رییس جمهوری روسیه یا سخنگوی آمریکا در کرملین؟

تاریخ انتشار: ۲۳م تیر ۱۳۸۹ ساعت ۱۷:۳۲ |

روسیران- «ایران به برخورداری از توانی که بتواند برای تولید سلاح هسته ای مورد استفاده قرار گیرد، نزدیک می شود.» اگر این اظهارات از زبان یک مقام آمریکایی یا اسراییلی جاری می شد، چندان جای تعجب نبود. اما وقتی رییس کشوری که یکی از اصلی ترین شرکای ایران محسوب شده و تاکنون نیز بر فقدان مدرکی دال بر تلاش ایران برای تولید سلاح هسته ای تاکید می کرد، بدون ارائه هیچ سند و مدرکی چنین ادعایی بکند، جای بسی تعجب و تامل دارد.
دمیتری مدودف، رییس جمهوری روسیه روز دوشنبه در جلسه با سفرا و نمایندگان دائم روسیه در کشورهای خارجی ضمن بیان تندترین اظهارات در خصوص برنامه هسته ای ایران، خواستار دوری از هر گونه “روش های ساده شده” در مساله هسته ای ایران شد. انتقاد بی سابقه رییس جمهوری روسیه از ایران به حدی غیرمنتظره بود که حتی بهت بسیاری از شرکای غربی اش را نیز بر‌ انگیخت. مقامات کاخ سفید که از این اظهارات به وجد آمده بودند، آن را نشانه همکاری و نگرانی های مشترک بین المللی از برنامه هسته ای ایران دانستند. فیلیپ کرولی، سخنگوی وزارت امور خارجه امریکا در واکنش به ابراز نگرانی رییس ‌جمهوری روسیه نسبت به برنامه اتمی ایران، آن را نمایانگر دیدگاه مشترکی دانست که آمریکا و روسیه در باره این مساله بدان دست یافته‌اند.
ظاهرا، تنها منبع اطلاعاتی مدودف برای بیان چنین اظهاراتی، ادعاهای سازمان اطلاعاتی آمریکاست. پیشتر، در حاشیه کنفرانس “گروه ۲۰″ در کانادا، مدودف با «نگران ‌کننده» خواندن هشدار سازمان اطلاعات آمریکا (سیا) در مورد کافی بودن اورانیومی که ایران در اختیار دارد برای تولید دو بمب اتمی، این اطلاعات را «در صورت تایید» موجب وخیم ‌تر شدن مساله هسته‌ای ایران ارزیابی کرده بود.
سالهاست که مسکو در بخش های نظامی و انرژی هسته ای با ایران همکاری می کند. تنها در نیروگاه بوشهر در مقاطعی حتی تا حدود ۳۰۰۰ نفر پرسنل روس فعالیت داشته اند. حال چه شده که رییس جمهوری روسیه به اطلاعات سرویس های غربی استناد می کند، جای سوال دارد. اطلاعاتی که خود مدودف در استناد به آنها از عبارت «در صورت تایید» استفاده می کند. پس وقتی چنین ادعاهایی هنوز تایید نشده اند، چرا عالیترین مقام روسیه باید بر اساس آن چنین اظهاراتی انجام دهد؟
اظهارات اخیر رییس جمهوری روسیه واکنش مقامات ایران را بر انگیخت. وزیر امور خارجه ایران در نشستی خبری در اسپانیا اظهارات مدودف در مورد برنامه هسته ای ایران را خلاف واقع خواند و تصریح کرد که مواضع اخیر روسیه مورد پذیرش تهران نیست. با این حال، متکی ضمن بیان اینکه “از اهداف و معاملات پشت پرده این گونه اظهارات خبر نداریم” خاطر نشان ساخت که ایران همچنان خواهان روابط خوب با روسیه است. همچنین، علاء الدین بروجردی، رییس کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس نیز منشاء این اظهارات رییس جمهوری روسیه را سرویس های اطلاعاتی آمریکا و انگلیس دانست و از روسیه خواست تا فریب آنها را نخورد.
