بی توجهی مدودف غربگرا نسبت به شرق

تاریخ انتشار: ۲م مرداد ۱۳۸۹ ساعت ۸:۲۴ |

بعد از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی و استقلال روسیه گفتمان های مختلفی بر سیاست خارجی روسیه در رابطه با غرب و در راس آن با آمریکا حاکم بوده است. در سالهای نخستین استقلال روسیه رهبران کرملین می ‌کوشیدند تعارضات و مشکلات خود با کشورهای غربی، به ویژه آمریکا را نادیده بگیرند. در اعتراض به این نگرش بود که رویکردهای ملی گرایانه در روسیه شکل گرفت و زمینه ظهور دیدگاه‌های تهاجمی روسیه نسبت به غرب، به خصوص آمریکا را در دوران ریاست جمهوری پوتین فراهم کرد. ولی روسیه دوران مدودف، تداوم سیاست‌های همکاری و تعارض را برای به دست آوردن منافع هرچه بیشتر در تنظیم روابط با آمریکا مورد هدف قرار داده که این مساله تا حدودی باعث بی توجهی روسیه نسبت به شرق شده است. در همین خصوص، خانم یوریکو کویکه، وزیر دفاع پیشین ژاپن در مقاله ای با عنوان “فرصتهای از دست رفته روسیه در رابطه با ژاپن” به انتقاد از این سیاست روسیه می پردازد.
وی می نویسد: به نظر می رسد تبادل فوری جاسوسان بین روسیه و آمریکا بعد از جنجال جاسوسی اخیر ثابت کرد که سیاست “reset” اوباما بین دو کشور موثر بوده است. اما روسیه تا کنون به روابط خود با ژاپن اهمیت چندانی نداده که باید گفت با توجه به نیاز اقتصاد خود به تکنولوژی جدید و نوسازی، فرصت خوبی را از دست داده است. اما اشتباه بزرگ و استراتژیک روسیه، بی توجهی آن به جاه طلبی چین در آسیا، از جمله نفوذ چینیها در منطقه سیبری روسیه است.
در ماه آوریل، نیروی دریایی چین در نزدیکی مرزهای ژاپن رزمایش نظامی برگزار کرد. این رزمایش تا شرق دریای چین در سواحل استان ژجیانگ ادامه یافت. به نظر می رسد که اهداف چین در این رزمایش، آزمایش موشک های رهگیری با ناوهای جدید، افزایش توان عملیاتی نیروهای دریایی، به ویژه در شرایط جنگ الکترونیک و تست قابلیت هماهنگی بین نیروی هوایی و دریایی خود بود.
رزمایش نظامی چین هم هشداری بود به آمریکا و کره جنوبی (نیروی دریایی دو کشور یک مانور مشترک نظامی در دریای زرد برگزار کرده بودند). مهمتر از آن، شاید رزمایش دریایی چین یک هشدار جدی برای روسیه و ژاپن بود .
وزیر دفاع سابق ژاپن می نویسد: البته دولت فعلی ژاپن نسبت به قدرت نظامی چین بی توجه است. به خاطر حاکم بودن همین دیدگاه، دولت ژاپن قصد دارد که رئیس سابق مجتمع تجاریsogo – shosha  که یک تاجر است را به عنوان سفیر خود به چین بفرستد. بنا بر این، او به تبع شغل خود، اولویت های منافع ملی ژاپن در چین را بیشتر تجاری می بیند تا امنیتی .
ولی در عین حال روسیه باید این مساله را درک کند که برای حفاظت ازمنافع و امنیت ملی خود در منطقه اقیانوس آرام کوتاهی کرده و باید توجه بیشتری به این مساله داشته باشد. ولی روسیه به این مساله بی توجه است و هدف گیری و اولویتهایش در منطقه اشتباه است. به عنوان مثال، همزمان با رزمایش نیروهای دریایی چین در دریای زرد نیروهای نظامی روسیه در واستوک با ۱۵۰۰ نیروی نظامی رزمایش برگزار کرد. در اوتوروفا، بزرگترین جزیره سرزمینهای اشغالی شمال ژاپن که بیش از ۲۰۰۰۰ نیروی نظامی در آن شرکت داشتند. (در تاریخ ۱۸ آگوست ۱۹۴۵ سه روز بعد از پذیرفتن اعلامیه “پوتسدام” توسط ژاپن و اتمام جنگ جهانی دوم، ارتش سرخ استالین به این جزایر حمله کرد و آنها را به اشغال خود در آورد. این در حالی بود که هم جنگ جهانی سه روز بود که دیگر تمام شده بود و هم این جزایر هیچ وقت در طول تاریخ جزئی از سرزمینهای روسیه نبوده اند). اخیرا، مجلس دومای روسیه ۲ سپتامبر را به عنوان سالگرد واقعی پایان جنگ جهان دوم تصویب کرد و روسها این روز را به مناسبت پیروزی اتحاد جماهیر شوروی بر ژاپن گرامی می دارند. نتیجه این تلاش موجب تضعیف ادعای ژاپن مبنی بر این که اشغال جزایر ژاپن توسط ارتش سرخ پس از پایان جنگ جهانی دوم صورت گرفته و غیر قانونی است، می شود.
