روزنامه «روسيسكايا گازتا»، 7 آوريل 2006
وسوولدو اوچينيكوف
وسولود اوچينيكوف مفسر روزنامه «روسيسكايا گازتا» در پكن با جانگ دگوانگ دبير اجرايي سازمان همکاري شانگهاي درباره فعاليت اين سازمان كه دربرگيرنده حدود نصف بشريت است، به گفتگو نشسته است.
سئوال: دهها سال است كه با شما آشنا هستم. هموطنان من شما را به عنوان ديپلمات چيني ميشناسند كه طي سالهاي زيادي مسئول روابط پكن-مسكو بوده است. ابتدا به عنوان معاون وزير امور خارجه، سپس به عنوان سفير چين در روسيه. و حالا رئيس دبير خانه سازمان همکاري شانگهاي شده ايد كه در چارچوب آن ميدان جديدی برای همكاري دو كشور همسايه ايجاد شده است. ابتدا مايلم نظر شما را درباره نتايج ديدار اخير ولاديمير پوتين رئيس جمهور فدراسيون روسيه از پكن كه همزمان با مراسم افتتاح باشكوه سال روسيه در چين و گردهمآيي اقتصادي روسي-چيني در سطح عالي برگزار شد، جويا شوم. اين اجلاس مي تواند به اصلاح شاخصههاي كيفي همكاريهاي دوجانبه و اصلاح ساختار جاري روسي-چيني چه تحركي بدهد؟
جواب: سفر ماه مارس ولاديمير پوتين يك بار ديگر نشاندهنده تمايل صادقانه رياست فدراسيون روسيه و جمهوری خلق چين به خط مشاركت آميخته به اعتماد و تعامل راهبردي بوده است. هيچ شك و ترديدي در اين مورد وجود ندارد. اين اطمينان بر اشتراك منافع راهبردي دو كشور استوار است. روسيه و چين بايد دقيقاً بفهمند كه بايد كنار هم بايستند. در عصر جهانيسازي كه بعد از پايان جنگ سرد فرا رسيده است، نمي توان به تنهايي زندگي كرد. بايد با هم، پشت به پشت، مثل «كونگفو»، ايستاد. رئيس جمهور روسيه در جريان بازديد از «شاولين»، مهد هنرهاي رزمي شرقي، با روح اين صومعه آشنا شد. وقتي دو انسان پشت به پشت ايستادهاند، آنها نه فقط از خود بلكه از شريك خود دفاع مي كنند.
اين تعبير مجازي از همكاري راهبردي ماست. منظورم اين نيست كه روسيه و چين بايد با هم باشند تا به كسي حمله كنند. ولي اگر پشت يكي از آنها به پشت ديگري باشد، آنها با كارآيي بيشتري مي توانند از منافع خود دفاع كنند. اعتقاد دارم كه همه مسايل و مشكلات موجود در روابط چيني-روسي مي توانند حل شوند. پيشرفت روابط ما قطع نمي شود. ما شاهد حل شدن همه مسايل مرزي شدهايم. همكاري انرژتيك برقرار مي شود ولو اينكه خوب بود اگر اين همكاري سريعتر و مؤثرتر ميشد. بسياري از رسانه هاي گروهي درست اشاره كردند كه روابط سياسي بين دو كشور از روابط اقتصادي جلو افتاده است. اين وضع در گذشته مشاهده ميشد ولي الآن شكاف بين سياست و اقتصاد به سرعت كاهش مييابد. در سال گذشته تبادلات بازرگاني بين چين و روسيه به 29 ميليارد دلار رسيد. يادم ميآيد در زمان يلتسين، اواخر سالهاي 1990، آرزوي ما اين بود كه تجارت دوجانبه به 20 ميليارد دلار برسد و اين رقم غيرقابل تصور به نظر ميآمد. وقتي كه يلتسين اين رقم را اعلام كرد، تبادلات بازرگاني ما برابر 9-8 ميليارد دلار بود و عدهاي فكر مي كردند كه طرح اين رقم حالت تبليغاتي دارد. و حالا ما به 30 ميليارد دلار نزديك شدهايم. فكر ميكنم كه چند سال بعد اين رقم مي تواند به 80-60 ميليارد دلار برسد. دليل براي اين اعتقاد وجود دارد.
