پاييز مصادف خواهند شد». ولي تودههاي وسيع مردم كه تحت تأثير «نبرد در گواتمالا» بودند، به اين اظهارات واكنش چنداني از خود نشان ندادند.
پاسخ: آنها اشتباه كردند. اولاً، معلوم است كه مدودف مي داند چه كسي معرفي خواهد شد. ثانياً، او مي داند كه او را معرفي نخواهند كرد. رئيس جمهور، سرگئي ايوانوف را معرفي خواهد كرد كه او را بالاخره به مقام رئيس جمهور انتخاب خواهند كرد در حالي كه مقام نخست وزير به دميتري مدودف پيشنهاد خواهد شد. خود پوتين ميتواند به رياست شوراي امنيت برسد.
سئوال: اين يقين چه علتي دارد؟ بالاخره فقط يك نفر مي داند چه كسي رئيس جمهور خواهد شد. البته، گاهي به نظر ميآيد كه او هم جواب نهايي اين سئوال مهم را ندارد.
پاسخ: اين شخص قطعاً جواب همه سئوالهايي را كه شما مطرح ميكنيد، مي داند. پوتين بارها گفته است كه ما نه جانشين بلكه چند نامزد خواهيم داشت. او گفته بود كه اين افراد هم اكنون هر كدام مشغول كارهاي خود هستند. عدهاي هر ثانيه ظهور ايوانوف و مدودف در برنامههاي تلويزيوني را ميشمارند و خيال ميكنند كه بدين وسيله بر روند مبارزه انتخاباتي نظارت ميكنند. ولي اين انعكاس عادي فعاليت اعضاي كابينه وزيران است. اگر دقت بيشتري بكنيم، متوجه خواهيم شد كه سرگئي ايوانوف در واقع كار رئيس جمهور را تكرار ميكند. او به عنوان سرپرست نهادهاي نظامي و انتظامي، قسمت دولت را اداره مي كند كه در اختيار رئيس جمهور قراردارد. پوتين در جريان ملاقات با بوش مطلب كوتاه ديپلماتيكي بر زبان آورد ولي ايوانوف فرداي آن روز به توضيح مفصل اين بيانيه و تشريح مبسوط واكنش روسيه پرداخت. در زمان اخير بارها اين كار را كردهاند.
و اما مدودف به عنوان «المثناي» نخست وزير، بخش اجتماعي دولت را كنترل ميكند. او در مسايل سياست خارجي دخالت نمي كند و مسايل خارجي را تفسير نمي كند.
بنابراين، شكي ندارم كه سرگئي ايوانوف به مقام رياست جمهوري معرفي و انتخاب خواهد شد و اينكه مدودف (شايد حتي قبل از انتخابات) به سمت نخست وزير منصوب خواهد گرديد. فكر ميكنم كه نامزد رياست جمهوري از طرف حزب «روسيه واحد» معرفي خواهد شد. تصادفي نيست كه در رديف سه نفر اول فهرست انتخاباتي اين حزب يك جاي خالي باقيمانده است كه احتمالاً به ايوانوف خواهد رسيد. مدودف مي تواند عضو حزب «روسيه عدالتطلب» شود. اين حزب كه به سوسياليسم متمايل است و حل و فصل مسايل سياست اجتماعي را در صدر برنامههاي خود قرار مي دهد كه اين حوزه فعاليت اساسي مدودف است.
سئوال: شما يك مدل ايدهآل منطقي را تشريح كرديد ولي رئيس جمهور ما اكثراً تصميمات ناگهاني ميگيرد.
پاسخ: فكر نميكنم كه او براي اتخاذ تصميمات ناگهاني فرصت داشته باشد. درست است كه پوتين از ذهنيت شطرنجباز برخوردار است و حركات خود را از قبل حساب ميكند ولي بازي از مرحله متوسط هم گذشته است.
سئوال: در اين صورت ببينيم خود پوتين كجا خواهد رفت. بالاخره بازي او هنوز تمام نشده است؟
پاسخ: بازي او تمام نشده است ولي خود پوتين آزادي كامل انتخاب ندارد. فكر ميكنم كه ما در آينده نزديك با حكومت سه نفري كشور روبرو خواهيم شد. همه اعضاي اين گروه جد و جهد زيادي خواهند كرد زيرا روسيه كشور بزرگي است و كارهاي مختلف در آن زياد است. در واقع، آنها هم اكنون به صورت سه جانبه حكومت ميكنند. پوتين طي سالهاي اخير از تجربه عظيم اداره امور كشور پيچيده ما برخوردار شده است. او رويدادهاي دراماتيك را پشت سر گذاشته و گاهي اشتباه ميكرد ولي مردم در مجموع به او احترام زيادي ميگذارند. معلوم است كه اين تجربه نمي تواند به هدر برود.
