روسيه در طول ماه‌هاي اخير مشغول كارزار تبليغاتي گسترده عليه پروژه ضد موشكي آمريكا در اروپاي شرقي بود. مسكو از همان ابتدا شريك فرضيه واشنگتن نبود كه اين سيستم فقط مخصوص دفع خطرات موشكي از سوي ايران و كره شمالي است. مقامات فدراسيون روسيه تأكيد مي‌كنند كه اين تلاش‌هاي آمريكا باعث به هم خوردن موازنه بين قدرت‌هاي هسته‌اي شده و زمينه را براي مسابقه تسليحاتي جديد مهيا مي‌سازد.

واشنگتن كه به روسيه قول «مشاركت بي‌سابقه» در زمينه پدافند ضد موشكي را داد، مواضع اروپايي‌هايي را كه به استدلالات مسكو توجه كرده بودند، خنثي كرد ولي در عين حال به كرملين برگ برنده‌اي داد كه پوتين از آن براي كنترل علني نيات واقعي طرف آمريكاي استفاده كرد. بعيد به نظر مي‌آيد كه دولت بوش انتظار شنيدن پيشنهاد جدي و مفصلاً طراحي شده مسكو را داشته باشد. واشنگتن احتمالاً‌ انتظار داشت كه كرملين به توسعه انديشه‌هاي خود درباره اهداف جديد در اروپا ادامه داده و بهانه‌هاي جديدي براي اتهامات به تحريك رويارويي فراهم كند. ولي مسكو در اوج بحث شديد، برنامه مشخص همكاري را پيشنهاد كرد. واكنش اول آمريكايي‌ها نشان مي دهد كه كاخ سفيد براي اين تحول آمادگي نداشت.

در حالي كه جرج بوش اين پيشنهاد را جالب دانست و اعلام كرد كه طرفين دور جدي بررسي مسايل راهبردي را شروع خواهند كرد و ستيون هدلي مشاور امنيت ملي رئيس جمهور آمريكا ابتكار پوتين را «پيشنهاد شجاعانه‌اي» دانست كه به معني موافقت روسيه با نقطه نظر درباره خطر اشاعه سلاح‌هاي هسته‌اي و گامي جديد در جهت مشاركت جديد روسي-آمريكايي در زمينه پدافند ضد موشكي است، کندوليزا رايس وزير امور خارجه آمريکا تأكيد كرد كه واشنگتن به استقرار سيستم‌هاي ضد موشكي در لهستان و چك ادامه خواهد داد.

يادآوري مي‌شود كه روبرت گيست وزير دفاع آمريكا اواخر ماه آوريل به هنگام اقامت در مسكو اظهار داشت: «ما حاضريم با روسها به تبادل اطلاعات و استقرار مشترك رادارها بپردازيم. اعتقاد داريم كه طرفين براي اين كار امكانات واقعي دارند. اين كار ناظر بر شفافيت بالا از طرف ماست كه ما براي آن آمادگي داريم».

رد كردن انديشه پوتين كه ناظر بر همكاري در زمينه اطلاعات است، به معني اعتراف به نبودن برنامه‌هاي جستجوي راه‌هاي حسن تفاهم است كه واشنگتن به متحدان اروپايي و به مسكو قول آن را داده بود. ولي موافقت با پيشنهاد روسيه به معني امتناع از پروژه پرهزينه‌اي است كه بايستي به يكي از دستاوردهاي اساسي بوش تبديل شود. واشنگتن كه از خطرات برداشت ديگري دارد و. سعي مي‌كند موازنه راهبردي را به نفع خود تغيير دهد، نمي تواند به پوتين جواب مثبت بدهد. هدف ايالات متحده اين است كه به گونه‌اي جواب رد بدهد كه جنبه منفي آن شنيده نشود. در هر حال، در واكنش اول ايالات متحده از هيچ تعهدي خبري نيست و لذا ميدان براي مانور باز است.

