دوری از لطمه به منافع روسیه در ایران

تاریخ انتشار: ۱۸م اسفند ۱۳۸۴ ساعت ۷:۰۷ |

مصاحبه با آندری والنتینویچ اوخوتکین رئیس هئیت مدیره شرکت مهندسی روسیه)
آندری اوخوتکین در پیشاپیش مذاکرات مربوط به مسئله هسته ای روابط روسیه و ایران را مورد بررسی و تحلیل قرار میدهد.
تماس های کاری روسیه و ایران را در ارتباط با مذاکرات آینده چطور میتوانید توصیف کنید؟
- امروز موضوع ایران موضوع داغ است. در ارتباط با فعالیت های خود، مناسبات روسیه و ایران را مد نظر قرار میدهم. میتوانم از طرف آن کمپانی های روسیه بگویم که در این منطقه فعالیت دارند و نه فقط نماینده منافع کمپانی های خود بلکه نماینده منافع روسیه نیز میباشند.
ایران کشور همسایه ما و از لحاظ عرف و سنت کشور دوست ما میباشد. روسیه و ایران در طول تاریخ کمتر اختلاف داشتند. حتی نگاه انداختن به درون اعماق تاریخ فرصت نمیدهد اثر قابل توجه از مناقشات نظامی بزرگ بین کشورهای ما پیدا کنید. روابط دوستانه بین کشورهای ما چه به نفع ما و چه به نفع ایران میباشد. و از این جهت تشدید تشنج پیرامون این کشور که در این اواخر دیده میشود موجب نگرانی فوق العاده کلیه محافل بازرگانی روسیه میباشد. حتی اینطور میتوانم بگویم: ایران یکی از طرف های بازرگانی ارجحیت دار ما میباشد و منافع ایران مسقیما با منافع ما مرتبط میباشد.
این موضوع مخصوصا امروز اهمیت دارد وقتی که بعضی از کشورهای از اطرافیون نزدیک ما سیاست غیر دوستانه و در مواردی سیاست آشکار خصمانه ای را نسبت به روسیه اتخاذ مینمایند. برخلاف طرف های متعدد بازرگانی و اقتصادی دیگر ما، مثلا بر خلاف آلمان که مواد اولیه مارا مصرف میکند، ایران محصولات صنایع تبدیلی، ماشین سازی و خدمات مهندسی روسیه را وارد میکند و مصرف کننده تکنولوژی بالا، خدمات ساختمانی و مهندسی ما میباشد. ایران حاضر است در پروژه های مربوط به طراحی و ساخت محصولات جدید و مفید برای هر دو طرف سرمایه گذاری نماید، آماده است تحت شرایط مساوی مشارکت متقابل نماید. از این جهت به عقیده من، در هر نوع مذاکراتی که به ایران ربط داشته باشد ما نباید منافع خودرا فراموش کنیم. و در این ارتباط حتی مبلغ کل تعهدات متقابل زیاد مهم نیست بلکه مهمتر این است که سفارشات ایران به کارخانجات ماشین سازی ما امکان میدهد به فعالیت خود ادامه دهند و برای ده ها هزار کارشناس، مهندس و کارگر روسیه کار فراهم می کند.
اما همکاری ما با ایران به صادرات محصولات ماشین سازی محدود نمیشود. زمینه های همکاری ما عملا شامل کلیه فعالیت های اقتصادی و در درجه اول صنایع انرژی برق میباشد. در حال حاضر شرکت ” مهندسی روسیه” موضوع مربوط به تولید ماشین آلات سنگین وزن دیگ های بخار در ایران را مطالعه میکند. این ماشین آلات باید در عراق ، همسایه ایران نصب شود و ایرانیان حاضر هستند سفارشات ما را در کارخانجات خود انجام دهند که با توجه به مسایل فاصله حمل، قیمت تمام شده و سایر مشخصات بازار امروز چنین همکاری منافع متقابل برای دو طرف دارد.
میدانم که کارشناسان راه آهن ما بخوبی در ایران کار میکنند، خطوط راه آهن میسازند، با وسایل مدرن الکترونیکی و سیستم های ارتباطات آنها را مجهز میکنند.
