نشانگان احیای امپراتوری روسیه

تاریخ انتشار: ۲۵م فروردین ۱۳۸۹ ساعت ۸:۵۰ |

روسیران- روند کنونی تحولات سیاسی در کشورهای پیرامون فدراسیون روسیه بسیار تامل برانگیز است. به نظر می رسد مدتی است که دومینوی شکست دولتهای غربگرا در همسایگی روسیه آغاز شده که می توان انتخابات ریاست جمهوری اوکراین و پیروزی جریان طرفدار روسیه در این کشور را نقطه آغاز آن دانست. حوادث اخیر قرقیزستان و سرنگونی دولت غربگرای باقی یف نیز شاهدی است بر این مدعا. در جریان ناآرامی ها و اعتراضات خشونت آمیز اخیر در این کشور حداقل ۷۵ تن کشته و صدها نفر زخمی شدند. بسیاری در غرب بر این باورند که روسیه و آمریکا بازیگران اصلی و ذینفع در حل مناقشه قرقیزستان هستند.

بلافاصله پس از سرنگونی دولت قرقیزستان، نخست وزیر روسیه دولت جدید به رهبری رزا اوتونبایوا را به رسمیت شناخت. همچنین، پوتین هر گونه دخالتی از جانب روسیه در سرنگونی باقی یف را تکذیب کرد. گفتنی است کورمانبک باقی یف خود نیز در مصاحبه با فرانس پرس اعلام کرده بود که روسیه و آمریکا هیچ نقشی در سرنگونی وی نداشته اند.

اگرچه رهبران روسیه ادعا می کنند که هیچ نقشی در وقوع این انقلاب نداشته اند، اما در غرب به این اظهارات با دیده تردید نگریسته می شود. روزنامه آمریکایی “گلوبال پست” در مقاله ای با عنوان “انقلاب در قرقیزستان: یک- صفر به نفع روسیه” نوشت: “رزا اوتونبایوا که در زمان شوروی در حزب کمونیست فعالیت داشت، اکنون در اولین اقدام پس از تصاحب قدرت با فردی تماس گرفت که بسیار اهمیت دارد- با ولادیمیر پوتین. روسیه این انقلاب را مهندسی کرد و اجازه داد تا آمریکا و چین فقط ناظر بر این حوادث باشند.”

رسانه های غربی تاکید دارند که پشت پرده تحولات اخیر قرقیزستان کرملین قرار داشته و کارگردان اصلی سناریوی جابجایی قدرت در بیشکک کسی نیست جز ولادمیر پوتین. سیاست های غربگرایانه باقی یف و خلف وعده او در مساله بستن پایگاه آمریکایی ماناس باعث شد تا روسیه دل خوشی از او نداشته باشد. روزنامه روسی “گازتا.رو” به نقل از عمربک تیکیبایف، یکی از رهبران اوپوزسیون قرقیزستان نوشت: “روسیه نقش خود را در سرنگونی باقی یف ایفا کرد. شما دیدید زمانی که روسها ناظر این سرنگونی بودند، چقدر خوشحال بودند.” وی افزود: “به احتمال بسیار زیاد پایگاه هوایی آمریکا در قرقیزستان به زودی تعطیل خواهد شد.”

روزنامه “تایمز” هم نوشت:‌ “رهبر جدید قرقیزستان باید از جانب روسیه مورد تایید واقع شود. روسیه تصمیم خواهد گرفت که کدام یک از رهبران اصلی اوپوزسیون قرقیزستان رییس جمهور شود، تمیر ساری یف یا الماس بک آتامبایف، نخست وزیر سابق این کشور”.

“دیلی تلگراف” نیز از رابطه رزا اوتونبایوا و حزب “روسیه واحد” خبر داده و می نویسد: “اخیرا اوتونبایوا بسیار تلاش کرد تا روابط حسنه ای با حزب پوتین برقرار نماید”.

البته برخی از تحلیلگران غربی نیز با توجه به فعالیتهای دیپلماتیک سالهای ۹۰ اوتونبایوا، زمانی که وی به عنوان اولین سفیر قرقیزستان در آمریکا فعالیت می کرد، تصور می کنند که وی قرقیزستان را به سمت دموکراسی سوق داده و تلاش خواهد کرد تا روابط حسنه با آمریکا را حفظ نماید. به باور این تحلیلگران، پایگاه هوایی آمریکا در قرقیزستان کماکان به فعالیت خود ادامه خواهد داد.

“گاردین” در مورد وقایع اخیر قرقیزستان در سرمقاله خود نوشت: “قیام مردمی در قرقیزستان آزمایش سختی بود برای دوره جدیدی از همکاریهای روسیه و آمریکا. گاردین در این ماجرا روسیه و آمریکا را بی گناه ندانسته و با اشاره به قضیه پایگاه ماناس نوشت: “باقی یف در قضیه پایگاه ماناس این دو کشور را در برابر هم قرار داد.”

