فاصله گرفتن روسیه از مشارکت در طرح هاى انرژى

تاریخ انتشار: ۲۲م اردیبهشت ۱۳۸۹ ساعت ۱۴:۳۰ |

سیاست روسیه در قبال کشورهاى آسیاى مرکزى نشان مى دهد که این کشور در حال فاصله گرفتن ازطرح هاى انرژى برق آبى در این منطقه است. این در حالى است که «نورسلطان نظربایف» و «اسلام کریم اف» در دیدار اخیر خود در تاشکند به این نتیجه رسیدند که بدون تحقیق مستقل بین المللى ساخت نیروگاه هاى بزرگ برق آبى در قلمرو قرقیزستان و تاجیکستان کار درستى نیست. به دلیل اینکه قزاقستان و ازبکستان از نگاه تعداد جمعیت و توان اقتصادى دو کشور مهم در آسیاى مرکزى هستند و انتظار مى رود، محافل و مجامع منطقه اى و بین المللى به حرف هاى آنان گوش بدهند. این نوع دیدگاه تا حدى به منافع روسیه نیز که قرار بود در احداث دو نیروگاه بزرگ برق آبى منطقه «راغون» در تاجیکستان و «قنبر آتا» در قرقیزستان از سرمایه گزاران اصلى باشد ، ارتباط دارد. ولى در سال هاى اخیر سیاست روسیه در قبال این طرح ها بارها تغییر کرده است که ازسویى به مراعات ملاحظات ازبکستان و قزاقستان ارتباط دارد و از سویى دیگر حاکى از نوع برخورد مسکو با مسائل انرژى در آسیاى مرکزى است که موجب نارضایتى تاجیکستان و قرقیزستان گردیده است. به گزارش ایران شرقى، یکى از نتایج مهم دیدار اخیر روساى جمهورى ازبکستان و قزاقستان در تاشکند مواضع تند «نورسلطان نظربایف» است که در نوع خود بى سابقه است. زیرا «اسلام کریم اف» همتاى ازبک وى قبلا بارها مخالفت کشورش را با ساخت «نیروگاه برق آبى راغون» در تاجیکستان اعلام کرده بود. وى همواره خواستار انجام تحقیقات بین المللى در باره پیامدهاى زیست محیطى این طرح شده بود. اما «نظر بایف» که قبلا در این زمینه نرمتر صحبت مى کرد ، این بار نه تنها از مواضع همتاى ازبک خود در قبال طرح هاى ساخت نیروگاه هاى برق آبى در تاجیکستان و قرقیزستان حمایت ، به عمل آورد ، بلکه یک درخواست جدى هم مطرح کرده است. وى گفته است: «نه تنها ضرورت انجام تحقیقات بین المللى درمورد «نیروگاه برق آبى راغون» در تاجیکستان که تاشکند از مدت ها قبل برآن اصرار مى ورزد، وجود دارد؛ بلکه لازم است که مسأله عواقب زیست محیطى و انسانى نیروگاه در دست ساخت «قنبر آتا» در قرقیزستان و تاثیر آن بر حجم آب رودخانه سیر نیز باید مورد بررسى قرار گیرد». نکته جالب دیگردراظهارات «نظربایف» این بودکه وى گفت بود ، قبل ازسفربه تاشکند این موضوع راباسران تاجیکستان و قرقیزستان مورد بررسى قرار داده است. بنا به گفته رییس جمهورى قزاقستان ، همتایان تاجیک و قرقیزى وى از پیشنهاد انجام تحقیقات بین المللى درباره عواقب زیست محیطى این دو نیروگاه استقبال کرده اند. وى همچنین اضافه کرده است ، تعلل مقامات تاجیکستان و قرقیزستان در انجام تحقیق بین المللى برایش معلوم نیست . شاید دلیل مخالفت تاجیکستان و قرقیزستان با بین المللى کردن این موضوع مسأله هزینه مالى و زمان باشد که مقامات این دو کشور را تا حدى از نتایج این بررسى ها نگران کرده است. از سویى دیگر قزاقستان و ازبکستان اعلام کرده اند، در صورت مثبت بودن نتایج تحقیقات بین المللى در مورد زیان بار نبودن پیامدهاى ساخت این دو نیروگاه آماده سرمایه گذارى در طرح هاى یاد شده هستند. منشا اختلاف کنونى میان تاجیکستان و قرقیزستان از یک سوو ازبکستان و قزاقستان از سویى دیگر درباره زمان و نحوه انجام تحقیقات بین المللى درباره آثار زیست محیطى نیروگاه هاى برق آبى «راغون» و «قنبر آتا» است. زیرا تاشکند و آستانه تاکید مى کنند ، تا زمان انجام تحقیقات بین المللى درباره این دو نیروگاه