سازمان همکاری شانگهای تقویت می شود

تاریخ انتشار: ۲۲م فروردین ۱۳۸۵ ساعت ۱۶:۳۵ |

وسولود اوچینیکوف مفسر روزنامه «روسیسکایا گازتا» در پکن با جانگ دگوانگ دبیر اجرایی سازمان همکاری شانگهای درباره فعالیت این سازمان که دربرگیرنده حدود نصف بشریت است، به گفتگو نشسته است.
سئوال: دهها سال است که با شما آشنا هستم. هموطنان من شما را به عنوان دیپلمات چینی می‌شناسند که طی سالهای زیادی مسئول روابط پکن-مسکو بوده است. ابتدا به عنوان معاون وزیر امور خارجه، سپس به عنوان سفیر چین در روسیه. و حالا رئیس دبیر خانه سازمان همکاری شانگهای شده اید که در چارچوب آن میدان جدیدی برای همکاری دو کشور همسایه ایجاد شده است. ابتدا مایلم نظر شما را درباره نتایج دیدار اخیر ولادیمیر پوتین رئیس جمهور فدراسیون روسیه از پکن که همزمان با مراسم افتتاح باشکوه سال روسیه در چین و گردهم‌آیی اقتصادی روسی-چینی در سطح عالی برگزار شد، جویا شوم. این اجلاس می تواند به اصلاح شاخصه‌های کیفی همکاری‌های دوجانبه و اصلاح ساختار جاری روسی-چینی چه تحرکی بدهد؟
جواب: سفر ماه مارس ولادیمیر پوتین یک بار دیگر نشاندهنده تمایل صادقانه ریاست فدراسیون روسیه و جمهوری خلق چین به خط مشارکت آمیخته به اعتماد و تعامل راهبردی بوده است. هیچ شک و تردیدی در این مورد وجود ندارد. این اطمینان بر اشتراک منافع راهبردی دو کشور استوار است. روسیه و چین باید دقیقاً بفهمند که باید کنار هم بایستند. در عصر جهانی‌سازی که بعد از پایان جنگ سرد فرا رسیده است، نمی توان به تنهایی زندگی کرد. باید با هم، پشت به پشت، مثل «کونگ‌فو»، ایستاد. رئیس جمهور روسیه در جریان بازدید از «شاولین»، مهد هنرهای رزمی شرقی، با روح این صومعه آشنا شد. وقتی دو انسان پشت به پشت ایستاده‌اند، آنها نه فقط از خود بلکه از شریک خود دفاع می کنند.
این تعبیر مجازی از همکاری راهبردی ماست. منظورم این نیست که روسیه و چین باید با هم باشند تا به کسی حمله کنند. ولی اگر پشت یکی از آنها به پشت دیگری باشد، آنها با کارآیی بیشتری می توانند از منافع خود دفاع کنند. اعتقاد دارم که همه مسایل و مشکلات موجود در روابط چینی-روسی می توانند حل شوند. پیشرفت روابط ما قطع نمی شود. ما شاهد حل شدن همه مسایل مرزی شده‌ایم. همکاری انرژتیک برقرار می شود ولو اینکه خوب بود اگر این همکاری سریع‌تر و مؤثرتر می‌شد. بسیاری از رسانه های گروهی درست اشاره کردند که روابط سیاسی بین دو کشور از روابط اقتصادی جلو افتاده است. این وضع در گذشته مشاهده می‌شد ولی الآن شکاف بین سیاست و اقتصاد به سرعت کاهش می‌یابد. در سال گذشته تبادلات بازرگانی بین چین و روسیه به ۲۹ میلیارد دلار رسید. یادم می‌آید در زمان یلتسین، اواخر سالهای ۱۹۹۰، آرزوی ما این بود که تجارت دوجانبه به ۲۰ میلیارد دلار برسد و این رقم غیرقابل تصور به نظر می‌آمد. وقتی که یلتسین این رقم را اعلام کرد، تبادلات بازرگانی ما برابر ۹-۸ میلیارد دلار بود و عده‌ای فکر می کردند که طرح این رقم حالت تبلیغاتی دارد. و حالا ما به ۳۰ میلیارد دلار نزدیک شده‌ایم. فکر می‌کنم که چند سال بعد این رقم می تواند به ۸۰-۶۰ میلیارد دلار برسد. دلیل برای این اعتقاد وجود دارد.