با از سرگیری روابط روسیه و آمریکا و به اصلاح «reset» در مناسبات مسکو- واشنگتن شاهد تغییرات قابل توجهی در مواضع روسیه در قبال ایران هستیم. بسیاری از کارشناسان در تبیین رفتارهای اخیر کرملین تاکید می کنند که هر چه مسکو به غرب نزدیک شود، از ایران دور می شود. مسکو به چهارمین قطعنامه شورای امنیت علیه ایران هم رای مثبت داد؛ قرارداد فروش سامانه دفاعی اس-۳۰۰ را به حالت تعلیق در آورد و زمانی که رییس جمهوری ایران، آن هم در قالب “تذکری به همسایه” از این رفتارهای مسکو انتقاد کرد، مشاور مدودف در واکنشی غیردیپلماتیک این اظهارات احمدی نژاد را “عوام فریبی سیاسی” نامید.

تاثیر زودهنگام «دیپلماسی فست فود» اوباما بر مدودف
رفتارهای روسیه باعث شد تا سوء تفاهمات موجود در روابط مسکو- تهران به مناقشاتی علنی تبدیل شود. پس از سفر مدودف به آمریکا مواضع مسکو بیش از پیش با غرب همسو شد. ظاهرا، همبرگری که اوباما در قالب «دیپلماسی فست فود»! به خورد رییس جمهوری روسیه داد، چنان مدودف را نمک گیر کرده است که دیگر، وی خود را یکی از پیاده نظامان آمریکا تصور کرده و طوری راجع به ایران صحبت می کند که گویی رییس جمهوری روسیه در جایگاه سخنگوی کاخ سفید قرار گرفته است!
در اینکه روسیه برای توسعه خود به شدت محتاج سرمایه و تکنولوژی غرب است، تردیدی وجود ندارد. به همین خاطر بود که مدودف در اظهارات روز دوشنبه خود تاکید کرد که شرکای اصلی روسیه در وهله اول باید اتحادیه اروپا و آمریکا باشد؛ پس از آن کشورهای منطقه آسیا- اقیانوس آرام و سپس، کشورهای CIS. طبق قانون اساسی روسیه، رییس جمهوری این کشور تعیین کننده جهت گیری های اصلی در سیاست خارجی است. بنا بر این، اظهارات مدودف به نوعی نشان دهنده تغییراتی در اولویت های سیاست خارجی این کشور است.
اظهارات اخیر مدودف در رابطه با برنامه هسته ایران مهر تاییدی است بر نزدیکتر شدن مواضع کرملین به کاخ سفید. لینا سوپونینا، کارشناس سیاسی و سرگی استروکن، رییس بخش روابط بین الملل روزنامه “کامرسنت” از جمله کارشناسان روسی هستند که اعتقاد دارند این اظهارات مدودف، نشان دهنده تغییرات ریشه ای در مواضع روسیه نسبت به برنامه های هسته ای ایران و نزدیک شدن مواضع روسیه و آمریکا است.
البته، یوگنی مینچنکو، مدیر انستیتو بین المللی علوم سیاسی روسیه در مصاحبه با رادیو «صدای روسیه» اظهار داشت که مدودف نقطه نظر خود را تغییر نداده است. اما تاکید کرد که مساله مدرنیزه سازی اقتصاد بی تردید در وهله اول نیازمند توسعه روابط با کشورهایی است که تکنولوژی های جدیدی دارند. به اعتقاد این کارشناس روس مسئله پیوستن روسیه به اتحایه اروپا و ناتو اصلا مطرح نیست.
گفته می شود که مسکو عملگرا بوده و همواره برای به دست آوردن برگ برنده بیشتر برای توازن منافع تلاش می کند. اما این که مدودف با چنین اظهاراتی در صدد است تا نظر غرب را جلب کرده و باز هم به نوعی از کارت ایران در بازیهای سیاسی خود استفاده نماید، جای تاسف دارد. ظاهرا آن چنان وی در رویای مدرنیزاسیون روسیه غرق شده است که دیگر منافع ژئوپولتیک کشورش و نقش ایران در منطقه را از یاد برده است. اگر نتیجه عملگرایی این باشد که هر چه مسکو به غرب نزدیک شود، از ایران دور می شود، پس می توان این قاعده را تعمیم داد و گفت که متقابلا، هر چه ایران به غرب نزدیک شود، پس الزاما باید از مسکو دور شود. بنا بر این، اگر قرار باشد که روسیه کار را به جایی برساند که ایران هم بین مسکو و غرب دست به انتخاب بزند، در آن صورت مطمئنا انتخاب ایران مسکو نخواهد بود!

