شنبه گذشته سران روسيه، قزاقستان و تركمنستان بيانيهاي را امضا كردند كه راه ساخت خط لوله ساحلي خزر را صاف و هموار كرد. گاز تركمني از طريق اين خط لوله از راه قزاقستان وارد شبكه انتقال گاز روسيه خواهد شد. بنا بر اين، قزاقستان و تركمنستان كه ميتوانستند چند مسير انتقال گاز به اروپا را انتخاب كنند، راه روسي را انتخاب كردند. در عين حال دو طرح ديگر خزر كه از حمايت اروپاي غربي و ايالات متحده برخوردار بودند، رد شدند.
با وجود اينكه موافقتنامه مشترك در سطح دولتها قبل از ماه سپتامبر آماده نخواهد شد، در بيانيههاي مربوطه همه نكات اساسي قيد شدند. قرار است شاخه موجود خط لوله آسياي مركزي-مركز تعمير شود و لوله جديدي ساخته شود كه 360 كيلومتر آن در تركمنستان، 160 كيلومتر در قزاقستان و بقيه در خاك روسيه در سمت غرب ساخته خواهد شد. در نتيجه، عبور گاز به ميزان 30 ميليارد متر مکعب در سال افزايش خواهد يافت. در حال حاضر ظرفيت اين ترانزيت 15 ميليارد متر مکعب است و لذا رشد سه برابر ميزان فعلي پيشبيني ميشود. ولاديمير پوتين در نتيجه مذاكرات اظهار داشت: «از نيمه اول سال 2008 بازسازي عملي خط لوله موجود و ساخت شاخه جديد آن شروع خواهد شد. روسيه حاضر است نه فقط در شبكههاي خطوط ولوله بلكه در توليد گاز نيز سرمايهگذاري كند». نورسلطان نظربايف رئيس جمهور قزاقستان هر گونه جنبه سياسي توافقات اخير را تكذيب كرد. ولي قربانقلي برديمحمدوف رهبر تركمنستان نميتوانست به ياد سردار بزرگ تركمنباشي خيانت كند زيرا نيازوف فقيد در سال 2003 مبتكر ساخت خط لوله جديد انتقال گاز از روي ساحل خزر شده بود.
وجود ذخاير گاز كه عدهاي آن را «لعنت گازي» مي نامند، باعث اتحاد روسيه، قزاقستان، تركمنستان و ازبکستان در مبارزه با اروپاي غربي، خريدار اصلي اين گاز شد. اكنون همه جريانهاي گازي از آسياي مركزي به روسيه وابسته شدهاند. روسيه رهبر بازار منطقهاي شده و اوپك گازي خود را تشكيل داده است. از يك سو، وضع اتحاديه اروپا راحتتر شده است زيرا مي تواند با يك فروشنده سرو كار داشته باشد. از سوي ديگر، خواب كابوس اروپايي تحقق يافته است: روسيه مواضع خود را به عنوان صادر كننده تقريباً انحصاري گاز اوراسيايي به اروپا تقويت كرده است. با عنايت به توافقات فزاينده روسيه با الجزاير (صادر كننده دوم گاز به اروپا) و آينده مبهم ايران و مآلاً خط لوله «نابوكو»، اروپا از هر طرف توسط صادر كنندگان گاز احاطه شده است. سئوال فقط اين است كه آنها چه زماني قيمت گاز را بالا خواهند برد؟
روسيه كه برنده يك نوع مناقصه ترانزيت گاز آسياي مركزي از خاك خود شد، هنوز مسأله حجم گاز ترانزيتي براي مصرف كنندگان نهايي را حل نكرده است. در حالي كه خط لوله اروپاي شمالي هنوز ساخته نشده است، كشورهاي ترانزيتي راه به اروپا را براي روسيه مسدود كردهاند. گاز روسي عمدتاً از طريق اوكراين صادر ميشود كه افزايش حجم ترانزيت به نفع آن است. در صورت اجراي خط لوله زيردريايي خزر، تركيه سود اساسي خواهد برد. در شرايطي كه همه تصميمات بر اساس ملاحظات سياسي و نه اقتصادي اتخاذ ميشوند، اعمال آينده اوكراين كه مايل است عضو اتحاديه اروپا و ناتو شود، قابل پيشبيني نيست.
گازتا