پرسیدید در زمینه روابط چینی-روسی چه تغییراتی صورت گرفته است. می توانم آنچه را که خودم احساس می کنم، برای شما بگویم. در سالهای ۱۹۹۵-۱۹۹۴ همه می‌گفتند که ما باید روابط خود را به سطح کیفی جدید ارتقا دهیم. ما در سال ۱۹۹۶ در جریان سفر رئیس جمهور یلتسین به چین روابط استراتژیکی برقرار کردیم. قبل از آن فقط درباره دوستی، حسن همجواری و مشارکت سازنده صحبت کرده بودیم. من در روند ایجاد تدارکات برای ارتقای کیفی روابط ما شرکت داشتم و به عنوان دیپلمات همه جزئیات و ریزه‌کاری‌ها را احساس می کردم. مات همه جزئیات را با طرف روسی مورد بحث و بررسی قرار داده و سپس به رهبران خود معرفی می کردیم که آنها بتوانند تصمیم نهایی بگیرند.
اگر روابط خود را به دو رودخانه بزرگ چینی هوانگ‌هه و یانزی تشبیه کنیم، ما می دانیم سرچشمه آنها کجاست. ما مثل رودخانه‌های بزرگ همیشه به پیش می‌رویم. گاهی به جاهای تنگ می‌خوریم ولی به خوبی راه حل مناسبی پیدا می کنیم زیرا به توسعه روابط دوجانبه علاقه‌مند هستیم. از موفقیت‌های خود خوشحال می‌شویم و از مشکلات نگران. احساسات ما هم به جریان رودخانه‌های بزرگ شباهت دارند.
صرف نظر از همه تغییرات، اصول کلیدی روابط ما تغییر نکرده و برای مدت طولانی و شاید برای همیشه یکسان می مانند. ما به برکت پایبندی به همین اصول توانستیم روابط راهبردی برقرار کنیم. طرفین برای این اصول ارزش بالایی قایل‌اند. به همین دلیل روابط خود را به جریان آبهای رودخانه‌های بزرگ تشبیه می‌کنیم.
سئوال: چین در جریان برنامه پنجساله یازدهم به شاخصه‌های نه کمی بلکه کیفی رشد اقتصاد خود توجه خاصی می کند. در روابط بازرگانی و اقتصادی بین دو کشورمان نیز مسأله اصلاح شاخصه‌های کیفی وجود دارد. آیا در جریان سفر اخیر ولادیمیر پوتین و مجمع اقتصادی پکن جهتگیری‌های اصلاح ساختار تجارت ما تعیین شده است؟
جواب: طرفین مکرراً‌ این مسأله را مطرح کرده‌اند. تا آنجایی که من می‌فهمم، طرف روس می خواهد میزان صادرات تکنولوژیکی خود به بازار چینی را افزایش دهد تا همین نوع کالاها در ساختار صادرات جایگاه اساسی را به خود اختصاص دهند. در مورد کالاهای چینی باید گفت که ۱۵-۱۰ سال پیش مسأله کیفیت آنها مطرح بود ولی الآن کالاهای چینی که به بازار روسی صادر می شوند، از قدرت رقابت جهانی برخوردارند.
البته، باید به منظور دفاع از منافع مصرف کنندگان بر کیفیت کالاها نظارت سختگیرانه‌ای کرد. تولید کننده باید اعتبار خود را حفظ کند. شما حتماً کیفیت کالاهای چینی سالهای ۱۹۵۰ را به خاطر دارید. ما باید در آینده برای اصلاح کیفیت کالاها و ساختار واردات و صادرات تلاش کنیم. طرفین در جریان مذاکرات و رایزنی‌ها زمانی هم این مسایل را بررسی می کردند که من معاون وزیر بودم. خودم روی این مسایل کار می کردم و می دانم که اکنون چین و روسیه در این زمینه مسایل لاینحل ندارند. دورنمای روشنی در پیش می‌بینم که این امر مرا خوشحال می‌کند.
سئوال: پنج سال پیش هر دوی ما در مراسم تشکیل سازمان همکاری شانگهای حضور داشتیم. ارزیابی شما از تحولات در سازمان همکاری شانگهای چیست؟ وظایف و اهداف این سازمان بعد از افزایش تعداد اعضای آن چگونه تغییر کرده است؟
جواب: ما واقعاً در مراسم تأسیس سازمان همکاری شانگهای شرکت داشتیم. حتی عکس مشترکمان را نگه می دارم. قبل از همه باید بگویم که تشکیل این سازمان با توسعه روابط روسی-چینی ارتباط دارد. اگر این روابط در سطح روابط راهبردی قرن ۲۱ قرار نگرفته و ما در روابط دوجانبه خود تجربه تاریخی بزرگی به دست نیاورده بودیم، نمی توانستیم این سازمان را ایجاد کنیم. به عبارت دیگر، توسعه و تعمیق روابط روسی-چینی موجب تشکیل سازمان همکاری شانگهای شد.