فكر مي كنم كه پوتين دبير شوراي امنيت خواهدشد كه از اين طريق ميتواند به عنوان تنظيم كننده امور حكومتي فعاليت كند. نقش شوراي امنيت به رئيس آن وابسته است. درزمان رياست ژنرال لبد، اين نهاد گاهي از خود يلتسين مهمتر بود ولي رياست ايوان ريبكين فراموش شده است.
سئوال: آيا اين بدان معناست كه پوتين اطاقي در كرملين به دست آورده و دستگاه اداري نيرومندي دور خود جمع كرده و همه اهرمهاي اداره امور كشور را در دست خود متمركز خواهد كرد؟
پاسخ: نخير. خودتان ببينيد: او از انبوه اختيارات فرمال رياست جمهوري مانند شركت در مراسم تشريفاتي و غيره رها خواهد شد. معلوم است كه آنها با هم همه تصميمات سرنوشت ساز را خواهند گرفت. دنگ شياوپينگ بعد از استعفا از مقام اول كشور، ابتدا رئيس شوراي نظامي و سپس رئيس باشگاه گولف پكن بود ولي هيچ تصميم مهمي بدون اطلاع او اتخاذ نميشد.
سئوال: براي «سياه لشگر» كارمندان سطح مركزي و محلي نه رئيس جمهور آينده بلكه مقامات جديد دفتر رياست جمهوري و دولت اهميت بيشتري دارند.
پاسخ: طبق اطلاعاتي كه ما داريم، گروه تنگ كرملين مشغول طراحي تركيب جديد دفتر جديد رياست جمهوري و كابينه جديد وزيران است. معلوم است كه همكاران نزديك پوتين بايد مقامهاي خود را ترك كنند. آنها در سياست روسي جاي كليدي ندارند و كمتر ديده ميشوند ولي آنها هر روز با رئيس جمهور در تماس هستند و از حجم خاص اطلاعات برخوردارند كه اين امر مانع از همكاري آنها با شخص جديد خواهد شد. ولي در مورد افراد ديگر شيوه جايگزيني تدريجي كادرها انتخاب شده است كه در زمان خود به هنگام انتقال قدرت از يلتسين به پوتين امتحان شده بود.
جالب توجه است كه بسياري از مقامات بالاي كرملين و دولت بر خلاف حرف شعاري خودشان، تلاش نمي كنند در آينده نيز «براي روسيه كار كنند». از يك گفتگو با خبر شدم كه در آن يك مقام كرملين صادقانه گفت: «پوتين دوست ندارد كه كسي چيزي بدزدد. بنابراين فقط مي توان كليپس يا كاغذ فاكس بدزدم. پسر و دخترم در اروپا تحصيل ميكنند. همسرم عمدتاً در اسپانيا زندگي ميكند كه آنجا خانهاي داريم كه به اسم يكي از قوم و خويشان دور ثبت شده است. براي پيري راحت پول معيني جمع كردهام ولي اين پول هنوز بايد مشروع شود. پوتين طي اين سالها خودش صادقانه زحمت ميكشيد و ديگران وادارميكرد كه همينطور كار كنند. عده زيادي ميخواهند بالاخره استراحت كنند. بهترين جا براي كارمندان، شركتهاي خصوصي يا نيمهدولتي هستند. براي آنهايي كه خيلي تنبل و خسته هستند، مقامات سفارتي در كشورهاي كم اهميت در نظر گرفته شدهاند. هم اكنون به وزارت امور خارجه توصيه كردهاند كه در انتظار جابجاييها از انتصاب سفراي جديد خودداري كند».