سیاست خارجی فقط اقتصاد و تجارت نیست
سخنان اخیر رییس جمهوری روسیه در داخل این کشور نیز واکنش کارشناسانی که همواره به سیاست های غربگرایانه مدودف انتقاد می کنند را بر انگیخت. کریل گاواروف، کارشناس مسائل سیاسی طی مقاله ای کنایه آمیز و انتقادی که با عنوان «سیاست خارجی فقط اقتصاد و تجارت نیست» در پایگاه خبری “KMnews” منتشر شد، با پرداختن به اظهارات اخیر مدودف می نویسد: «افسانه از سرگیری روابط روسیه و آمریکا سر انجام شالوده نظری و فکری خود را در سطح بسیار عالی به دست آورد. بنا براین، از این پس بسیاری از روسها متوجه خواهند شد که به چه دلیل مصرف کنندگان روس باید بار دیگر مرغهای منجمد آمریکایی که در بین مردم روسیه به کنایه “پاهای بوش”! نامیده می شود را مصرف کنند و به جای هواپیماهای روسی، از بویینگ آمریکایی برای پرواز استفاده کند. کارکنان صنایع نظامی روسیه نیز نباید چندان بابت از دست دادن قرارداد فروش اس-۳۰۰ به ایران ناراحت باشند. چرا که ظاهرا ما باید به خاطر مدرنیزه شدن کشور کمی رنج و عذاب بکشیم!
موضوع اصلی سخنرانی رییس جمهوری روسیه در دیدار با نمایندگان دیپلماتیک روسیه نیز در خصوص این هدف عالی بود. به گفته مدودف، مسائلی مانند نوسازی اقتصاد کشور، تحکیم دموکراسی در روسیه و مبارزه با جرم های سازمان دهی شده باید اولویت اصلی سیاست خارجی روسیه باشد.
می توان متصور شد که بسیاری از دیپلمات های حاضر در جلسه روز دوشنبه، از پیشنهادات و برنامه های ارائه شده توسط رییس جمهوری در خصوص از سرگیری روابط با آمریکا دچار تردید شدند. مدودف بر ضرورت رهایی از کلیشه های قدیمی تاکید کرد؛ «حتی اگر این کلیشه ها در دانشگاه وزارت خارجه روسیه آموزش داده شده باشند»!
به  نظر می آمد که سخنرانی مدودف ابتدا برای کارکنان وزارت توسعه اقتصادی (آنچه که مربوط به نوسازی اقتصاد است) و یا برای وزارت کشور (مبارزه با جرایم سازمان دهی شده) و یا برای فعالان دموکراسی (تحکیم دموکراسی) آماده شده بود.
منطق سخنان رییس جمهوری تردیدی باقی نمی گذارد که دمیتری مدودف حل همه مسائل بر شمرده شده را دقیقا بر عهده دیپلماسی روسیه قرار می دهد. چرا که به نظر می آید او همچنان به تز «خارجه به ما کمک می کند»، به طور جدی اعتقاد دارد. ولی اگر کسی فکر کند که منظور مدودف از خارج، کشورهای منطقه پساشوروی بوده و وی افزایش همکاری و همگرایی با این کشورها را به عنوان منبعی برای نوسازی روسیه مد نظر داشت(که اگر چنین بود، کاملا منطقی نیز به نظر می رسید)، اشتباه می کند. از نظر مدودف، تکنولوژی مدرن، شکوفایی و امنیت درست از همان سمتی به روسیه وارد می شوند که سابقا، به دلیل وجود سوء تفاهماتی تنها تهدیدات آن متوجه روسیه بود؛ یعنی از جانب غرب! آن طور که از اظهارات رییس جمهوری بر می آید، شرکای اصلی کشور ما باید در وهله اول، اتحادیه اروپا (مشخصا، آلمان، فرانسه و ایتالیا) و آمریکا باشد. در سخنان مدودف، کشورهای منطقه آسیا- اقیانوس آرام در جایگاه دوم و تنها پس از آنها از کشورهایی مشترک المنافع یاد شد.»
پس از این جملات کنایه آمیز، گاواروف به نقل از ماکسیم کالاشنیکوف، مفسر روزنامه “راسیسکایا گازیه تا” و نویسنده کتاب “کد پوتین” می نویسد: «من از کلمه “مدرنیزاسیون” خوشم نمی آید و کلمه «توسعه» را ترجیح می دهم. هیچ کدام از کشورهای غربی علاقمند به توسعه و پیشرفت روسیه نیستند. هیچ کس به ما در مدرنیزاسیونی که رییس جموری بر آن تاکید می کند، کمک نخواهد کرد.