پرسيديد در زمينه روابط چيني-روسي چه تغييراتي صورت گرفته است. مي توانم آنچه را كه خودم احساس مي كنم، براي شما بگويم. در سالهاي 1995-1994 همه ميگفتند كه ما بايد روابط خود را به سطح كيفي جديد ارتقا دهيم. ما در سال 1996 در جريان سفر رئيس جمهور يلتسين به چين روابط استراتژيكي برقرار كرديم. قبل از آن فقط درباره دوستي، حسن همجواري و مشاركت سازنده صحبت كرده بوديم. من در روند ايجاد تداركات براي ارتقاي كيفي روابط ما شركت داشتم و به عنوان ديپلمات همه جزئيات و ريزهكاريها را احساس مي كردم. مات همه جزئيات را با طرف روسي مورد بحث و بررسي قرار داده و سپس به رهبران خود معرفي مي كرديم كه آنها بتوانند تصميم نهايي بگيرند.
اگر روابط خود را به دو رودخانه بزرگ چيني هوانگهه و يانزي تشبيه كنيم، ما مي دانيم سرچشمه آنها كجاست. ما مثل رودخانههاي بزرگ هميشه به پيش ميرويم. گاهي به جاهاي تنگ ميخوريم ولي به خوبي راه حل مناسبي پيدا مي كنيم زيرا به توسعه روابط دوجانبه علاقهمند هستيم. از موفقيتهاي خود خوشحال ميشويم و از مشكلات نگران. احساسات ما هم به جريان رودخانههاي بزرگ شباهت دارند.
صرف نظر از همه تغييرات، اصول كليدي روابط ما تغيير نكرده و براي مدت طولاني و شايد براي هميشه يكسان مي مانند. ما به بركت پايبندي به همين اصول توانستيم روابط راهبردي برقرار كنيم. طرفين براي اين اصول ارزش بالايي قايلاند. به همين دليل روابط خود را به جريان آبهاي رودخانههاي بزرگ تشبيه ميكنيم.
سئوال: چين در جريان برنامه پنجساله يازدهم به شاخصههاي نه كمي بلكه كيفي رشد اقتصاد خود توجه خاصي مي كند. در روابط بازرگاني و اقتصادي بين دو كشورمان نيز مسأله اصلاح شاخصههاي كيفي وجود دارد. آيا در جريان سفر اخير ولاديمير پوتين و مجمع اقتصادي پكن جهتگيريهاي اصلاح ساختار تجارت ما تعيين شده است؟
جواب: طرفين مكرراً اين مسأله را مطرح كردهاند. تا آنجايي كه من ميفهمم، طرف روس مي خواهد ميزان صادرات تكنولوژيكي خود به بازار چيني را افزايش دهد تا همين نوع كالاها در ساختار صادرات جايگاه اساسي را به خود اختصاص دهند. در مورد كالاهاي چيني بايد گفت كه 15-10 سال پيش مسأله كيفيت آنها مطرح بود ولي الآن كالاهاي چيني كه به بازار روسي صادر مي شوند، از قدرت رقابت جهاني برخوردارند.
البته، بايد به منظور دفاع از منافع مصرف كنندگان بر كيفيت كالاها نظارت سختگيرانهاي كرد. توليد كننده بايد اعتبار خود را حفظ كند. شما حتماً كيفيت كالاهاي چيني سالهاي 1950 را به خاطر داريد. ما بايد در آينده براي اصلاح كيفيت كالاها و ساختار واردات و صادرات تلاش كنيم. طرفين در جريان مذاكرات و رايزنيها زماني هم اين مسايل را بررسي مي كردند كه من معاون وزير بودم. خودم روي اين مسايل كار مي كردم و مي دانم كه اكنون چين و روسيه در اين زمينه مسايل لاينحل ندارند. دورنماي روشني در پيش ميبينم كه اين امر مرا خوشحال ميكند.
سئوال: پنج سال پيش هر دوي ما در مراسم تشكيل سازمان همکاري شانگهاي حضور داشتيم. ارزيابي شما از تحولات در سازمان همکاري شانگهاي چيست؟ وظايف و اهداف اين سازمان بعد از افزايش تعداد اعضاي آن چگونه تغيير كرده است؟
جواب: ما واقعاً در مراسم تأسيس سازمان همکاري شانگهاي شركت داشتيم. حتي عكس مشتركمان را نگه مي دارم. قبل از همه بايد بگويم كه تشكيل اين سازمان با توسعه روابط روسي-چيني ارتباط دارد. اگر اين روابط در سطح روابط راهبردي قرن 21 قرار نگرفته و ما در روابط دوجانبه خود تجربه تاريخي بزرگي به دست نياورده بوديم، نمي توانستيم اين سازمان را ايجاد كنيم. به عبارت ديگر، توسعه و تعميق روابط روسي-چيني موجب تشكيل سازمان همکاري شانگهاي شد.