یکی دیگر از زمینه های همکاری ما صنایع نفت میباشد. مطالب مربوط به مطالعه و اکتشاف، تجهیز میادین نفت با وسایل استخراجی، آغاز بهره برداری، تولید، احداث خطوط لوله، کنترل نواقص لوله کشی و مخازن، همه مورد توجه ایران میباشد. از این گذشته، ایران نیازمند مدرنیزاسیون پالایشگاه های نفت، توسعه پتروشیمی میباشد و در شرایط تحریم صادرات تکنولوژی بالا به ایران بدون روسیه حل این مسایل بسیار مشکل میباشد. خود روسیه نیز در شرایط ایدئال قرار ندارد و بدین جهت نباید فرصت مناسب را برای انجام نقش شریک راهبردی ایران از دست دهد. بخصوص که امروز مواضع کشورهای اروپائی در ایران زیاد قابل توجه نیست.
یکی از زمینه های مهم دیگر که همکاری با ایران میتواند وضعیت را بهبود بخشد هواپیما سازی است. برای هیچ کس پنهان نیست که دولت روسیه در حقیقت صنایع هواپیما سازی روسیه را از بین برد. این روند از زمان آغاز “پرسترویکا” و تا امروز ادامه دارد. کشوری که وسایل هواپیمائی پیشرفته غیر نظامی و نظامی را تولید میکرد امروز خیلی به عقب رانده شده است. پایگاه تولیدی صنایع هواپیما سازی ما در واقع ویران شده است و امروز ما قادر نیستیم حتی یک دهم از محصول زمان اتحاد شوروی را تولید کنیم. در این شرایط علاقه دولت ایران و کمپانی های ایرانی نسبت به خرید وسایل هوانوردی غیر نظامی ساخت روسیه حائز اهمیت فوق العاده میباشد. در حال حاضر مذاکرات مربوط به پروژه مشترک مونتاژ هواپیمای ویژه پروازهای به فاصله نزدیک مدل ان-۱۴۰ در ایران میان روسیه، اوکراین و ایران صورت میگیرد. زمینه مناسبی برای کار مشترک در پروژه های دیگر نیز بوجود آمده است. کمپانی های ایرانی نسبت به خرید هواپیمای منحصر بفرد ساخت روسیه مدل توپلف-۲۰۴ و مدل های دیگر از هواپیما های این انستیتو مانند توپلف-۳۳۴ علاقه نشان میدهند و ما حق نداریم چنین شانسی را از دست دهیم. این هواپیمای منحصر بفرد که از لحاظ مشخصات فنی در موارد متعدد از مدل مشابه هواپیمای شرکت “بوئینگ” بهتر است در اوخر سال های ۱۹۸۰ ساخته و به پرواز ها پرداخت به دلیل مشکلات مختلف دوران “پرسترویکا” و به علت نبودن سفارش دولتی تاکنون به تعداد محدود ساخته میشود. توپلف-۲۰۴ قادر است ۳۵۰ کیلومتر پرواز نماید و در صورت از کار افتادن هر دو موتور بدون خطر به زمین بنشیند. مدل های مشابه غربی از قرار معلوم در صورت نبودن کشش مثل سنگ به زمین سقوط میکنند.
هزینه بهره برداری هواپیمای ما به میزان ۲۰-۲۵% کمتر از مدل های مشابه خارجی میباشد و قیمت خرید آنها دو برابر پائین تر از مدل های مشابه رقیبان خارجی میباشد. از این جهت کمپانی هائی که حد اقل ۱۰ فروند از این نوع هواپیما در اختیار خود داشته باشند براحتی رقبای خودرا از بازار حمل مسافر بیرون خواهند کرد. اگر دولت ما منافع روسیه را مد نظر قرار داده بود آنوقت درک میکرد که همکاری روسیه با ایران و دیگر کشورهائی که مایل هستند یک برنامه هواپیمائی موفق داشته باشند اهمیت حیاتی دارد.
از روی تجربه خود میتوانم بگویم که نمایندگان طرف ایرانی که با روسیه همکاری میکنند برخورد بسیار دقیق دارند. دولت با دقت بر شرکت هائی که با کشورهای خارجی معامله میکنند نظارت میکند. امور مربوطه به عهده یک ارگان ویژه وابسته به دفتر ریاست جمهوری واگذار شده است.