كابينه وزيران نيز تا حدودي بازسازي خواهد شد. تكنوكراتهايي كه در بازي بزرگ شركت نميكنند و در دسايس سياسي دخالت نميكنند، مي توانند مقام خود را حفظ كنند. از جمله مي توان به آلكساندر ژوكوف معاون نخست وزير، ويكتور خريستنكو، سرگئي لاوروف و سرگئي كريينكو اشاره كرد. سران سازمان فدرال امنيت، وزارت كشور، سازمان اطلاعات خارجي و سازمان اطلاعات مالي در مقام خود باقي خواهند ماند. معلوم است كه زورابوف وزير بهداشت و امور اجتماعي در كابينه باقي نخواهد ماند. همين امر در مورد آلكساندر سوكولف وزير فرهنگ و آندري فورسنكو (كه محافل دانشگاهي مخالف او هستند) صحت دارد. عجيب است ولي موقعيت سرگئي شويگو كه بيشتر از همه در مقام وزير كار كرده است، چندان پايدار نيست. در كرملين ميگويند كه از دست او خسته شدهاند. آناتولي سرديوكوف وزير فعلي دفاع، موقتا و فقط براي پاكسازي بخش لجستيكي ارتش و قطع ولخرجي منصوب شده بود. وي بعد از اجراي اين مأموريت مي تواند به سرويس مالياتي برگردد. يك ناظر مطلع به من گفت كه هدف اصلي سرديوكوف، با وفا كردن ژنرالهاست. در مجموع، تيمي تشكيل مي شود كه به ولاديمير پوتين اجازه خواهد داد به رئيس جمهور آينده كمك زيادي بكند.
سئوال: به عبارت ديگر، دولت جديد به كارهاي انقلابي دست نخواهد زد؟
پاسخ: نبايد از انقلابها حسرت خورد. ولي كارآيي بلوك اقتصادي دولت پوتين چندان بالا نبود. ثروتهايي كه معادن روسيه مي دهند و باعث رشد ذخاير مالي كشور ميشوند، نتيجه كار آنها نيست. گرمان گرف و آلكسي كودرين خود را به عنوان اقتصاددانان بزرگ نشان ندادهاند. كودرين، حسابدار خوبي است ولي وزير مصلح نيست. ما با وجود داشتن منابع و امكانات فراوان، برنامه مشخص توسعه اقتصادي را طراحي نكردهايم. به همين دليل شكي نيست كه بلوك اقتصادي دولت بازسازي خواهد شد.
در دفتر رياست جمهوري تغييرات اصولي در پيش است. پوتين افراد نزديك به خود (ايگور سچين، ويكتور ايوانوف و ديگران) را با خود به شوراي امنيت خواهد برد. در دفتر هنوز افراد زيادي از زمان يلتسين باقي ماندهاند كه بايد استعفا بدهند.
سئوال: مقامات كرملين به فعاليت در شهرداري مسكو هم علاقهمندند.
پاسخ: بدون شك، لوژكوف و پوتين با هم قرارداد غيررسمي بسته بودند كه محتواي آن مشخص است. لوژكوف كه بارها درباره نوسازي رياست مسكو صحبت ميكرد، بايد تصميمات دشواري بگيرد. ولي او هميشه شخصاً اين تصميمات را ميگرفت كه به همين دليل از تيم نيرومندي برخوردار است. روابط پوتين و لوژكوف، روابط دراماتيك دو شخص نيرومند است. زماني كه سوبچاك شهردار سن پترزبورگ بود، او از لوژكوف انتقاد شديدي ميكرد. لوژكوف به نوبه خود از ولاديمير ياكوفلف رقيب سوبچاك حمايت كرده و به پيروزي او كمك كرده بود. معلوم است كه پوتين، همكاري نزديك سوبچاك به لوژكوف علاقه نداشت. در سال 1999 لوژكوف (همراه با پريماكوف) در اردوگاه مخالف ولاديمير پوتين فعاليت ميكرد. ولي اين دو سياستمدار دورانديش بر خصومت متقابل فايق آمدند كه اين امر به نفع كشور و شهر مسكو تمام شد.
سئوال: كدام خطرات در انتظار رئيس جمهور جديد روسيه است؟ در روزهاي اول كار در كرملين با چه مشكلاتي روبرو خواهد شد؟
پاسخ: مهمترين خطرات سالهاي آينده در زمينه سياست خارجي نهفته شده است. با وجود اينكه سياست خارجي پوتين در سالهاي اخير مؤثربود، مشكلات در اين زمينه فراوان است. اين امر با عوض شدن رهبران بعضي كشورها (ايالات متحده،فرانسه، بريتانيا، آلمان، لهستان و ايتاليا) ارتباط دارد كه پوتين با آنها روابط شخصي برقرار كرده بود.