تاجیکستان و قرقیزستان از ادامه ساخت و ساز دست بردارند. ولى مقامات دولت هاى دوشنبه و بیشکک با اعلام ضمنى موافقت با انجام تحقیقات بین المللى درباره این دو نیروگاه به ساخت و سازها ادامه مى دهند. در همین حال «اسلام کریم اف» رییس جمهورى ازبکستان مدعى است ، به دلیل قرار گرفتن سد «نیروگاه برق آبى راغون» در منطقه کوهستانى زلزله خیز باید در این زمینه برآوردهاى دقیق مهندسى انجام شود. بیش از یک دهه است که موضوع نحوه استفاده از منابع آب و انرژى آسیاى مرکزى مردم را به شدت نگران و موجب افزایش اختلافات سیاسى میان جمهورى هاى منطقه گردیده است. اما اصل این ماجرا به فروپاشى اتحاد شوروى و از میان رفتن نحوه همکارى هاى قبلى میان پنج جمهورى آسیاى مرکزى برمى گردد که هر کدام خواستار دفاع از منافع ملى خود شده اند. در دوران شوروى دو سیستم تامین انرژى در آسیاى مرکزى وجود داشت که جدا از یکدیگر فعالیت مى کردند. سیستم نخست در شمال قزاقستان احداث شده بود و به شبکه برق روسیه متصل بود. سیستم دوم شامل جنوب قزاقستان و پنج کشور آسیاى مرکزى بود. بخش عمده انرژى سیستم واحدبرق آسیاى مرکزى از دو «نیروگاه بزرگ برق آبى نارک» در تاجیکستان و «توخته گل» درقرقیزستان تامین مى شد. در دوران شوروى به منظور اشتغالزایى و رشدصنعت دراین کشورهاو به ویژه استفاده از برق ارزان براى تولید آلومینیوم ؛ قرار بود ، در تاجیکستان و قرقیزستان دو نیروگاه برق آبى بزرگ «راغون» و «قنبرآتا» احداث شوند. کارهاى زیر ساختى نیز در این دو پروژه انجام گرفته بود. امادرسرمایه گزارى در طرح هاى انرژى ، کشورها با تغییر موضع خود از نگرانى «اسلام کریم اف» حمایت کامل کردند. اگر به این موضوع توجه شود که در آسیاى مرکزى فعالیت نیروگاه هاى برق آبى از ویژگى منحصر به فردى برخوردار است و آن هم تنظیم آب براى بخش کشاورزى به عنوان شغل اصلى مردم و تامین آب آشامیدنى است. از این رو نیروگاه هاى برق آبى منطقه نمى توانند در فصل سرما آب را به منظور چرخاندن توبین ها براى تولید برق استفاده کنند . زیرا اگراین کار را انجام دهند به طور قطع امکان ذخیره سازى آب براى فصل تابستان و تامین آب مورد نیاز بخش کشاورزى با خطر مواجه خواهد شد. بنابر این در دوران شوروى هنگام ساخت سدهاى بزرگ براى نیروگاه هاى برق آبى در تاجیکستان و قرقیزستان این ملاحظه را مد نظر داشتند که آب مورد نیاز بخش کشاورزى کشورهاى پایان آب در پشت سدهاى بزرگ نیروگاه هاى برق آبى «نارک» و «تخته گل» درتاجیکستان و قرقیزستان ذخیره مى شد و متعاقبا ازبکستان ، قزاقستان و ترکمنستان در فصل سرما کمبود انرژى در کشورهاى بالا آب را برطرف مى کردند. با این روش تاجیکستان و قرقیزستان آب مورد نیاز بخش کشاورزى سه جمهورى پایان آب را ذخیره مى کردند و نفت و گاز ، سوخت و برق خود را در فصل سرما با قیمت ها داخلى دریافت مى نمودند که با فروپاشى شوروى این سیستم از بین رفت. اگر امروز ازبکستان و قزاقستان خواستار آن شده اند که تاجیکستان و قرقیزستان باید براى مصرف گاز ، نفت ، بنزین ، برق و گازوییل صادراتى باید قیمت هاى جهانى راپرداخت کنند ، مقامات تاجیکستان و قرقیزستان ، موضوع پرداخت پول براى ذخیره سازى آب در فصل سرمادر پشت سدهاى بزرگ نیروگاه هاى برق آبى خودو جبران خسارات وارده به محیط زیست را مطرح کرده اند که ریشه اصلى اختلاف نیز اهمیت نکته است. اکنون که دولت هاى تاجیکستان و قرقیزستان تلاش دارند ، نیروگاه هاى نیمه تمام «راغون» و «قنبرآتا» را که احداث آنهادرزمان شوروى آغاز شده بودرا تکمیل کنند. مقامات ازبکستان و قزاقستان