به ادعای گاردین روسیه با بالابردن تعرفه های گمرکی محصولات پتروشیمی به قرقیزستان فشار می آورد. سیل انتقادات مطبوعات روسیه از دولت قرقیزستان نیز بر افکار عمومی قرقیزستان تاثیرگذار بود. با این حال این نشریه اذعان دارد که “مردم قرقیزستان واقعا از رژیم باقی یف ناراضی بوده و هیچ نیازی به تحریک روسیه نبود. واشنگتن هم که فساد موجود در این کشور را نادیده می گرفت، اگر نگوییم که خود نیز به آن دامن می زد”.

مسلما، نمی توان سرنگونی دولت قرقیزستان را صرفا نتیجه دخالت قدرتی خارجی دانست، چرا که بی کفایتی باقی یف و سیاستهای غلط وی و در نتیجه، اوضاع نابسامان اقتصادی و نارضایتی مردم اوضاع را به سمتی سوق داد که هرج و مرج کشور را فرا گرفته و بهانه های لازم برای سرنگونی دولت در اختیار مخالفان قرار گرفت.

بدیهی است که روسیه، آمریکا و چین هر یک منافع خود را در آسیای مرکزی تعقیب می کنند. مقامات این سه کشور از نخستین کسانی بودند که در همان روزهای نخست اغتشاشات در قرقیزستان نسبت به اوضاع داخلی این کشور ابراز نگرانی کردند. در این خصوص فیودور لوکیانوف، سردبیر مجله “روسیه در سیاست جهانی” در مصاحبه با رادیو آزادی گفت: “بر اساس این که چه کشورهایی نسبت به اوضاع قرقیزستان زودتر ابراز نگرانی کردند، می توان دریافت که چه قدرتهایی در این کشور منافع ژئوپولتیک دارند.” در واقع، رقابت اصلی در قرقیزستان را باید بین روسیه و آمریکا دانست. پایگاه های نظامی این دو کشور در خاک قرقیزستان در نزدیکی یکدیگر واقع شده اند. کورمانبک باقی یف سعی داشت از اختلاف این دو کشور نهایت استفاده را نموده و با مانور در بین این دو قدرت، بیشترین امتیاز را کسب نماید. اما در نهایت او که خود با انقلاب موسوم به “گل لاله” در سال ۲۰۰۵ به قدرت رسیده بود، با انقلاب هم سرنگون شد.

حقیقت آن است که روسیه نمی تواند نسبت به اوضاع این منطقه بی تفاوت باشد. شاید بتوان گفت برای آمریکا اهمیت افغانستان بیش از قرقیزستان است و اگر این کشور بنا به هر دلیلی نتواند پایگاه خود را در ماناس حفظ کند، این امکان را دارد که آن را به جایی دیگر منتقل نماید. اما برای روسیه مساله مرگ و زندگی مطرح است. منطقه ای که قرقیزستان هم جز آن است، حیاط خلوت روسها محسوب شده و هر گونه بی ثباتی و یا نفوذ قدرتی دیگر در این منطقه به عنوان تهدیدی برای امنیت ملی فدراسیون روسیه تلقی می شود. به همین خاطر است که روسیه نسبت به تحولات منطقه به شدت حساس بوده و سریعا واکنش نشان می دهد.

به هر تقدیر، با در نظر گرفتن تحولات سیاسی اخیر در کشورهای پیرامون روسیه می توان پیش بینی کرد که در صورت توسعه روند کنونی، شاهد نفوذ روز افزون روسیه در منطقه بوده و حتی ممکن است امپراتوری روسیه به نوعی مجددا احیا شود. پیروزی حزب طرفدار روسیه در انتخابات سال گذشته اوکراین و شکست جریان غربگرا که با انقلاب نارنجی در این کشور به قدرت رسیده بود و نیز، انقلاب اخیر در قرقیزستان و سرنگونی دولت غربگرای باقی یف که خود با انقلاب موسوم به “گل لاله” قدرت را در دست گرفته بود، از تمایل اکثریت مردم این کشورها برای بازگشتن به آغوش روسیه و دلسردی آنها از سیاستهای غربگرایانه حکایت دارد. بر همین اساس می توان برای انقلاب “گل رز” در گرجستان نیز سرنوشتی مشابه آنچه که در اوکراین و قرقیزستان رخ داد، متصور شد. شواهد نشان می دهد که در لهستان نیز وضع به همین گونه است. نتایج نظر سنجی های به عمل آمده در لهستان بیانگر پیروزی جریان طرفدار روسیه در انتخابات آتی این کشور است. البته باید منتظر ماند و دید که آیا حادثه اخیر سقوط هواپیمای رییس جمهوری غربگرای لهستان در روسیه، می تواند نتیجه دیگری را رقم بزند یا خیر.

پایگاه خبری- تحلیلی “روسیران”، ۲۵ فروردین ۸۹