با اين حال، رئيس جمهور جديد كشوري را تحويل خواهد گرفت كه با ارث يلتسين براي پوتين فرق زيادي مي كند. روسيه قويتر و رفتار آن معقولانهتر شده است. در غير اينصورت، مگر ما در اين مورد بحث ميكرديم كه آيا پوتين زمام امور را در دست خود حفظ خواهد كرد و چطور اين كار را خواهد كرد؟
تفسير كارشناسان ديگر
دميتري اورشكين، كارشناس علوم سياسي:
- ممكن است فرضيهاي كه ايوانوف رئيس جمهور و مدودف نخست وزير خواهند شد زماني تحقق يابد ولي اكنون عدهاي در جامعه كارشناسي از طرح اين فرضيه براي بررسي واكنش افكار عمومي استفاده ميكنند. هم زمان مي خواهند كه تأثير «نيروي جبر» بر سناريوي سياسي كاهش يابد. فكر ميكنم كه خود ولاديمير پوتين به اعلام اين اطلاعات قبل از انتخابات نمايندگان دوماي كشوري علاقهمند نيست. او هنوز بايد نتايج انتخابات پارلماني را ببيند. ولي عدهاي از اطرافيان رئيس جمهور در صدد اجراي «عمليات اطلاعاتي در محل» بر آمده و از طريق شخصيتهاي معتبر اين اطلاعات را به گردش عمومي انداختند. ممكن است اين وسيلهاي براي كاهش شانس يكي از نامزدها باشد. در زمان خود گفته بودند كه سوركوف مي تواند رئيس جمهور آينده شود ولي او با مهارت تمام اين ادعاها را رد كرد و گفت كه پدرش چچن است. معلوم است كه كسي كه اصل و نسب چچني دارد، نمي تواند رئيس جمهور روسيه شود. بعد از آن «مانور» سوركوف به راحتي به كار خود در كرملين ادامه داد. و حالا ايوانوف مجبور خواهد شد شايعات درباره رياست جمهوري آينده خود را تكذيب كند. ولي اگر سكوت كند، معلوم خواهد شد كه كاسهاي زير نيم كاسه وجود دارد.
آلكساندر كاناوالوف، رئيس انستيتوي ارزيابيهاي راهبردي:
- من نماينده اقليتي هستم كه فكر ميكنند كه ما هيچ نامزد رياست جمهوري را نداريم و اينكه ايوانوف و مدودف براي اين نقش مناسب نيستند و كسي آنها را جدي نميگيرد. اعلام نامزدها يك سال قبل از انتخابات با سنت سياسي روسي مغايرت دارد زيرا اين افراد ناگزير در جو سياسي «ميسوزند». كافي بود يلتسين در جريان بازديد از نيژني نوگورود كه نمتسوف استاندار آن بود، بگويد كه اين «رئيس جمهور آينده است» تا رشد سياسي نمتسوف قطع شود.
طرحهاي ملي در فعاليت دميتري مدودف كنار رفتهاند. به گفته كارشناسان، در بودجه سهسالهاي كه دوما تصويب كرد، از چهار طرح ملي فقط يك طرح باقي مانده است. ايوانوف زماني كه وزير دفاع بود، دو ميليون نظامي و يك سوم بودجه دولتي را كنترل ميكرد. او حتي شوراي اجتماعي وزارت دفاعي را تشكيل داده بود كه مي توانست به ستاد انتخاباتي تبديل شود. ولي بعد از آنكه او را به مقام بالاتري منصوب كردند، تعداد زيردستان او از 2 ميليون تا 6 نفر كاهش يافت. بنا بر اين، بعيد نيست كه يك نامزد «سوم» معرفي شود.
ولاديمير سولويوف، مجري برنامه تلويزيوني:
- فكر ميكنم كه كارمندان كرملين به جاي بستن چمدانهاي خود، چاقو تيز مي كنند. هر موقعي كه از صحنه سياست شخصيت مهمي چون پوتين خارج ميشود و از كنترل اوضاع دست ميكشد، درگيريهاي شديدي شروع ميشوند. شكي نيست كه در پاييز سال جاري نامزد رسمي اعلام خواهد شد. انتخابات نزديك ميشود و فرصت بيشتري باقي نمانده است. ولي فكر مي كنم كه سناريويي كه در نهايت امر پياده خواهد شد، جالب تر از آن خواهد بود كه الآن به نظر ميآيد. در هر حال، اين يك سناريوي «صاف و هموار» نخواهد بود. در روسيه هيچ وقت اتفاق نافتاده است كه زمان برگزاري انتخابات فرا رسد و همه بروند و رأي بدهند. هميشه اتفاقهايي چون استعفاي قبل از موعد يا اعطاي اختيارات به بعضي نهادهاي دولتي، ميافتند. ايوانوف و مدودف، اطرافيان نزديك پوتين هستند كه معرفي آنها طبيعي به نظر ميرسد. ولي سابقه انتخابها در زمان پوتين نشان ميدهد كه او هيچ وقت كار «بديهي» انجام نمي دهد.