بطور علنى بااین طرحها مخالفت مى کنند. انتظارمى رفت ، درآغازدهه ۲۰۰۰ میلادى ، روسیه به عنوان وارث اتحاد شوروى سرمایه گزاراصلى دراین دو نیروگاه باشد. در این مورد ظاهرا تاجیکستان به پیشرفت هایى نیز دست یافته است. زیرا با سرمایه گزارى روسیه «نیروگاه برق آبى سنگتوده ـ ۱» به بهره بردارى رسید و ایران نیز کار ساخت «نیروگاه سنگتوده ـ ۲» را آغاز کرد. اما درمورد« نیروگاه برق آبى راغون»که بزرگترین طرح انرژى در آسیاى مرکزى است ، طرف روسى با مد نظر قرار دادن ملاحظات ازبکستان از مشارکت در تکمیل این پروژه خوددارى کرده است. از سویى دیگروقتى تلاش هاى دولت دوشنبه براى تشکیل کنسرسیوم بین المللى براى ساخت این نیروگاه نیز به جایى نرسید، اقدام به انتشار سهام مالى این طرح کرد و از مردم خواست که با خرید این سهام زمینه ساخت توربین نسخت «نیروگاه برق آبى راغون»رادرسال ۲۰۱۲میلادى فراهم سازند. شایدهم تاجیکستان بتواند فاز اول این نیروگاه رااز محل منابع مالى داخلى به بهره بردارى برساند. ولى براى ادامه ساخت این نیروگاه بامشکل مالى جدى مواجه خواهد شد. در مورد ساخت «نیروگاه برق آبى قنبر آتا» قرقیزستان نیز در سال ۲۰۰۹ میلادى میان روسیه و دولت بشکک تفاهم نامه همکارى به امضا رسید . براساس این تفاهم نامه با برچیده شدن «پایگاه هوایى آمریکا در ماناس»، مسکو اعتبار مالى ۷/۱ میلیارد دلارى را در اختیار مقامات قرقیزى قرار مى داد. اما« پایگاه هوایى ماناس» با تغییر نام باقى ماند و روسیه از اختصاص اعتبار یاد شده خوددارى کرد. در خلال این تحولات ، به نظر مى رسد ، سیاست دولت مسکو درقبال تاجیکستان و قرقیزستان تغییر کرده باشد. زیرا اخیرا «دیمیترى مدودف» رییس جمهورى روسیه در نشست انرژى در استان آمسکى اعلام کرد ، تاجیکستان و قرقیزستان را نمى توان به زور به اتحاد گمرکى کشاند.. به گفته وى در قبال این کشورها مسائلى به وجود آمده است که مسکو منتظر دریافت پاسخ روشن از سوى مقامات تاجیکستان و قرقیزستان است. حتى در جریان سفر «دانیار حسین اف» نخست وزیر سابق قرقیزستان به روسیه به وى اعلام شد ، مسکو تنها پس از دریافت نتیجه تحقیقات کمیسیون بین المللى درمورد تهدیدات احتمالى زیست محیطى نیروگاه هاى برق آبى در دست ساخت در آسیاى مرکزى موضوع مشارکت خود در این طرح ها را بررسى خواهد کرد. این در حالى است که روسیه قبلا هیچ گاه این موضوع را مطرح نکرده بود و آن چه که امروز «ایگور شوالف» معاون اول نخست وزیر روسیه مى گوید ، تکرار حرف هاى مقامات ازبکستان و قزاقستان است. از سویى دیگر روسیه از دولت قرقیزستان که قصد داشت با چین در زمینه انرژى همکارى نزدیک داشته باشد و مسکو را کنار بزند به شدت عصبانى بود. به این دلیل که درجریان دیدار «ماکسیم باقى اف» پسر «قربان بیک باقى اف» رییس جمهورى مخلوع قرقیزستان ازچین به عنوان رییس آژانس دولتى رشد اقتصادى و جذب سرمایه گزارى خارجى، مقامات پکن براى مشارکت در تکمیل «نیروگاه برق آبى قنبر آتا» و بازسازى نیروگاه حرارتى شهر بیشکک ابراز آمادگى کرده اند. معاون وزیر اقتصاد و بازرگانى چین خواستار ارایه اسناد و مدارک مطالعاتى این دو نیروگاه شده و گفته بود، کشورش آماده است با قرقیزستان در این زمینه همکارى کند.«ماکسیم باقى اف» نیز اعلام کرده بود ، خیلى سریع اسناد و مدارک فنى این دو طرح مهم را در اختیار «ایکسیم بانک» چین به عنوان نهاد سرمایه گذار چینى قرار مى دهد. این اقدام دولت وقت قرقیزستان براى روسیه که توربین فاز اول «نیروگاه برق آبى قنبر آتا» را نصب کرده بود، ناخوشایند بود.

منبع: روزنامه ابرار