کلیه این عوامل منعکس کننده جنبه اقتصادی مناسبات دو طرفه ما مباشد که البته از لحاظ سیاسی نیز ایران جای بسیار مهمی را دارد.
اولا، همسایه ما نقش بسیار مهمی در رویدادهای اصلی سیاسی در آسیای میانه، در خلیج فارس و در جهان اسلام دارد. این مطلب اکنون پس از جنجال کاریکاتوری کاملا روشن گردید. البته، نقش ایران در سازمان اوپک بسیار مهم است و بهیچ وجه نباید مجال داد که منافع ما در این سازمان ها و در این مناطق محدود گردد.
واضح است که هیچ کس مایل نیست که ایران سلاح اتمی را بدست آورد. ولی برنامه هسته ای ایران فقط یک بهانه عادی برای اعمال فشار به ایران میباشد. جامعه بین المللی مایل نیست سلاح هسته ای گسترش پیدا کند. ولی این سئوال پیش میآید: چطور اجازه دادند که اسلحه هسته ای در پاکستان و اسرائیل ساخته شود؟ این کشورها همسایه ایران هستند و از لحاظ صلح طلبی هیچوقت رغبت زیادی نشان نداده اند.
حالا تصور کنیم: روسیه علاقه قبلی خودرا نسبت به پاکستان از دست داد. برای چنین تصوری دلایل مختلفی را میتوان پیدا کرد: اوضاع در کشور آرام نیست، مقامات این کشور با هندوستان که شریک ما میباشد دوست نیستند، و غیره… فرض کنیم که تصمیم گرفتیم یک نوع مجازات را علیه پاکستان وضع کنیم. و یا اعلام کردیم که وجود سلاح هسته ای در پاکستان مورد نارضایتی ما میباشد و ما آماده هستیم به پاکستان ضربه وارد سازیم. در این مورد عکس العمل ایالات متحده آمریکا چه خواهد بود؟
مطمئن هستم که یک نوع هیستری ساده شروع نمیشود بلکه تمام دنیا واژگون خواهد شد. ولی وقتی که آمریکائی ها میگویند که قصد دارند به ایران ضربه وارد نمایند، ما صرفنظر از موجود بودن نمونه فاجعه آمیز عراق، نسبت به اقدام آمریکا هیچ عکس العملی را نشان نمیدهیم. به عقیده من، چنین موضع گیری درست نیست و مورد قبول نمیباشد. روسیه موظف است از منافع خود در سیاست بین المللی دفاع نماید مانند اینکه قدرت های بزرگ دیگر این کار را میکنند.

س – کارشناسان آژانس بین المللی انرژی اتمی که مدت طولانی در ایران کار کرده اند هیچ اثری از اورانیوم غنی شده پیدا نکردند و با این حال فشار علیه ایران ادامه دارد. جامعه جهانی در مورد مسئله ای که در واقع وجود ندارد بسیار نگران است. این را چطور میتوانید توضیح دهید؟
من کارشناس در زمینه سلاح های هسته ای نیستم و تنها بر اساس اطلاعاتی که کارشناسان آژانس بین المللی انرژی اتمی میدهند یا رسانه های گروهی منتشر میکنند میتوانم نظر دهم. اما من فکر میکنم که در این وضعیت بسیار مشکل رفتار ایران نسبت به جامعه جهانی بسیار درست و متناسب است. درست ولی مستقل. در این میان بعید نمیدانم که ایران بطور جدی بفکر لزوم ساخت سلاح هسته ای باشد. چطور یکی از بزرگترین کشورهای منطقه که در نزدیکی آن پاکستان هسته ای و اسرائیل هسته ای خصمانه و در شرایط تهدیدات مستمر از طرف ایالات متحده آمریکا قرار دارد به فکر لزوم بدست آوردن فوق اسلحه نباشد؟
مقامات آمریکا چه حقی دارند در باره مجازات علیه یک کشورمستقل و دارای حاکمیت صحبت کنند که در فاصله هزار ها کیلومتر از مرزهای آمریکا قرار دارد؟ فقط به این دلیل که حکومت در این کشور در دست کسانی میباشد که آمریکایی ها از آنها خوششان نمیآید؟
بخصوص با توجه به این موضوع که همه قبول دارند که در ایران انتخابات واقعا دمکراتیک انجام گرفت ولی بدون استفاده از تکنولوژی غربی.