مدودف در سفر اخیر خود به ولادی واستوک اعلام کرد که توسعه اقتصادی و اجتماعی شرق دور روسیه یکی از اولویتهای ملی روسیه است. این در حالی است که ادامه اشغال غیر قانونی خاک ژاپن توسط روسیه مانع همکاری های مشترک ژاپن و روسیه در توسعه شرق دور روسیه شده است که این مساله به طور موثری به چین این فرصت و امکان را می دهد که نفوذ خود در منطقه را افزایش دهد.
البته در دوره ریاست جمهوری یلتسین، تلاشهایی جهت برگرداندن جزایر مذکور به ژاپن صورت گرفت. ولی بلافاصله با واکنش تند ملی گراهای روسیه مواجه شد.
به نظر می رسد حتی دولت فعلی ژاپن هم فهمیده است که روسیه به بازی برخی نقشها جهت رسیدن به موازنه جدید قدرت در آسیا نیاز دارد. شایعاتی وجود دارد که دولت نائوتو کان با منصوب کردن یاکیو هاتویاما، نخست وزیر سابق، به عنوان سفیر ژاپن در روسیه قصد بازنگری و بهبود روابط توکیو- مسکو را دارد.
هاتویاما، نوه ایشیرو هاتویاما است؛ نوه نخست وزیر دهه ۶۰ ژاپن که اعلامیه مشترک ژاپن و شورروی را در ۱۹ اکتبر ۱۹۵۶ امضاء کرده است. این اعلامیه به طور رسمی روابط دیپلماتیک بین دو کشور را برقرار کرد. همچنین، در پی امضاء این اعلامیه ژاپن توانست وارد سازمان ملل متحد شود. ولی با وجود، این اعلامیه نتوانست مناقشه ارضی بین شوروی سابق و ژاپن بر سر  چند جزیره را به طور کامل حل کند. در این اعلامیه دو کشور توافق کردند که اتحاد جماهیر شوروی  جزایر شیکوتان و هابومایی را به ژاپن پس دهد. در ضمن، وضعیت جزیره اتوروفو، هابومایی و کوناشیری حل نشده باقی ماند و حل مشکل این جزایر به مذاکرات بعدی موکول شد. ولی افکار عمومی ژاپن همچنان به صورت تزلزل ناپذیری بعد از چند دهه هنوز معتقد است که این چند جزیره متعلق به ژاپن است و هیچ صلح واقعی با روسیه تا زمانی که این جزایر به ژاپن برگردانده نشوند، نمی تواند برقرار شود.
کویکه معتقد است با توجه با سابقه پدربزرگ هاتویاما (امضاء اعلامیه ۱۹۵۶) فرستادن وی به عنوان سفیر ممکن است این چنین به نظر برسد که او نیز مانند پدربزرگ خود مایل به انجام دادن یک معامله نابرابر دیگری با روسیه است. بنا بر این، در انتصاب سفیر باید دقت شود و نباید این مساله خیلی سیاسی شود. به خصوص این مساله در مورد انتصاب  سفیر در کشوری که در موازنه قدرت در آسیا مهم است، بیشتر صدق می کند. اما، بی توجهی به این مساله از دولتی که هیچ برداشت و مفهوم منسجمی از امنیت ملی ژاپن ندارد، خیلی هم تعجب برانگیز نیست.
خانم کویکه در پایان می نویسد: دولت ژاپن باید مساله امنیت در منطقه را جدی بگیرد. روسیه نیز باید قبول کند که که از حفظ جایگاهش در آسیا برای مدت طولانی غفلت کرده  است. اگر روسیه سرزمینهای شمالی ژاپن را برگرداند، در این صورت ژاپن به صورت جدی در توسعه شرق دور روسیه مشارکت خواهد کرد. فقط روابط عادی دو جانبه به دو کشور اجازه خواهد داد که از طریق همکاری با یکدیگر موازنه قدرت پایدار در آسیا را برقرار کنند. در این راستا، فقط ولادیمر پوتین به خاطر سابقه اش می تواند بدون رویارویی با واکنش تند ملی گراها توافقنامه ای را که حاکمیت دوباره ژاپن بر سرزمینهای شمالی را برقرار کند، امضاء کند.

پایگاه خبری- تحلیلی “روسیران”، ۲ تیر ۸۹