قبل از آن گروه 5 شانگهاي با عضويت چين، روسيه، قزاقستان، قرقيزستان و تاجيكستان كه با چين هممرز هستند، ايجاد شده بود. ما در مرحله اول مسايل مرزي را حل مي كرديم و براي برقراري نظم و آرامش در مناطق مرزي تلاش مي كرديم تا اعتماد متقابل تقويت شود. مدتي بعد، رهبران گروه 5 احساس كردند كه روابط ما نبايد به مسايل مرزي ختم شود و اينكه بايد همكاري و تعامل را توسعه داد. اين بود كه انديشه تشكيل سازمان همکاري شانگهاي مطرح شد.
ما اواسط سال 2001 به اين نتيجه رسيديم كه ما به سازمان منطقهاي خود احتياج داريم كه نبايد مخصوص حل و فصل مسايل منفرد باشد. قرار شد كه اين يك سازمان دائمي بين دولتي باشد كه فعاليت آن همه زمينهها را در بر گيرد. طرفين چيني و روس از همين زاويه به تشكيل اين سازمان مينگريستند. ما در شانگهاي گرد هم آمديم و با حضور ازبکستان تشكيل سازمان همکاري شانگهاي را اعلام كرديم. اين سازمان به عنوان يك مجموعه مستقل به وجود آمد ولي در آن زمان ارگانهاي دائمي نداشت. دبيرخانه در پكن و مركز منطقهاي ضد تروريستي در تاشكند هنوز ايجاد نشده بودند.
سازمانهاي بين المللي ديگر ابتدا مباني حقوقي فعاليت خود را طراحي مي كنند، همايشهاي زيادي برگزار مي كنند و مقر خود را افتتاح مي كنند ولي ما ابتدا تشكيل سازمان را اعلام كرديم و سپس به طراحي منشور آن پرداختيم. ولي اين بدان معنا نيست كه ما تا آن زمان چيزي نداشتيم. ما در همان زمان كنوانسيون شانگهاي درباره مبارزه با سه مشكل افراط، جداييطلبي و تروريسم را منتشر كرده بوديم. جهانيان از چگونگي سازمان همکاري شانگهاي اطلاع چنداني نداشتند. كسي نمي توانست تصور كند كه اين سازمان حاضر است همكاريهاي همهجانبه را توسعه دهد.
سه ماه بعد از تشكيل سازمان ما حوادث 11 سپتامبر 2001 رخ داد و جنگ افغانستان شروع شد. سازمان ما هنوز به اندازه كافي تقويت نشده بود و نمي توانست به طور كامل خود را نشان دهد. با اين وجود، ما اول از همه سازمانهاي بين المللي پرچم مبارزه عليه تروريسم بين المللي را بر افراشتيم ولو اينكه براي فعاليت مؤثر در اين زمينه آمادگي كامل نداشتيم. روسيه و بعضي كشورهاي زاي اجازه دادند از حريم هوايي و حتي پايگاههاي نظامي آنها براي انتقال بارهاي انسان دوستانه استفاده شود. اين مرحله استقرار اوليه سازمان همکاري شانگهاي بود. يكي بار ديگر تأكيد مي كنم كه تأسيسات اين سازمان منوط به توسعه روابط روسي-چيني بود و كسي نمي تواند نقش مهم چين و روسيه در اين سازمان را منكر شود. همه از سهم بزرگ دو كشورمان در ايجاد اين سازمان اطلاع دارند.
طي سالهاي اخير چه چيزي در سازمان تغيير كرده است؟ سازمان به توسعه فعالانه خود ادامه مي دهد. ما در ابتدا روي مسايل سازماني و تشكيل پايگاه حقوقي سازمان كار ميكرديم. منشور سازمان همکاري شانگهاي در سن پترزبورگ يك سال بعد از ايجاد سازمان به امضا رسيد. تا كنون همه مباني حقوقي براي همكاري و تعامل دولتهاي عضو در زمينههاي مختلف پيريزي شده و مرحله برقراري سازماني سازمان همکاري شانگهاي به پايان رسيده است.
ديپلماتهاي شش كشور عضو سازمان در دبيرخانه آن كار مي كنند. ما همه مكانيزمهاي داخلي سازمان را به گونهاي هماهنگ مي كنيم كه همه دولتهاي عضو، آنها را براي خود قابل قبول بدانند. الآن سازمان ما به مرحله همكاري عملي نزديك شده است. ما حاضريم در بخش انرژي طرحهاي مشتركي در زمينه ساخت راهها، نيروگاههاي برق آبي، خطوط لوله انتقال نفت و گاز بپردازيم.