قبل از آن گروه ۵ شانگهای با عضویت چین، روسیه، قزاقستان، قرقیزستان و تاجیکستان که با چین هممرز هستند، ایجاد شده بود. ما در مرحله اول مسایل مرزی را حل می کردیم و برای برقراری نظم و آرامش در مناطق مرزی تلاش می کردیم تا اعتماد متقابل تقویت شود. مدتی بعد، رهبران گروه ۵ احساس کردند که روابط ما نباید به مسایل مرزی ختم شود و اینکه باید همکاری و تعامل را توسعه داد. این بود که اندیشه تشکیل سازمان همکاری شانگهای مطرح شد.
ما اواسط سال ۲۰۰۱ به این نتیجه رسیدیم که ما به سازمان منطقه‌ای خود احتیاج داریم که نباید مخصوص حل و فصل مسایل منفرد باشد. قرار شد که این یک سازمان دائمی بین دولتی باشد که فعالیت آن همه زمینه‌ها را در بر گیرد. طرفین چینی و روس از همین زاویه به تشکیل این سازمان می‌نگریستند. ما در شانگهای گرد هم آمدیم و با حضور ازبکستان تشکیل سازمان همکاری شانگهای را اعلام کردیم. این سازمان به عنوان یک مجموعه مستقل به وجود آمد ولی در آن زمان ارگان‌های دائمی نداشت. دبیرخانه در پکن و مرکز منطقه‌ای ضد تروریستی در تاشکند هنوز ایجاد نشده بودند.
سازمانهای بین المللی دیگر ابتدا مبانی حقوقی فعالیت خود را طراحی می کنند، همایش‌های زیادی برگزار می کنند و مقر خود را افتتاح می کنند ولی ما ابتدا تشکیل سازمان را اعلام کردیم و سپس به طراحی منشور آن پرداختیم. ولی این بدان معنا نیست که ما تا آن زمان چیزی نداشتیم. ما در همان زمان کنوانسیون شانگهای درباره مبارزه با سه مشکل افراط، جدایی‌طلبی و تروریسم را منتشر کرده بودیم. جهانیان از چگونگی سازمان همکاری شانگهای اطلاع چندانی نداشتند. کسی نمی توانست تصور کند که این سازمان حاضر است همکاری‌های همه‌جانبه را توسعه دهد.
سه ماه بعد از تشکیل سازمان ما حوادث ۱۱ سپتامبر ۲۰۰۱ رخ داد و جنگ افغانستان شروع شد. سازمان ما هنوز به اندازه کافی تقویت نشده بود و نمی توانست به طور کامل خود را نشان دهد. با این وجود، ما اول از همه سازمان‌های بین المللی پرچم مبارزه علیه تروریسم بین المللی را بر افراشتیم ولو اینکه برای فعالیت مؤثر در این زمینه آمادگی کامل نداشتیم. روسیه و بعضی کشورهای زای اجازه دادند از حریم هوایی و حتی پایگاه‌های نظامی آنها برای انتقال بارهای انسان دوستانه استفاده شود. این مرحله استقرار اولیه سازمان همکاری شانگهای بود. یکی بار دیگر تأکید می کنم که تأسیسات این سازمان منوط به توسعه روابط روسی-چینی بود و کسی نمی تواند نقش مهم چین و روسیه در این سازمان را منکر شود. همه از سهم بزرگ دو کشورمان در ایجاد این سازمان اطلاع دارند.
طی سال‌های اخیر چه چیزی در سازمان تغییر کرده است؟ سازمان به توسعه فعالانه خود ادامه می دهد. ما در ابتدا روی مسایل سازمانی و تشکیل پایگاه حقوقی سازمان کار می‌کردیم. منشور سازمان همکاری شانگهای در سن پترزبورگ یک سال بعد از ایجاد سازمان به امضا رسید. تا کنون همه مبانی حقوقی برای همکاری و تعامل دولت‌های عضو در زمینه‌های مختلف پی‌ریزی شده و مرحله برقراری سازمانی سازمان همکاری شانگهای به پایان رسیده است.
دیپلمات‌های شش کشور عضو سازمان در دبیرخانه آن کار می کنند. ما همه مکانیزم‌های داخلی سازمان را به گونه‌ای هماهنگ می کنیم که همه دولت‌های عضو، آنها را برای خود قابل قبول بدانند. الآن سازمان ما به مرحله همکاری عملی نزدیک شده است. ما حاضریم در بخش انرژی طرح‌های مشترکی در زمینه ساخت راه‌ها، نیروگاه‌های برق آبی، خطوط لوله انتقال نفت و گاز بپردازیم.
