تلاش مسکو برای نزدیکی روابط با واشنگتن، علل و انگیزه ها؟

تاریخ انتشار: ۱م تیر ۱۳۸۹ ساعت ۱۳:۴۷ |

هیات تحریریه روسیران- سفر دمیتری مدودف، رئیس جمهوری روسیه به واشنگتن اهمیت فراوانی در روابط بین دو کشور دارد. بیش از یکسال از زمان پیشنهاد به اصطلاح «از سرگیری» روابط از سوی آمریکا به روسیه می گذرد و این دیدار می تواند به نوعی جمع بندی نتایج این ابتکارعمل نیز باشد.
پس از «از سرگیری» روابط، طرفین سعی کردند کمتر نسبت به یکدیگر اتهام وارد کرده و همکاری های خود را با یکدیگر در زمینه مسائل مختلف جهانی افزایش دهند. البته برداشت آمریکایی ها از این «از سرگیری» از برداشت روس ها متفاوت است. جو بایدن، معاون رئیس جمهوری آمریکا در اظهار نظری در این خصوص گفت که به نظر می آید روسها از این کلمه مفهوم «بهبود» روابط را برداشت کرده اند. اما در واقع، «از سرگیری» به معنای «آغاز جدید» است و چیزی به جز شروع کردن از صفر معنی نمی دهد. پس نتیجه این از صفر شروع کردن الزاما مثبت نخواهد بود.
در طول یک سال اخیر، دو طرف در مورد همکاری های بیشتر در افغانستان به توافقاتی دست یافتند. همچنین، آمریکا سعی کرد تا نسبت به پیروزی جناح طرفدار مسکو در اکراین و قرقیزستان واکنش خاصی نشان نداده و مذاکرات در خصوص گسترش ناتو را متوقف نماید. کرملین نیز پیش نویس دکترین جدید سیاست خارجی خود را منتشر کرد که در آن به همکاری وسیع با آمریکا و اتحادیه اروپا با هدف تسریع روند تبادل تکنولوژی با غرب، جذب سرمایه گذاری خارجی و رشد اقتصادی اشاره شده است. مسکو همچنین به قطعنامه تحریمات جدید علیه ایران که توسط آمریکا و متحدینش پیشنهاد شد، رای مثبت داد و به این ترتیب خود را همسو با غرب نشان داد.
اما اگر به دقت نتایج این «از سرگیری» روابط دو کشور را بررسی کنیم، مشخص خواهد شد که بسیاری از نشانه ها ویژگی دوگانه ای دارند و الزاما، بیانگر بهبود روابط دو کشور نیستند. به عنوان مثال، آمریکایی ها از طرح استقرار سامانه دفاع موشکی خود منصرف نشده اند، بلکه تنها آن را به حالت تعلیق در آورده و اجرای آن را به زمان مناسب دیگری موکول کرده اند. در عوض، به جای سپر دفاع موشکی، لهستان از آمریکا موشک های پاتریوت دریافت خواهد کرد که برای امنیت روسیه بسیار خطرناکتر خواهد بود. در حقیقت، حتی امضاء قرارداد جدید استارت را نیز نمی توان نشانه بهبود روابط این دو کشور دانست. چون به اعتقاد بسیاری از کارشناسان امضاء این قرارداد سمبولیک بوده و هیچ یک از دو کشور هرگز به انهدام کامل سلاح های هسته ای خود نمی اندیشند.
در خصوص آنچه که مربوط به «شراکت» و حتی «اتحاد» دو کشور عنوان می شود، بایستی خاطر نشان ساخت که واشنگتن خود را به عنوان تنها قدرت برتر جهانی می داند و به این ترتیب، هر گونه روابط شراکتی با کشورهای دیگر ویژگی رابطه با شریک «کوچک» را خواهد داشت. اما به نظر می آید که روس ها در خصوص شراکت برابر با آمریکا می اندیشند، رویایی که ظاهرا هرگز به آن دست نخواهند یافت.
مدودف که خود را به عنوان رئیس جمهور متمایل به غرب نشان داده است، سعی می کند که با امتیاز گرفتن از آمریکا، خود را به عنوان رئیس جمهوری قدرتمند، به خصوص در عرصه رقابت با ولادیمیر پوتین نشان دهد. این مساله برای مدودف و به خصوص برای شرکت در انتخابات ریاست جمهوری سال ۲۰۱۲ بسیار حائز اهمیت است.
یکی از موضوعات مهمی که رئیس جمهوری روسیه در سفر خود به آمریکا قصد دارد تا درباره آن با مقامات آمریکایی مذاکره نماید، بحث پیوستن روسیه به سازمان تجارت جهانی است. روسیه سال ها است که در انتظار پیوستن به این سازمان به سر می برد و تلاش های این کشور برای این منظور تاکنون به دلیل مخالفت ها و مانع تراشی های آمریکا نتیجه ای در بر نداشته است. مدودف امیدوار است در این سفر خود به نتایج مثبتی در این رابطه دست یابد.
فلیپ گوردون، دستیار وزیر امور خارجه آمریکا اخیرا در خصوص پیوستن روسیه به سازمان تجارت جهانی اظهار داشت که کارهایی هست که روسیه برای پیوستن به این سازمان حتما باید آنها را انجام دهد. به عنوان مثال، روسیه باید مسئله “مالکیت فکری” را حل نماید.
البته روسیه در یک سال گذشته نشان داده است که برای رسیدن به منافع خود می تواند به خوبی از کارت های که در اختیار دارد،استفاده می نماید. برای نمونه می توان به موضوع راه اندازی نیروگاه اتمی بوشهر و قرارداد فروش سامانه های دفاعی اس-۳۰۰ به ایران را ذکر کرد. همچنین چندی پیش دمیتری مدودف، در سفر خود به سوریه اعلام داشت که روسیه می خواهد به این کشور در زمینه ساخت نیروگاه اتمی کمک کند. این اظهارات مدودف کافی بود واکنش شدید آمریکا و اسراییل را بر انگیخت. به نظر می رسد مسکو با این اقدام قصد دارد به غرب نشان دهد که روسیه به هیچ وجه حاضر نیست تا از حضور خود در خاورمیانه بکاهد.
واشنگتن از امکان ساخت نیروگاه اتمی در سوریه توسط روسها هراس داشته و ظاهرا، کاخ سفید قصد دارد در جریان دیدار رهبران روسیه و آمریکا در خصوص ساخت این نیروگاه در سوریه هشدار دهد. در واقع، غرب از تکرار تجربه ایران هراس دارد. چرا که کرملین به خوبی توانست از مسئله هسته ای ایران و ساخت نیروگاه اتمی در این کشور به عنوان یک برگ برنده در بازی های سیاسی برای گرفتن امتیاز از غرب استفاده نماید. یکی از امتیازاتی که غرب در این بازی به روسیه داده، تعدیل تحریم های جدید علیه ایران به نفع روسیه و در نظر گرفتن برخی ملاحظات مسکو بود. اگر چه که پس از صدور قطعنامه دولتمردان روسیه اعلام کردند که آمریکا و اتحادیه اروپا با اعمال برخی تحریم های یکجانبه خواسته های مسکو را نادیده گرفته و این کشور از ادامه همکاری با غرب دلسرد شده است.
غرب معتقد است که سناریوی ایران ممکن است در رابطه با سوریه نیز رخ دهد و این بار روسیه با ساخت نیروگاه اتمی در سوریه بازی دیگری را آغاز کند. در این صورت، کرملین بار دیگر با اتخاذ سیاستی که به مسکو اجازه شانتاژ غرب را می دهد، خواهد توانست شرایط را برای غرب پیچیده و دشوار سازد. چنانچه طرح همکاری اتمی با سوریه اجرایی شود، مسکو بار دیگر می تواند از واشنگتن امتیازاتی بگیرد؛ همانند آنچه که در خصوص قرارداد فروش سامانه دفاعی اس-۳۰۰ به ایران رخ داده است. مدت هاست که مسکو از این مساله به عنوان ابزاری در سیاست خارجی خود استفاده کرده و با توجه به نتیجه مذاکرات خود با واشنگتن از تحویل و یا عدم تحویل این سامانه به ایران سخن می گوید.