واقعیت حاکی از آن است که تکنولوژی های جدید را به روسیه نمی دهند. در همان آمریکا، صادرات تکنولوژی های پیشرفته به روسیه ممنوع است. علاوه بر آن، خود غرب صنایع نظامی جدید ما را می دزدد؛ چیزی که ما بار دیگر در جریان جنجال جاسوسی اخیر و تبادل جاسوسان به یاد آوردیم. غرب هرگز به ما کمک نکرده و نخواهد کرد. به نظر من، شوروی استالینی تکنولوژی غربی را بیشتر از حال حاضر وارد کشور می کرد و در ضمن، این کار را بدون به آغوش غرب رفتن و تسلیم شدن در برابر آنها انجام می داد.
مدودف در خصوص منافع ملی روسیه سخن می گوید. اما منظور او از این سخن چیست و دقیقا، منافع ملی چه کسی باید حفظ شود؟ آیا منافع گروه اندکی که خود را از عامه مردم جدا کرده و منافع خود که با حفظ دارایی و سهامشان در غرب مرتبط است را دنبال می کنند، باید حفظ شود؟
تز رییس جمهوری در خصوص توسعه دموکراسی مضحک است. واقعیت این است که در حال حاضر در غرب اصلا دموکراسی وجود ندارد و یک توتالیتاریسم صنفی تغییر شکل داده جدید به وجود آمده است که در آن مردم هیچ نقشی را ایفاء نمی کنند. چه چیز را ما در این رابطه می خواهیم از غرب بیاموزیم؟
من معتقدم که به هم پیوستگی مردم روس جدا شده باید اولویت سیاست خارجی روسیه قرار بگیرد. روسیه باید از حقوق مردمان روسی که در منطقه پساشوروی به سر می برند و روسیه آنها را به دست سرنوشت سپرده، دفاع کند.
باید درک کرد که سیاست خارجی، چیزی بیشتر از تجارت و اقتصاد است. اگر شما همه چیز را در مسائل اقتصادی ببینید، شما دیگر سیاست خارجی نخواهید داشت. مسلما، تا زمانی که نخبگان روسیه بچه های خود را در غرب آموزش می دهند و دارایی های خود را نیز در آنجا نگهداری می کنند، سیاست خارجی ما به هیچ وجه مستقل نخواهد بود. در ضمن، اگر از نقطه نظر اقتصادی هم صحبت کنیم، در آن صورت نیز ایران برای ما بسیار مهمتر از کشورهای غربی است. اروپایی ها بر خلاف ایران هیچگاه تجهیزات و تکنولوژی ما را نمی خرند. من حتی دستیابی ایران به سلاح اتمی را نیز فاجعه نمی دانم. چرا که ایرانی ها مثل طالبان نیستند و حقیقتا ملتی صلح طلب هستند. مردم ایران که ما به عنوان مردمان پارس آنها را می شناسیم، ملت بسیار متمدنی هستند. آنها هرگز آغاز کننده جنگ با اسراییل نخواهند بود. اصلا، چرا باید اسراییل سلاح اتمی داشته باشد، ولی ایران نه؟ و یا چرا هند و پاکستان می توانند بمب اتم در اختیار داشته باشند، ولی ایران نباید داشته باشد؟ اشاعه چنین تسلیحاتی اجتناب ناپذیر است. پس تاکید می کنم که ارتقای روابط با ایران، به نفع روسیه بوده و به توسعه اقتصادی ما کمک خواهد کرد.»
به هر ترتیب، اظهارات اخیر رییس جمهور جوان روسیه آن هم در آستانه مذاکرات حساس دو کشور در زمینه توسعه همکاری ها در حوزه انرژی و تدوین نقشه راه برای همکاری‌های آتی، فقط باعث سردتر شدن مناسبات مسکو و تهران خواهد شد که به هیچ عنوان به نفع دو کشور نخواهد بود. مدودف با این اظهارات شائبه انگیز خود تنها خوراک رسانه هایی را تامین کرده که دائما سعی دارند تا به مناقشات موجود دامن زده و صلح آمیز بودن برنامه های هسته ای ایران را زیر سوال ببرند. پس انتظار می رود که دولتمردان روسیه کمی بیشتر به فکر همان منافع ملی باشند که دائما بر آن تاکید می کنند.

پایگاه خبری- تحلیلی “روسیران”، ۲۳ تیر ۸۹