اگر انتخابات به شیوه کشورهای “دمکراتیک” انجام میگرفت که کلمه “دمکراتیک” را فقط با گیومه میتوان نوشت در این صورت رفسنجانی بر سر حکومت آمده بود. ولی بدلیل اینکه انتخابات واقعا دمکراتیک بود یعنی از این لحاظ که نظریات اکثریت رای دهندگان منظور شد در نتیجه یک فرد کم رو که نماینده احساسات اکثریت بود پیروز شد.
و در این اوضاع اصلا مهم نیست که کارشناسان آژانس بین المللی انرژی اتمی هیچ اثری از اورانیوم غنی شده را در ایران پیدا نکردند این موضوع دلیلی نمیباشد که ایران از لحاظ دخالت خارجی مسئول باشد. مثلا، کارشناسان سازمان ملل متحد در عراق بعد از اینکه این کشور بمباران و اشغال گردید چیزی را پیدا کردند؟ هیچ چیز! ولی بخاطر گویا یک اشتباه، ۱۵۰ هزار نفر از مردم بی گناه عراق را کشتند. و اما چند تن از جوانان آمریکائی کشده شدند؟ نه تنها خسارت عظیم مادی به عراق وارد شد بلکه کلیه کشورهای منطقه آسیب دیدند. روسیه نیز در نتیجه تجاوز آمریکا به عراق خسارت های عظیمی را دید. منافع اقتصادی ما پایمال گردید و بدهکاری لغو گردید.
من سئوال میکنم: آمریکائی ها از تجاوز به عراق چه منفعتی داشتند؟ من نمیتوانم هیچ نوع از دست آوردهای آمریکا را تشخیص دهم. مقدار نفتی که فعلا آمریکا از عراق دریافت میکند کمتر از زمان صدام میباشد و امکان دریافت مقادیر معادل حجم سابق بسیار نامشخص است. دقیقا میدانم که آمریکائی ها در حال حاضر هیچ پولی را در تاسیسات مربوط به استخراج نفت و در توسعه تاسیسات زیر ساخت صنایع نفتی و خطوط لوله و اسکله های بارگیری نفت سرمایه گذاری نمیکنند، هیچ اقدامی در این زمینه صورت نمیگیرد. در اینجا در باره وضع فاجعه آمیز پالایشگاه های نفت اصلا حرف نمیزنم و یکی از غنی ترین کشورهای دنیا از لحاظ منابع نفتی مجبور است بنزین را از ترکیه، از عربستان سعودی و دیگر کشورها به قیمت سه برابر قیمت معمولی وارد کند.

شما برای توجیه اینکه ایران در حیطه منافع ملی ما قرار دارد دلایل کافی آوردید ولی صرفنظر از تمام این منافع در مذاکرات مربوط به “پرونده هسته ای ایران” روسیه موضع گیری تا حدودی محتاطانه ای را دارد. به نظر شما، علت این امر چیست؟
فکر میکنم در این ارتباط عوامل متعددی وجود دارد ولی مهمترین آنها از این قرار است: اولا، کاملا روشن است که از طرف ما یک نوع حالت احساس عدم کامل بودن بوجود آمد. من این را میتوانم به عنوان یک کارمند سابق وزارت امور خارجه، کارشناس کشورهای عربی ، به عنوان یک شخصی که روابط قبلی را حفظ نموده و به عنوان آدمی که اوضاع را احساس میکند بگویم. به عقیده من، خط سیاست خارجی روسیه بطور کلی ناقص است. ما هنوز در بعضی از موارد اتفاق میافتد دندان نشان میدهیم، در مواردی جواب خشن میدهیم، مطالبی را برای حمایت از منافع خود میگوئیم ولی کاملا روشن است که این اقدامات اصلا کافی نیست و لحن گفتار ما شباهتی با آن لحنی که در زمان خود، دیپلمات های شوروی با آن صحبت میکردند و یا امروز دیپلمات های چینی صحبت میکنند ندارد. وقتی که من بطور خصوصی سئوال میکنم علت چیست پاسخ یکی میباشد: ما از لحاظ اقتصادی ضعیف هستیم و لذا باید تسلیم قدرت شویم.