از دیگر موضوعات گفتگوهای طرفین، موضوع قرقیزستان خواهد بود. برخی از کارشناسان آمریکایی معتقدند که آمریکا و روسیه می توانند برای بازگشت امنیت به قرقیزستان با یکدیگر همکاری نمایند. اما فلیپ گوردون، دستیار وزیر امور خارجه آمریکا نظر دیگری در این رابطه دارد. وی در سمیناری در بنیاد مارشال واشنگتن اظهار داشت که کسانی که فکر می کنند روسیه و آمریکا می توانند عملیات مشترک صلح در قرقیزستان انجام دهند، سخت در اشتباه هستند. وی همچنین اظهار داشت که آمریکا امضاء قرارداد جدید در خصوص امنیت اروپا که دمیتری مدودف پیشنهاد آن را داده است را غیر ضروری می داند. به گفته گوردون، برای تامین امنیت اروپا ساختارهایی مناسبی چون ناتو، شورای روسیه- ناتو و سازمان امنیت و همکاری اروپا وجود دارند.
در این سفر همچنین مدودف قصد دارد با رهبران تجاری و سرمایه گذاران بزرگ آمریکا دیدار کند و با ارائه «برنامه نوسازی روسیه» از آنها برای سرمایه گذاری در روسیه دعوت نماید. اخیرا، مدودف در مصاحبه با روزنامه وال استریت ژورنال آمریکا اظهار داشت که قصد دارد پایه های همکاری های اقتصادی بین روسیه و آمریکا را تقویت کند. مقامات آمریکا نیز این دیدار را فرصت خوبی برای ارتقای روابط اقتصادی ارزیابی می کنند. رابرت هورمتس، معاون وزیر خارجه آمریکا در امور اقتصادی، انرژی و کشاورزی در این خصوص پیشتر اعلام کرده بود که آمریکا و روسیه در امور سیاسی- امنیتی پیشرفت‌هایی داشتند و اکنون، فرصت خوبی است تا با احیای مناسبات اقتصادی، دو کشور روند مشابه‌ای را در امور اقتصادی داشته باشند.
بسیاری از کارشناسان عقیده دارند که در این سفر پیشرفت غیر منتظره ای در روابط دو کشور رخ نخواهد داد.اما در عین حال می توان بهبود نسبی مناسبات دو کشور را انتظار داشت. به هر ترتیب، باید منتظر بود و دید که سفر مدودف به آمریکا عملا چه نتایجی برای مسکو در بر خواهد شد و آیا مدودف در این سفر به اهداف خود خواهد رسید یا خیر.

پایگاه خبری- تحلیلی “روسیران”، ۱ تیر ۸۹