سئوال: مرحله اول فعاليت سازمان همکاري شانگهاي با حل و فصل مسايل مرزي ارتباط داشت و مرحله دوم با مبارزه با «سه شر». و حالا همكاري بين اعضاي سازمان به حوزههاي اقتصادي و انساني گسترش يافته است. به عبارت ديگر، نه تنها تركيب شركت كنندگان بلكه وظايف سازمان توسعه يافته است.
جواب: كاملاً درست است.
سئوال: شركت ناظر كشورهايي چون هند، مغولستان، ايران و پاكستان چه باعث چه نوآورياي در كارسازمان شده است؟
جواب: ناظر شدن اين كشورها، اعتبار سازمان همکاري شانگهاي را بالا برد. اگر اين دولتها خواستند عضو ناظر شوند، معلوم است كه ما توانستيم توجه آنها را به خود جلب كنيم. اكنون بلاروسي امكان عضويت در سازمان را بررسي مي كند. ما طي 2 سال گذشته بيش از 80 هيأت نمايندگي بازديدكننده داشتيم كه اين نتيجه علاقه جامعه بين المللي به امور سازمان همکاري شانگهاي است.
سئوال: ولاديمير پوتين رئيس جمهور فدراسيون روسيه 5 سال پيش در شانگهاي به هنگام تأسيس سازمان اظهار داشت كه بخش انرژي، حمل و نقل و علوم پايه از جمله زمينههاي اساسي همكاري بين روسيه و چين هستند. آيا در اين زمينه پيشرفتي حاصل شده است؟
جواب: فكر مي كنم كه در زمينه همكاري علمي هنوز كار كافي انجام نشده است. چين و روسيه در زمينه تحقيقات فضايي گستره بزرگي دارند. اخيراً چين براي بار دوم سفينه «شنجو» را با موفقيت به فضاي كيهاني فرستاد. طرفين به توسعه همكاري در اين زمينه علاقهمندند.
سئوال: در سالهاي برنامه اول پنجساله چين، اتحاد شوروي به عنوان قدرت علمي و فني با چين همكاري مي كرد ولي الآن مواد خام بخش عمده صادرات ما را تشكيل مي دهد.
جواب: فكر نمي كنم كه روسيه فقط مواد خام داشته باشد. اين كشور در زمينه علم هم مواضع پيشرفتهيا دارد كه همکاري نظامي فني يكي از نمونههاي آن است. وجود منابع طبيعي سرشار، امتياز بزرگ روسيه است ولي نمي توان فقط به اين منابع متكي شد. ساختار اقتصاد بايد اصلاح شود كه در اين صورت توسعه كشور سريعتر خواهد بود.
سئوال: ارزيابي شما از نقش روسيه در منطقه آسيا و اقيانوسيه چيست؟
جواب: من هميشه روسيه را به عنوان عقاب دو سر مي دانستم. روسيه بايد نه تنها به غرب بلكه به شرق هم نگاه كند. شما در آسيا توان بالقوه استفاده نشده زيادي داريد. مسكو سياست معقولانه چند جهتي خارجي را دنبال مي كند كه جوابگوي منافع جاري و آينده آن در عصر جهانيسازي است. روسيه در منطقه آسيا و اقيانوسيه براي همكاري آفاق وسيعي دارد. كشورتان در اين جهت گامهايي بر مي دارد.
سئوال: ارزيابي شما از امكان هماهنگي فعاليتهاي روسيه، چين و هند در زمينه تشكيل جهان چند قطبي چيست؟
جواب: الآن در جهان بحث درباره «چهار آجر طلايي»يعني چين، روسيه، هند و برزيل زياد است. اين كشورها به سرعت اقتصاد خود را توسعه مي دهند و با توان انساني خود توجه جامعه جهاني را مثل طلا جلب مي كنند. چين، روسيه و هند منافع مشترك بين المللي دارند و از قواعد رفتار در صحنه بين المللي پيروي مي كنند. خوب است كه تبادل مستقيم نظر بين آنها شروع شده است. ما توجه به عضويت ناظر هند در سازمان همکاري شانگهاي، ما مي توانيم براي افزايش ميزان درخشش اين «سه آجر طلايي» تلاش بيشتري بكنيم. ما نماينده تقريباً نصف بشريت هستيم.
سئوال: از اين مصاحبه متشكرم. اميدوارم كه در صورت برگزاري جلسات سازمان همکاري شانگهاي در مسكو مهمان هيأت تحريريه «روسيسكايا گازتا» در چارچوب «صبحانه كاري» ما شويد.