من نمیفهمم چرا ما از لحاظ اقتصادی ضعیف هستیم. به احتمال زیاد، ضعف ما در این است که دولت ما ضعیف میباشد. مطابق اظهارات بعضی از اقتصداد دانان سرشناس، بعضی از وزیران ما بر ضد منافع ملی روسیه عمل میکنند. کشور ما بسیار سریع و هدفمند به یک ضمیمه غربی به معنی منبع مواد خام تبدیل میشود.
ولی سایر زمینه ها از جمله موضوع توسعه صنایع تکنولوژی بالا، ماشین سازی، صنایع الکترونیک، صنایع نظامی، فضائی بطور هدفمند ویران میشود. در این ارتباط چه فکری میتوانیم داشته باشیم؟ با اینکه حرف های شناخته شده میزنم ولی باید گفت که در روسیه، در دولت روسیه وجود تاثیر بسیار قوی لابی غربی مشاهده میشود و این لابی مایل است کلیه ویژگی های مختص جامعه لیبرال غربی را بر جامعه ما تحمیل کند. این روند کاملا روشن است که در کلیه موارد منجمله در مذاکرات مربوط به برنامه هسته ای ایران مشاهده میشود.

با توجه به عوامل مذکور آیا میتوان در مورد نتایج مذاکرات قریب الوقوع یک نو پیش بینی نمود؟
حقیقت همیشه در یک نقطه وسط قرار دارد به این معنی که با اینکه همه چیز ما بد است ولی در عین حال کشاکش درونی بسیار شدید در جریان است. نیروهائی من جمله در محافل حکومتی وجود دارند که پیگیر منافع ملی هستند. اگر چنانچه این بار نیز منافع مارا نادیده بگیرند در این صورت میتوانیم برنامه هسته ای صلح آمیز در زمینه احداث نیروگاه های هسته ای در خارج را ببندیم برای اینکه دیگر کسی به ما سفارش جدید نمیدهد برای اینکه میفهمند که ما میتوانیم در اثر فشار نیروهای خارجی مواضع خود را از دست دهیم. برنامه های دیگر ما نیز آسیب خواهد دید. صنایع نظامی نیز خسارت قابل توجهی خواهد دید. ما بسیاری از محصولات صنایع نظامی را به ایران میفروشیم و قصد داریم در آینده مقادیر بیشتری بفروشیم. فکر میکنم که مسئولین صنایع نظامی نیز باید مخالفت کنند و صدای آنها باید شنیده شود. مایلم باور داشته باشم که روسیه در این مذاکرات از منافع خود دفاع کند یا حد اقل موفق شود وضع اقدامات تحریم علیه ایران را به تاخیر بیاندازد. نهایتا هر نوع عملیات جنگی امروزی از طرف واشنگتن یک نوع آزمایش عملی ضربه به روسیه خواهد بود هر قدر که چنین فرضیه ای از نظر برخی افراد خیالی باشد. جنگ تمدن ها در جریان است. ولی جنگ مسیحیت ضد اسلام نیست بلکه جنگ تمدن لیبرال علیه تمدن محافظه کار. مبتکرین این جنگ عجله دارند و به این جهت حوادث طوفانی را در پیش داریم.

شما امید دارید که روسیه موفق شود از منافع ملی خود در این منطقه دفاع کند؟
خیر. متاسفانه سیاستمداران ما متمایل به جستجوی راه های مصالحه هستند که در اکثر موارد به معنی از دست دادن منافع خود و پیروی از خط ژاندارم جهانی میباشد. با توجه به اینکه خیلی وقت است که اروپا چیزی را ندارد در پاسخ به ادعاهای آمریکا مبنی بر سلطه جهانی بگوید فقط چین قادر است با آمریکا موافقت نکند. در ضمن روسیه بسادگی میتواند در امور جهانی حق رای خود را برگرداند: تنها چیزی که لازم است سر خودرا با شعارهای لزوم سبقت گرفتن از پرتقال گرم نکنیم ولی آثار ایلین، دانیلفسکی و خومیاکوف را مجددا مطالعه کنیم و بر اساس وجدان نه بر اساس حساب زندگی کنیم.