سئوال: مرحله اول فعالیت سازمان همکاری شانگهای با حل و فصل مسایل مرزی ارتباط داشت و مرحله دوم با مبارزه با «سه شر». و حالا همکاری بین اعضای سازمان به حوزه‌های اقتصادی و انسانی گسترش یافته است. به عبارت دیگر، نه تنها ترکیب شرکت کنندگان بلکه وظایف سازمان توسعه یافته است.
جواب: کاملاً درست است.
سئوال: شرکت ناظر کشورهایی چون هند، مغولستان، ایران و پاکستان چه باعث چه نوآوری‌ای در کارسازمان شده است؟
جواب: ناظر شدن این کشورها، اعتبار سازمان همکاری شانگهای را بالا برد. اگر این دولت‌ها خواستند عضو ناظر شوند، معلوم است که ما توانستیم توجه آنها را به خود جلب کنیم. اکنون بلاروسی امکان عضویت در سازمان را بررسی می کند. ما طی ۲ سال گذشته بیش از ۸۰ هیأت نمایندگی بازدیدکننده داشتیم که این نتیجه علاقه جامعه بین المللی به امور سازمان همکاری شانگهای است.
سئوال: ولادیمیر پوتین رئیس جمهور فدراسیون روسیه ۵ سال پیش در شانگهای به هنگام تأسیس سازمان اظهار داشت که بخش انرژی، حمل و نقل و علوم پایه از جمله زمینه‌های اساسی همکاری بین روسیه و چین هستند. آیا در این زمینه پیشرفتی حاصل شده است؟
جواب: فکر می کنم که در زمینه همکاری علمی هنوز کار کافی انجام نشده است. چین و روسیه در زمینه تحقیقات فضایی گستره بزرگی دارند. اخیراً چین برای بار دوم سفینه «شنجو» را با موفقیت به فضای کیهانی فرستاد. طرفین به توسعه همکاری در این زمینه علاقه‌مندند.
سئوال: در سالهای برنامه اول پنجساله چین، اتحاد شوروی به عنوان قدرت علمی و فنی با چین همکاری می کرد ولی الآن مواد خام بخش عمده صادرات ما را تشکیل می دهد.
جواب: فکر نمی کنم که روسیه فقط مواد خام داشته باشد. این کشور در زمینه علم هم مواضع پیشرفته‌یا دارد که همکاری نظامی فنی یکی از نمونه‌های آن است. وجود منابع طبیعی سرشار، امتیاز بزرگ روسیه است ولی نمی توان فقط به این منابع متکی شد. ساختار اقتصاد باید اصلاح شود که در این صورت توسعه کشور سریع‌تر خواهد بود.
سئوال: ارزیابی شما از نقش روسیه در منطقه آسیا و اقیانوسیه چیست؟
جواب: من همیشه روسیه را به عنوان عقاب دو سر می دانستم. روسیه باید نه تنها به غرب بلکه به شرق هم نگاه کند. شما در آسیا توان بالقوه استفاده نشده زیادی دارید. مسکو سیاست معقولانه چند جهتی خارجی را دنبال می کند که جوابگوی منافع جاری و آینده آن در عصر جهانی‌سازی است. روسیه در منطقه آسیا و اقیانوسیه برای همکاری آفاق وسیعی دارد. کشورتان در این جهت گامهایی بر می دارد.
سئوال: ارزیابی شما از امکان هماهنگی فعالیت‌های روسیه، چین و هند در زمینه تشکیل جهان چند قطبی چیست؟
جواب: الآن در جهان بحث درباره «چهار آجر طلایی»یعنی چین، روسیه، هند و برزیل زیاد است. این کشورها به سرعت اقتصاد خود را توسعه می دهند و با توان انسانی خود توجه جامعه جهانی را مثل طلا جلب می کنند. چین، روسیه و هند منافع مشترک بین المللی دارند و از قواعد رفتار در صحنه بین المللی پیروی می کنند. خوب است که تبادل مستقیم نظر بین آنها شروع شده است. ما توجه به عضویت ناظر هند در سازمان همکاری شانگهای، ما می توانیم برای افزایش میزان درخشش این «سه آجر طلایی» تلاش بیشتری بکنیم. ما نماینده تقریباً نصف بشریت هستیم.
سئوال: از این مصاحبه متشکرم. امیدوارم که در صورت برگزاری جلسات سازمان همکاری شانگهای در مسکو مهمان هیأت تحریریه «روسیسکایا گازتا» در چارچوب «صبحانه کاری» ما شوید.