مسكو از علاقه اوليه طرف امريكايي به ابتكار جديد ولاديمير پوتين خرسند شده است. روسيه همچنين اين ادعا را تكذيب مي‌كند كه با طرح اين ابتكار به واقعي بودن خطرات موشكي از سوي ايران اعتراف كرده است. نمايندگان نهاد سياست خارجي روسيه مي‌گويند:‌ «ارزيابي ما از خطرات جهاني موشكي تغيير نكرده است. ايران از امكان تهديد اروپا با موشك‌هاي باليستيكي برخوردار نيست و تا 20-15 سال آينده برخوردار نخواهد شد». همچنين توضيح داده مي‌شود كه با استفاده از تحليل مشترك داده‌هاي دريافت شده از رادار گابالا به صورت آن‌لاين اجازه ميدهد كه اطلاعات كامل از اوضاع منطقه به دست آيد. اين رادار بر خلاف سيستمي كه قرار است در اروپا مستقر شود، جنبه ضد موشكي ندارد و يك نوع «برگ بيمه» در صورت تغيير اوضاع راهبردي منطقه مي‌باشد. روسيه معتقد است كه در صورت استفاده از اين اطلاعات، ايالات متحده ميتواند از برنامه‌هاي مستقر كردن عناصر فضايي پدافند ضد موشكي دست كشيده و ضدموشكها را بر روي ناوهاي نظامي يا در خاك كشورهاي جنوبي متحد آمريكا مستقر كند.

اكنون كارشناسان بحث مي كنند كه آيا انديشه ولاديمير پوتين با برنامه‌هاي بوش سازگار است و اينكه پروژه مشترك روسي-آمريكايي كه تمام اوضاع ژئوپلتيكي را تغيير دهد، امكان‌پذير است يا خير. ولي ما اين بحث را زودرس مي دانيم زيرا بوش نمي داند كه آيا پوتين واقعاً به همكاري علاقه دارد يا اينكه سعي مي‌كند براي واشنگتن مشكلات جديدي فراهم كند.

بوش با مخالفت از سوي روسيه در زمينه‌هايي چون كوزوو، ايران، پدافند ضد موشكي و قرارداد نيروهاي متعارف در اروپا آشنا شده است. اين پديده در پايان رياست جمهوري بوش آشكارتر مي‌شود. كرملين به بوش اجازه نمي دهد با خسارات هر چه كمتري وارد تاريخ شود. در صورت شكست جديد در عراق، رئيس جمهور آمريكا حتي نمي‌تواند از موفقيت‌هاي خود در زمينه سياست خارجي تعريف كند. آرام كردن ايران، اعطاي استقلال به كوزوو و تكميل مذاكرات درباره پدافند ضد موشكي بايستي مواضع خارجي بوش را تقويت كنند. ولي در هر زمينه‌اي موانع وجود دارند. مسكو از تشديد فشار بر تهران از طريق شوراي امنيت سازمان ملل متحد، جدا كردن يك پنجم خاك صربستان بدون موانع فرمال و استقرار پدافند ضد موشكي بدون تشديد تشنجات بين المللي و روابط دوجانبه ممانعت مي‌كند.

ولاديمير پوتين با موفقيت زيادي در جامعه روسي سيماي غرب را نگه داشته و از شركاي خود مي‌خواهد بيشتر از منافع روسيه حساب برند و همزمان سعي مي‌كند از اختلافات بين متحدان آتلانتيك استفاده كند. موضوع پدافند ضد موشكي به اين كار كمك مي‌كند. آيا اين پيروزي‌هاي تاكتيكي كرملين نتيجه مهمتري داده و به نفوذ واقعي و امنيت بيشتر روسيه تبديل خواهند شد؟ اميدواريم كه يقين كرملين در اين زمينه پايه‌هاي محكمي داشته باشد.
«نزاويسيمايا گازتا»