اول از همه نمايندگان قزاقستان سخنراني كردند. كار آنها دشوار بود زيرا چندي پيش قزاقستان به رئيس جمهور خود حق رياست جمهوري مادام العمر را بخشيد. بايد اعتراف كرد كه نمايندگان قزاقستان در مجمع ايسيق‌‌قل راستگويي عجيبي از خود نشان دادند و به خوبي از پس همه مشكلات بر آمدند.

سلطان عقيمبكوف كارشناس علوم سياسي اظهار داشت: «بين شرق و غرب دو فرق اصولي وجود دارد. در شرق، حق مالكيت مشروط است. به علاوه، هدف رقابت سياسي، سلطه كامل است و نه مشاركت (مانند غرب). ساختار قبيله‌اي اساس نظام دولتي كشورهاي آسياي مركزي را تشكيل مي دهد. مدرنيزاسيون سريع سياسي اين كشورها باعث تجزيه و بازگشت جامعه به گذشته خواهد شد».

وي به عنوان مثال به «دمكراتيزه كردن» سريع افغانستان و عراق اشاره كرد. ولي بهترين نمونه را مي توان در كشور ميزبان اين نشست يعني قرقيزستان مشاهده كرد. قدرت مركزي ضعيف و فاقد اعتبار، جو جنايي، افت اقتصاد و فقر شديد نسبت به دوران شوروي از جمله ويژگي‌هاي زندگي اين كشور بعد از «انقلاب لاله» است. البته، بعضي نمايندگان قرقيزستان مشكلات كشور خود را در نبودن منابع طبيعي تشخيص دادند. ولي سازمانهاي مالي بين المللي در زمان خود به اقتصاد قرقيزستان مبالغ عظيمي تزريق كرده بودند ولي اين پول مثل آب در خاك رفت.

يوگني كوژوكين نماينده سابق شوراي عالي روسيه و كارشناس نامدار امروز با عقيمبكوف هم‌عقيده شد و گفت:‌«همه ما سنت سلطنتي چند صد ساله‌اي پشت سر داريم كه در دوران شوروي ادامه يافته بود زيرا قدرت واقعي دبير كل حزب از قدرت حقوقي او به مراتب بالاتر بود. نمي توان به اين زودي ذهنيت سياسي را تغيير داد. هنگامي كه دولت در روسيه از عرصه اقتصاد خارج شد، نقش تنظيم كننده اقتصاد به گروه‌هاي جنايي منتقل شد».

ولي اين بدان معنا نيست كه كشورهاي شوروي سابق بايد هميشه در حالت «استبداد روشنگرانه» باقي بمانند. سلطان عقيمبكوف گفت: «حفظ ساده وضعيت كنوني مشكلات فراواني به وجود آورده و باعث وسوسه بازگشت به استبداد شرقي خواهد شد. در قزاقستان بر خلاف همه كشورهاي ديگر از، هم اكنون قشر متوسط وجود دارد ولو اينكه چندان بزرگ نيست. به همين دليل قزاقستان براي ورود به مرحله مدرنيزاسيون سياسي تدريجي آماده است». تمديد اختيارات نظربايف، يك نوع ضمانت حفظ ثبات در كشور است. در حقيقت امر، نظربايف نمي خواهد مادام العمر حكومت كند ولي او به آزادي عمل در جريان انتقال زمام امور احتياج دارد چرا كه در پايان مهلت سابق اختيارات وي، در قزاقستان نيروهايي فعال شده بودند كه مي خواستند اين كشور را به قرون وسطي باز گردانند.

اين نيروها در قزاقستان واقعاً كم نيستند. راحت علي‌يف داماد نظربايف كه اكنون به يك سري جنايات متهم مي‌شود، هيچ وقت علاقه خود را به كسب مقام رياست جمهوري پنهان نمي‌كرد. او به احيا حكومت «خان‌نشيني» در قزاقستان دعوت مي‌كند. تا زمان اخير، راحت علي‌يف يكي از توانمندترين سياستمداران قزاقستان محسوب مي‌شد. فقط معلوم نيست آيا نظربايف براي انتقال قدرت در شرايط ثبات سياسي راه درستي انتخاب كرده است يا خير.

از سخنان نمايندگان كشورهايي كه آنجا انقلابهاي رنگين به پيروزي رسيدند، معلوم شد كه نظام سياسي نمي تواند سريعاً دگرگون شود. به گفته ويتالي كوليك، مدير مركز اوكرايني مطالعه مسايل جامعه مدني، در سال 2004 بعد از پيرويي انقلاب نارنجي، سطح اعتماد مردم به نظام قضايي رشد كرده و تعداد پرونده‌ها عليه سازمانهاي مختلف دولتي به ميزان 400% افزايش يافته بود. ولي در سال 2005 اعتبار قوه قضائيه به شدت افت كرد. سطح فعاليت مدني هم بعد از رشد سريع، به شدت كاهش يافت.

مالخاز گولاشويلي رئيس هولدينگ رسانه‌اي گرجي «جورجيان تايمز» با يك جمله علت سلطه آمريكايي‌ها بر سياست گرجي را توضيح داد:‌»ايالات متحده اول نخبگان خود را پرورش مي دهد و سپس نخبگان سابق را بركنار مي‌كند».

مايا كاوتاراشويلي كارشناس علوم سياسي، مكانيزم اين كار را توضيح داد: «در گرجستان تبعيض سني بيداد مي‌كند. كسي كه سنش از 30 سال گذشته باشد، در زندگي سياسي و دستگاه دولتي براي خود جايي پيدا نميكند». ناگفته پيداست كه استعدادهاي جواني كه همه درها در برابر آنها باز است، با روح آمريكايي تربيت شدند. سازمان غيردولني «انستيتوي آزادي» در اين زمينه فعال است. هولدينگ «جورجيان تايمز» اخيراً جدول بانفوذترين شهروندان گرجستان در 6 زمينه تدوين كرد. در هر يك از رديف‌ها حد اقل 6 از 10 مقام به «دست‌پروردگان» انستيتوي آزادي تعلق دارد. ولي سرنوشت نخبگان سابق بسيار تيره است. به گفته خانم كاوتاراشويلي، در تفليس مد شده است كه انديشمندان مسن را از منازل آنها واقع در مركز شهر بيرون كنند. بهانه اين است كه نبايد از هداياي حكومت شوروي «نامشروع» استفاده كنند! ميخاييل ساهاكاشويلي رئيس جمهور اعلام كرد كه روشنفكراني را كه «با دمكراسي مخالفت مي‌ورزند»، بايد به مستراح انداخت و فلاش كشيد. مايا كاوتاراشويلي افزود: «در گرجستان دگرانديشي تحت تعقيب نيست بلكه هيچ گونه «انديشي» قابل قبول نيست. كلمه «شخصيت (متفكر)» به فحش تبديل شده است».

البته، ‌اينها نه دسیسه های شوم آمريكا بلكه ويژگي‌هاي ساخت نظام‌هاي سياسي جديد در فضاي شوروي سابق هستند. وقتي كه كسي سعي مي‌كند با يك حركت تند همه اصلاحات را اجرا كند، حتي بر روي پرچم‌هاي دمكراتيك عكس استالين و ايادي او ظاهر مي‌شود.
ماسکوفسکی کامسامولتس